عرفان و حکمت
صفحه‌اصلیدانشنامهمقالاتپرسش پاسختماس با ما
کانال تلگرام عرفان و حکمت
فهرست عناوین دانشنامه بر اساس حروف الفبا
آ-ا ب پ ت ث ج چ ح خ د ذ ر ز ژ س ش ص ض ط ظ ع غ ف ق ک گ ل م ن و ه ی

آب حیات

آب حيات به معنای چشمه عشق که هر که نوشد نابود نشود. (کتاب سیر و سلوک (طرحی نو در عرفان عملی شیعی)).

آب حیوان

آب حیوان: ۱ـ آب حيات. ۲ـ تابش انوار و تجليات الهی. (کتاب سیر و سلوک (طرحی نو در عرفان عملی شیعی)).

آب خرابات

آب خرابات به معنی تجلّيات رحمانی که کدورت‌های ظاهر و باطن را می‌زدايد. (کتاب سیر و سلوک (طرحی نو در عرفان عملی شیعی)).

آب خضر

آب خضر: آب حيات. (کتاب سیر و سلوک (طرحی نو در عرفان عملی شیعی)).

آخوند ملا حسینقلی همدانی

آيةالله آخوند ملّاحسينقلى دَرْجَزينى شَوَندى همدانى أعلى‌الله‌مقامه (۱۲۳۹ ـ ۱۳۱۱ ه.ق) سرشناس‌ترین شاگرد سلوکی سید علی شوشتری و استاد آیةالله العظمی سید احمد کربلایی و آیةالله میرزا جواد ملکی تبریزی است.

آخوند ملا محمد کاشانی

آداب السلوک (کتاب)

آدابُ السُّلوك، عنوانی برای برخی از كتابهای عرفانی و اخلاقی كه عده‌ای از عارفان و دانشمندان مسلمان به نگارش آن پرداخته‌اند. بعضی از نویسندگانی كه ذیلِ این عنوان كتابی دارند، بدین‌شرحند:

آداب الصلوة (کتاب)

آدابُ الصلوةِ، یا آداب نماز، نامی برای تعدادی كتاب درباره مستحبّات و مراسم نماز و اذكار و ادعیه قبل و بعد و حین نماز، نوشته فقهای اسلامی به زبانهای عربی و فارسی. برخی از دانشوران مسلمان كه در این زمینه اثری از خود پدید آورده‌اند، اینانند:

آداب المریدین (کتاب)

آدابُ الُمُریدین، كتابی است عرفانی به زبان عربی، نوشتۀ ضیاءالدّین ابوالنّجیب عبدالقاهر سهروردی (۴۹۰ـ۵۶۳ق)، از مشایخ بزرگ صوفیان كه ضمن آن از اصول اعتقادات صوفیان، احوال و مقامات سالكان، شَطْحیات صوفیان، آداب صوفیان در سفر و حضر و سّماع و جز آن سخن به میان می‌آید.

آغاز و انجام (کتاب)

سپاس آفريدگارى را كه آغاز همه از اوست و انجام همه بدوست، بلكه خود همه اوست. و درود بر پيغمبران كه راه نمايان خلق‌اند بآغاز و انجام، خصوصا بر محمد النبى صلى اللّه عليه و آله.

آفات سیر و سلوک

نویسنده این مقاله بعد از تعریف آفت در سلوک و بیان مقدماتی، به بیان آفات علمی و عملیِ سلوک پرداخته و در انتها به چند سؤال در این زمینه پاسخ میدهد.

آقا جمال خوانساری

آقا حسین خوانساری

آقا محمدرضا قمشه‌ای

حکیم آقا محمدرضا قمشه‌ای مردی به تمام معنی وارسته و عارف مشرب بود، با خلوت و تنهائی مأنوس بود و از جمع تا حدودی گریزان. در جوانی ثروتمند بود، در خشکسالی سال ۱۲۸۸ تمام مایملک منقول و غیر منقول خود را صرف نیازمندان کرد و تا پایان عمر درویشانه زیست. می‌گویند سلسله اساتیدش به ملاعلی نوری و آقامحمد بیدآبادی و سپس تا ملاصدرا می‌رسد.

آیت الله جوادی آملی

حكيم متأله آيةالله جوادی آملی مدّظلّه از دانشمندان برجستۀ معاصر و از مفسران ژرف انديش قرآن كريم است. او كه بر اثر نبوغ و خلاقيت علمي و بهره‌گيري از اساتيد برجسته در معرفت و معنويت، به جامعيت در علوم عقلي و نقلي اسلامي رسيده، هزاران شاگرد مستعد را در مكتب فكري خود پرورانده و ده‌ها اثر عميق به جهان علم و معرفت عرضه كرده است.

آیت الله حاج شیخ عباس قوچانی

مرحوم آيةالله حاج شیخ عباس هاتف قوچانی از سالكان و عارفان کوی دوست و از پرچم‌داران عرفان ناب تشيع در سال‌هاي اخير بود. ایشان شاگرد و در نهایت وصی آیةالله العظمی حاج سید علی آقا قاضی طباطبائی بوده‌اند همچنین معظم له عالمي فقيه و متبحري ذي فنون بود که در مدت ده‌ها سال، به تحقيق كتاب جواهر الكلام پرداخت

آیت الله حاج شیخ محمد بهاری

آیة‌الله‌ حاج‌ شیخ‌ محمّد بهاری ‌همدانی آنکه مرحوم سید احمد کربلایی در وصف او گفته بود: «ما پیوسته در خدمت مرحوم ‌آیةالحق: آخوند ملّاحسینقلی ‌همدانی‌ رضوان‌الله‌علیه بودیم، و آخوند صددرصد برای ما بود. ولی همین‌كه آقاحاج‌شیخ‌محمّد بهاری با آخوند روابط آشنائی و ارادات را پیدا نمود، و دائماً در خدمت او رفت و آمد داشت، آخوند را از ما دزدید!»

آیت الله حاج شیخ محمد تقی آملی

در مسجد سهله مشغول دعا و ذكر بود كه ناگهان مى‌بيند آن حضرت را در ميانه نورى بسيار قوىّ، كه به او نزديك مى‌شدند؛ و چنان ابّهت و عظمت آن نور او را مى‌گيرد كه نزديك بود قبض روح شود… آن حضرت را به اسماء جلاليّه خدا قسم مى‌دهد كه ديگر به او نزديك نگردند. بعد از دو هفته كه اين شخص در مسجد كوفه مشغول ذكر بود حضرت بر او ظاهر شدند، و مراد خود را مى‌يابد و بشرف ملاقات مى‌رسد.

آیت الله حاج شیخ مرتضی مطهری

مرحوم آية‌الله شهيد مطهّرى رضوان‌الله‌عليه از قديمى‌ترين دوستان و رفقاى مرحوم علامه آية الله حاج سيد محمد حسين حسيني طهراني بودند كه سوابقى طولانى با ايشان از زمان تحصيل در قم داشتند. روابط ميان ايشان خصوصاً در اواخر، آنقدر صميمى بود كه مرحوم علامه طهراني كتاب شريف رساله لبّ‌اللباب را كه در ترويج سيروسلوك و حركت‌دادن نفوس به عالم توحيد كم‌نظير است، به روح آن مرحوم هديّه نموده‌اند

آیت الله حاج شیخ یحیی انصاری شیرازی

آیةالله حاج شیخ یحیی انصاری شیرازی مدت سی سال از محضر علامه طباطبایی استفاده کرد به گونه‌ای که از شاگردان خصوصی این استاد معظم به شمار می‌رفت. در این مدت علوم عقلی مانند اسفار اربعه، شفا، تمهید القواعد را نیز نزد علامه طباطبایی آموخت و نیز به توصیه ایشان، شرح فصوص قیصری را نزد مرحوم سید محمد حسن الهی (برادر علامه طباطبایی) فرا گرفت.

آیت الله رفیعی قزوینی

آية اللّه علامه رفيعى قزوینی نابغه‌ايست كه در علوم عقليه و نقليه از مفاخر اماميه و از اعاظم شيعه است، و در اين عصر از بزرگترين استادان حكمت متعاليه در حوزه‌هاى علمى اسلامى به شمار مى‌رفت آن جناب در حدّت ذكاء و قوّت حافظه، و حسن و لطف تقرير، وجودت و فصاحت گفتار، و حلاوت و سلاست بيان، زبانزد خواصّ بوده است و به ويژه در تعبير و تفسير آراء و افكار ملا صدرا و حلّ معضلات اسفار تبحّر و تمهّرى شگفت داشت.

آیت الله سید ابوالحسن اصفهانی

مرحوم آقا سيّد أبو الحسن، جهت مقابل خودشان را نشان دادند كه بيابانى بود مانند يك تپّه بزرگى شبيه كوه، كه فقط نقود و اسكناس و أمتعه و أسباب بود، و مى‌گفتند: آيا مى‌بينى؟! اينها أموالى است كه من در زمان مرجعيّت خود به وكلائى كه در تمام دنيا و از طرف من وكالت داشتند دادم، و آنها از سهم إمام و وجوهات مصرف كردند و الآن ميخواهند حساب همه اينها را از من بكشند.

آیت الله سید ابوالقاسم خویی

آیت الله سید حسن مصطفوی

آیة‌الله سید حسن مصطفوی عضو هیأت علمی قطعی تمام وقت دانشکده الهیات دانشگاه امام صادق (علیه السلام) است و مدیر گروه فلسفه و کلام اسلامی این دانشکده (عنوان دانشگاهی استاد تمام پایه ۲۱).

آیت الله سید عزالدین زنجانی

آیةالله سید عزالدین حسینی زنجانی از مبرّزين از قدماء شاگردان علّامه طباطبائى مى‌باشند كه ساليانى به دروس أسفار و شفاى آن مرحوم حضور يافته است. مردى است جامع بين علم و عمل و بين معقول و منقول: مفسّر قرآن كريم، وارد در ابحاث علميّه و فلسفيّه؛ و متعبّد بعبوديّت الهيّه و متخلّق به اخلاق حسنه مى‌باشند

آیت الله شیخ محمد تقی نجفی

آیت الله شيخ محمد تقى نجفی به محض ورود به نجف با عارف گرانمايه آیة الله حاج سید علی شوشتری ارتباطى تنگاتنگ برقرار نموده و خود را تحت تربيت و ارشاد او قرار داده، و با راهنمايى اين عارف كامل واصل به اوراد و اذكار و عبادات و رياضات شرعيه در مساجد ثلاثه كوفه و سهله و صعصعه مشغول مى‌شود.

آیت الله مروارید

آیت الله میرزا ابوالحسن جلوه

آيةالله سید ميرزا ابوالحسن جلوه از انتقال دهندگان میراث فلسفی مکتب اصفهان به تهران در عصر قاجار است در دوره‌ای که آقا محمد‌رضا قمشه‌اي و آقا علي مدرس و ایشان سه استاد کامل فلسفه و حکمت به شمار مي رفتند و با رحلت آن دو حکيم در دوره ناصري علوم عقلي به مجلس درس جلوه انحصار يافت و بعد از حاج ملاهادي سبزواري در مکتب وي، فلسفه جان تازه‌اي يافت.

آیت نور (کتاب)

کتاب آیت نور به عنوان اولین یادنامــه مرحــوم علامه آیةالله سید محمد حسین حسینی طهرانی با هدف معرّفى ایشان از قلم خودشان و از لابلاى آثار خودشان، با تلاش و همت جمعی از فضلا از «دورۀ علوم و معارف اسلام» و سائر مکتوبات ایشان استخراج شده تا قدمی در جهت معرفی شخصیت بی‌بدیل آن نادرۀ دوران باشد.

آیة الله حاج سید علی شوشتری

آیة الله حاج سید علی شوشتری سر سلسلۀ عالمان ربّانی در یک قرن و نیم اخیرمی‌باشند؛ کمالات معنوی آیة الله حاج سید علی شوشتری به حدّی بوده است که شخصیّتی مانند شیخ انصاری هفته‌ای یکبار برای استفاده از محضر نورانی و پرفیض او در جلسۀ اخلاقی سیّد حاضر می‌شدند. حقّ بزرگی که ایشان بر حوزه‌های علمیّه و جامعۀ اسلامی دارد بر مطّلعین پوشیده نیست.

آیة الله حاج سید محمد صادق حسینی طهرانی مدظله

آیة الله حاج سید محمد صادق حسینی طهرانی مدّظلّه، فرزند ارشد و وصیّ علامه آیة‌ الله سید محمد حسین حسینی طهرانی رضوان الله تعالی علیه می‌باشند.

معظم له هم اکنون ساکن مشهد و مؤسس و متولی مدرسۀ علمیّه نورالرضا علیه‌السلام می‌باشند

آیة الله حاج شیخ محمد جواد انصاری همدانی

آية الله حاج شیخ محمدجواد انصارى همدانی چون ساليانى چند از رحلت مرحوم حاج ميرزا جواد آقا ملكى تبريزى ميگذشت، هر چه نزد شاگردان معروف او تردّد نمود و براى فتح و گشايش رفت و آمد كرد اثرى نيافت، تا رفته رفته آتش عشق در نهاد او رو به فزونى گذارد و هموم و غموم فراق، جان او را مشتعل ساخت...

آیة الله سید حسین قاضی طباطبائی

آیةالله العظمی حاج سید علی آقا قاضی طباطبائی

آیةالله‌ العظمی علامه سید علی آقا قاضی طباطبائی تبریزی، فقیه، حکیم و عارف کم نظیر و بزرگ شیعه و اسلام،است.

همین سلسله مرحوم آقای قاضی - مجموعه این بزرگواران که از مرحوم حاج سیدعلی شوشتری آغاز می شود - همه شأن مجتهدان تراز اول بودند.…از لحاظ معانی سلوک و عرفان و مانند اینها هم از افرادی است که عرض کردم حداقل این است که بگوییم کم‌نظیر (است)، یعنی واقعاً شخصیت ایشان برجسته است

آیةالله العظمی علامه سید محمدحسین طباطبائی تبریزی

آیةالله العظمی علامه سید محمدحسین طباطبائی تبریزی معروف به علامه طباطبائی رضوان‌الله‌علیه در ۲۹ ذی‌القعده ۱۳۲۱ ق [:۲۶ بهمن ۱۲۸۲] در روستای شادان از توابع تبریز متولد شدند. ایشان ۸۱ سال ـ چه پربرکت ـ عمر نمود و در ساعت ۹ صبح یکشنبه ۱۸ محرم الحرام سال ۱۴۰۲ .ق [:۲۴ آبان‌ماه ۱۳۶۰] رحلت کردند.

آیةالله شیخ عبدالقائم شوشتری

داستان بنده با علامه طباطبائی شنیدنی و خواندنی است.بنده طلبه مشهد و سرسپرده به مرحوم آیةالله شیخ مجتبی قزوینی شاگرد مرحوم آیةالله شیخ مهدی اصفهانی مؤسس مکتب تفکیک بودم، چه شدکه سرسپرده کسی شدم که قبلاً به اوبدبین بودم و سپس فدائی او شدم؟! حتی کار به جائی رسید که ایشان مرا به عنوان مریدی کوچک به شاگردی پذیرفتند و اذکاری هم تعلیم فرمودند و بنده را از تنگ نظریهای مختلف به سعه بینش عرفانی دلالت کردند.

آیة‌الله میرزا جواد ملکی تبریزی

آیة‌الله‌العظمی حاج سید احمد کربلایی

مرحوم حاج سيّد أحمد كربلائى در عرفان و اخلاق از شاگردان ممتاز مکتب آخوند ملا حسینقلی همدانی است. ایشان با عدیل و هم‌ردیف خود شیخ محمد بهاری در میان سیصد تن شاگرد آخوند از مبرزترین شاگردان او بودند. بعد از درگذشت آخوند، ایشان و مرحوم بهاری راه استاد خود را ادامه دادند. و بعد از آن که مرحوم بهاری به علت بیماری ناگزیر از ترک نجف گردید ایشان یگانه عالم اخلاق و مربی نفوس و راهنمای طالبان حقیقت در طی راه مقصود و ورود در سبل سلام و ایصال به کعبه مقصود و حرم معبود، در نجف بوده‌اند.