عرفان و حکمت
صفحه‌اصلیدانشنامهمقالاتپرسش پاسختماس با ما
کانال تلگرام عرفان و حکمت
فهرست عناوین دانشنامه بر اساس حروف الفبا
آ-ا ب پ ت ث ج چ ح خ د ذ ر ز ژ س ش ص ض ط ظ ع غ ف ق ک گ ل م ن و ه ی

واژه شناسی عرفان و تصوف

از ميان عرفان‌های مختلفی كه از قديم و جديد در دنيا وجود داشته و دارند، عرفان اسلامی به لفظ صوفی و تصوف اختصاص يافته است؛ يعني عرفان اسلامی را تصوف و شخص عارف را صوفی مي‌گويند.

سعی ما در این نوشتار بر این است که دورنمايی از دو واژه اساسی عرفان و تصوف، به‌دست دهيم.

وافی

وافى كتاب حديثى است كه تمام احاديث موجود در كتب اربعه شيعه (كافى، من لا يحضره الفقيه، تهذيب و استبصار) را جمع‌آورى كرده است. مرحوم فيض کاشانی در اين كتاب علاوه بر جمع‌آورى اين روايات سعى كرده است تا مشكلات موجود در آنها را شرح و تفصيل دهد.

وحدت وجود

وحدت شخصیه وجود از نگاه عرفا عبارت است از اینكه یك وجود به‌هم‌پیوسته و یك‌پارچه و نامتناهی همه واقعیت را فرا گرفته، و همان وجود خدای متعالی است و هرچه غیر اوست همه تجلیات و شئون اویند.

وحدت وجود در کتاب و سنت

خداشناسی يا توحيد عرفانی، كه در وحدت شخصيه وجود معنا مي‌يابد، با آنكه در رأس معارف عميق و بنيادين قرار دارد، به نحو گسترده‌تر و صريح‌تری بيان شده است، كه اگر بنابر جمع ‌آوری و شرح آيات و روايات توحيدی با قواعد و مبانی اجتهادی باشد، خود بحثی مفصل خواهد شد، و البته در جای خود بايد بدان پرداخت. در اين نوشتار تنها به بخشی از آن آيات و روايات می‌پردازیم:

وصی سلوکی؛ وصی ظاهر و وصی باطن

بین دو اصطلاح وصی ظاهر و وصی باطن نسبت عموم و خصوص من وجه برقرار است؛ زیرا گاهی کسی صلاحیت دستگیری بنفسه دارد ولی از طرف استاد معرفی نمی‌شود (وصی باطن فقط) و گاهی کسی از طرف استاد به دیگران معرفی می‌شود که بنفسه توانائی دستگیری ندارد و از طریق ولایت باطنی و اشراف استاد قبلی دستگیری می‌نماید (وصی ظاهر فقط) و گاهی هر دو با هم جمع می‌شوند و شخص هم قابلیت ذاتی باطنی دارد و هم توسط استاد قبلی معرفی رسمی می‌شود (وصی ظاهر و باطن).

وفا

وفا یعنی سالک از آنچه به عنوان مسلمان، مؤمن یا سالک توبه کرده است، برای همیشه دوری کند و هرگز به آن برنگردد و هر چه را عهد کرده به‌جا آورد، از انجامش دریغ نورزد و به وعده‌های خود به استاد و راهنمای سفر وفادار باشد و تخلّف نورزد.

وقت

وقت از اصطلاحات مهم عرفانی است و همراه با حال و مقام یاد می‌شود. وقت خوش عارفانه همانا نوعی «بی‌وقتی» و رها شدن از سیطرهٔ زمان و مکان است. وقت ظرف شهود و مشاهدهٔ عارف است.

ولایت

در این نوشتار مولف با توجه به ریشه اساسی این بحث که عرفا با عنوان حقيقت محمديه از آن ياد مي‌نمايند، به توضیح سه عنوان ولایت و نبوت و رسالت پرداخته و نسبت آنها را با يکديگر بررسی کرده‌است.