کانال تلگرام عرفان و حکمت
عرفان وحکمت
در پرتو قرآن وعترت
دانشنامه
  • مقاله

    بخش مقالات و یادداشتها دربرگیرنده نوشته‌های علمی‌ای است که شرائط درج در بخش دانشنامه را ندارد.
    مقاله متنی علمی است که نسبة طولانی و دارای ارجاعات و تحقیق باشد.
    یادداشت یا فیش متن علمی کوتاهی است که می‌تواند در دراز مدت تأمین کننده محتوای یک مقاله باشد.
  • دانشنامه

    دانشنامه، به ارائه مباحث علمی کلی و جامع مربوط به یک مدخل می‌پردازد.
    منظور از مدخل در اینجا یک اصطلاح (مانند: توحید افعالی، اعیان ثابته و...) یا اسم خاص (کتاب، شخصیت و ...) یا موضوع خاص (مانند: ادله وحدت وجود، تاریخ فلسفه، ...) است که به طور طبیعی در فضای مجازی مورد جستجو قرار می‌گیرد.
    در ذیل مدخل‌ها می‌توانید به فهرست مقالات، یادداشتها و پرسش و پاسخهای مرتبط با آن موضوع نیز دست پیدا کنید. بخشی از محتوای مدخل‌ها برگرفته‌ای از یک متن دیگر است که می‌توانیداز طریق عنوان «متن اصلی» به آن مراجعه کنید.

شیخ هاشم قزوینی

انتشار: سه‌شنبه ۱۳ رجب ۱۴۳۵ - بروزرسانی: سه‌شنبه ۱۷ ربیع‌الاول ۱۴۳۷
نویسنده: شیخ روح الله شفیعیان
فهرست
  • ↓۱- شيخ هاشم قزويني (۱۳۰۹- ۱۳۸۰ ه.ق )[۱]
  • ↓۲- پانویس

شيخ هاشم قزويني (۱۳۰۹- ۱۳۸۰ ه.ق )[۱]

مرحوم آیت‌الله شیخ هاشم قزوینی[۲] زادۀ يكي از قراي اطراف قزوين است و دروس مقدماتي و قسمتي از سطوح را در قزوين تحصيل نمود. در قزوين از محضر آقا سيد موسي زرآبادي در فلسفه اشراق و مشاء نيز استفاده نمود و سپس به تهران و اصفهان جهت تكميل مدارج عاليه رفت و در نزد مرحوم كلباسي و فشاركي به تحصيل منقول و معقول پرداخت. پس از شش سال توقف در اصفهان دوباره به قزوين رفته و از آنجا به مشهد ‌آمد و در درس فقه و اصول آيت‌الله شيخ حسين قمي و آيت‌الله ميرزا محمد آقازادة خراساني شركت نمود. [۳]

وي در هنگام ورود ميرزا به مشهد سي و يك سال داشته و مدرس سطح [۴] و به نقلي خارج [۵] بود و جزء اولين كساني‌ بود كه به حلقة درس اصول ميرزا پيوستند و بعداً در دروس معارف وي نيز شركت مي‌نمود و به ميرزا محبّت بسياري داشت و شیفته اخلاق و معنویّات مرحوم میرزا بوده‌ و به وي احترام مي‌گذاشت و تا آخر نيز به احترام ميرزا در دروس وي شركت مي‌نمود[۶] با اينكه برخي احتمال أعلميت وي از ميرزا را هم مطرح نموده‌اند. [۷]

آن مرحوم پس از واقعة مسجد گوهرشاد شش سال (۱۳۱۴ه.ش-۱۳۲۰) از مشهد تبعيد شد و سپس بازگشت و تا پايان عمر مهمترين مدرس سطح و از بهترين مدرسين خارج بود و غالب فضلاي خراسان شاگرد وي محسوب شده و بسيار نيز به وي ارادت مي‌ورزيدند. وي روحيّه‌اي انقلابي داشت و بسيار به اطلاع از مسائل روز اهميت مي‌داد.

آن مرحوم از ميرزاي اصفهاني استفاده نموده بود ولي هیچ دلیلی بر تفکیکی بودن وي وجود ندارد، بلکه مطالبی مخالف آن از ایشان نقل شده است.

چنانکه پيوسته در مقابل میرزا که مدعی بود فلاسفه اسلام، مخربان اسلامند؛ می‌گفت:

«آن که می‌خواهد فقیه شود؛ آن که می‌خواهد متکلّم شود؛ آن که می‌خواهد کار بکند؛ اگر فیلسوف نباشد به درد نمی‌خورد.»[۸]

و می‌فرمود:

«اگر ما فلاسفه را برداریم یک مشت... می‌ماند». [۹]

و خواص شاگردان وي مي‌گويند: «فلسفه را خيلي قبول داشت و کسی را هم که فلسفه نمی‌دانست، اصلاً‌ آدم حساب نمی‌كرد» [۱۰]

البته مسلّماً آن مرحوم معتقد به حکمت صدرائی نیز نبوده است، ولی از معتقد نبودن به حکمت صدرائی تا پیرو مرحوم میرزا بودن و مخالفت با هستی شناسی عقلی فرسنگها فاصله است.

پانویس

۱. ۱۲۷۰ – ۱۳۳۹ ه.ش

۲. در شرح حال ايشان از اين منابع استفاده شده است: كيهان انديشه، ش ۲۵۹، فقيه نوانديش حاج شيخ هاشم قزويني، ص۶-۱۹؛ مكتب تفكيك ص ۲۸۲-۲۸۵؛ شيخ ناشناخته، ص۱۳-۲۱؛ مشاهير مدفون در حرم رضوي، ص۳۳۴-۳۳۷ ؛ تقويم تاريخ خراسان، ص۱۶۷

۳. برخي گفته‌اند كه آن مرحوم مدتي نيز به نجف رفته‌اند و از محضر آيات نائيني، اصفهاني، عراقي‌ استفاده نموده‌اند.(شيخ ناشناخته، ص۲۰) ولي قرائن تاريخي و ديگر منابع شرح حال ايشان اين مطلب را تأييد نمي‌نمايد.

۴. كيهان انديشه، ش ۲۵۹، ص۱۱، به نقل از آية الله واعظ زاده خراساني؛ در اين نقل آمده كه ايشان در آن زمان در درس خارج مرحوم آقازاده نيز شركت مي‌كردند و قرائن نيز همين امر را تأييد مي‌كند و بعيد است كه ايشان با حضور آقازاده و حاج آقا حسين قمي به تدريس خارج بپردازد.

۵. تاريخ شفاهي انقلاب اسلامي(تاريخ حوزه علميه قم)، ص ۷۵، به نقل از آية الله شيخ محمدرضا محامي

۶. كيهان انديشه، ش ۲۵۹، ص۸

۷. شيخ ناشناخته، ص۱۹ به نقل از آية الله حاج سيد هاشم ميردامادي نجفي

۸. کیهان فرهنگي؛ ش ۲۵۹، ص ۱۳،

۹. کیهان فرهنگي؛ ش ۲۵۹، ص ۱۴

۱۰. کیهان فرهنگي؛ ش ۲۵۹، ص ۲۳

مربوط به دسته های: اعلام تفکیک -