کانال تلگرام عرفان و حکمت
عرفان وحکمت
در پرتو قرآن وعترت
دانشنامه
  • مقاله

    بخش مقالات و یادداشتها دربرگیرنده نوشته‌های علمی‌ای است که شرائط درج در بخش دانشنامه را ندارد.
    مقاله متنی علمی است که نسبة طولانی و دارای ارجاعات و تحقیق باشد.
    یادداشت یا فیش متن علمی کوتاهی است که می‌تواند در دراز مدت تأمین کننده محتوای یک مقاله باشد.
  • دانشنامه

    دانشنامه، به ارائه مباحث علمی کلی و جامع مربوط به یک مدخل می‌پردازد.
    منظور از مدخل در اینجا یک اصطلاح (مانند: توحید افعالی، اعیان ثابته و...) یا اسم خاص (کتاب، شخصیت و ...) یا موضوع خاص (مانند: ادله وحدت وجود، تاریخ فلسفه، ...) است که به طور طبیعی در فضای مجازی مورد جستجو قرار می‌گیرد.
    در ذیل مدخل‌ها می‌توانید به فهرست مقالات، یادداشتها و پرسش و پاسخهای مرتبط با آن موضوع نیز دست پیدا کنید. بخشی از محتوای مدخل‌ها برگرفته‌ای از یک متن دیگر است که می‌توانیداز طریق عنوان «متن اصلی» به آن مراجعه کنید.

عزلت

انتشار: دوشنبه ۲۰ ذی‌القعده ۱۴۳۵ - بروزرسانی: جمعه ۲۵ رمضان ۱۴۳۷
نویسنده: آیةالله حاج شیخ علی رضائی
منبع: کتاب سیر و سلوک (طرحی نو در عرفان عملی شیعی) صفحه ۳۴۰ تا ۳۴۱

عزلت یعنی دوری جستن از کسانی که مقصد اعلایشان خداوند نیست. عزلت یعنی همراه نشدن با اهل دنیا و کسانی که به ماسوی الله دل بسته‌اند. علمای اخلاق و عرفان از آن تعبير به «كن فيهم و لاتكن معهم» می‌نمایند.

عزلت و خلوت

عزلت یعنی دوری جستن از کسانی که مقصد اعلایشان خداوند نیست. عزلت یعنی همراه نشدن با اهل دنیا و کسانی که به ماسوی الله دل بسته‌اند. از امام رضا علیه السلام پرسیدند:

مردمان پست کیانند؟ فرمود: «هرکس چیزی داشته باشد که او را از خدا بازدارد»

متن روایت این است:

«سُئِلَ عَنِ السَّفلَۀ فَقَالَ مَنْ كَانَ لَهُ شَی‌ءٌ یلْهِیهِ عَنِ اللَّهِ» [۱].

پس عزلت یعنی دوری از انسان‌های پست و دون همّت که به چیزی غیر حق دل بسته‌اند اگرچه آن چیز حور و قصور باشد. به قول خواجه:

خدایا زاهد از تو حور می‌خواهد قصورش بینبه جنّت از درت بگریزد او یا رب شعورش بین [۲]

در بحث «هم‌سفر سفر» دربارۀ کیفیت تعامل سالک با دیگران و معنای صحیح عزلت به تفصیل سخن گفته‌ایم و بدین دلیل اینجا به بحث «خلوت» می‌پردازیم. خلوت دو گونه است، عام و خاص. خلوت عام عبارت است از کناره‌گیری از غیر اهل الله به‌خصوص از غیر فرهیختگان و این همان معنای عزلت است که گذشت. خلوت خاص عبارت است از دوری جستن از دیگران در حال عبادت و ذکر.

استاد می‌فرمود:

«خوب است سالک در خانه‌اش اتاقکی را برای ذکر بسازد و در نظر بگیرد».

شرایط این اتاق این است:

  • ۱. کوچک باشد یعنی در حدّ گنجایش سالک باشد.
  • ۲. یک در بیشتر نداشته باشد و پنجره نیز نداشته باشد.
  • ۳. ساده و دور از تجمّلات باشد.
  • ۴. حتی آجر و گچ و آهن و سقفش پاك باشد.
  • ۵. معطّر باشد و در آن از بُخُورات و به ‌خصوص کندر در هنگام ذکر استفاده شود. استاد می‌فرمود:
  • «دود کردن عود و کُندر در هنگام ذکر در دفع ارواح خبیثه و تلطیف جوّ مؤثّر است»
  • و می‌فرمود:
  • «کندر اثرش از عود بیشتر است».
  • ۶. در جایی ساخته شود که از ازدحام و سر و صدا به دور باشد.
  • ۷. کف آن خاک یا حصیر باشد و از فرش کردن با فرش‌های خوش‌نشین اجتناب شود.

در روایات بر وجود مصلّی (نمازخانه) در خانه تأکید شده است. جایی که دائماً سجاده پهن است و به نماز و عبادت اختصاص دارد. رسول الله و فاطمه زهرا و همۀ ائمه: در خانه مصلی داشته‌اند و مستحّب است انسان با مصلی همچون مسجد رفتار کند. خانوادۀ شهید مطهری گفته‌اند: ما پس از شهادت آن عزیز از مصلای ایشان برکت‌هایی فراوان حتی شفای مریض، دیده‌ایم.

«عزلت» واژه‌ای است كه در روايات بسياری مورد تأكيد قرار گرفته است و علماي اخلاق و عرفان از آن تعبير به «كن فيهم و لاتكن معهم» مي‌نمايند. يعني اينكه سالك بايد از طرفي مانند ساير افراد در جامعه با حفظ شرائط منشأ اثر باشد و از طرف ديگر با توجهات دروني و تأملات سلوكي متوجه جاي ديگر باشد. اين معناي صحيح عزلت است كه با رهبانيت فاصله بسياري دارد لكن در عرفان منفي ممكن است به رهبانيت تفسير گردد[۳].

مطالب مرتبط

پانویس

۱. بحارالانوار،ج۷۵، ص۳۳۵.

۲. فروغی بسطامی یا باباطاهر

۳. عرفان مثبت و عرفان منفی

عناوین دیگر این نوشتار
  • عزلت (عنوان اصلی)
  • خلوت
مربوط به دسته های: بایسته های سیر و سلوک -