کانال تلگرام عرفان و حکمت
عرفان وحکمت
در پرتو قرآن وعترت
دانشنامه
  • مقاله

    بخش مقالات و یادداشتها دربرگیرنده نوشته‌های علمی‌ای است که شرائط درج در بخش دانشنامه را ندارد.
    مقاله متنی علمی است که نسبة طولانی و دارای ارجاعات و تحقیق باشد.
    یادداشت یا فیش متن علمی کوتاهی است که می‌تواند در دراز مدت تأمین کننده محتوای یک مقاله باشد.
  • دانشنامه

    دانشنامه، به ارائه مباحث علمی کلی و جامع مربوط به یک مدخل می‌پردازد.
    منظور از مدخل در اینجا یک اصطلاح (مانند: توحید افعالی، اعیان ثابته و...) یا اسم خاص (کتاب، شخصیت و ...) یا موضوع خاص (مانند: ادله وحدت وجود، تاریخ فلسفه، ...) است که به طور طبیعی در فضای مجازی مورد جستجو قرار می‌گیرد.
    در ذیل مدخل‌ها می‌توانید به فهرست مقالات، یادداشتها و پرسش و پاسخهای مرتبط با آن موضوع نیز دست پیدا کنید. بخشی از محتوای مدخل‌ها برگرفته‌ای از یک متن دیگر است که می‌توانیداز طریق عنوان «متن اصلی» به آن مراجعه کنید.

یاد مرگ

انتشار: یکشنبه ۱۹ ذی‌القعده ۱۴۳۵ - بروزرسانی: شنبه ۲۰ شعبان ۱۴۳۷
نویسنده: آیةالله حاج شیخ علی رضائی
منبع: کتاب سیر و سلوک (طرحی نو در عرفان عملی شیعی) ، صفحهٔ ۳۷۲ تا ۳۷۵

یاد مرگ

یاد مرگ در توجه مؤمن به آخرت و كناره جستن او از دنیا تأثیری شگرف دارد. آدمی با غفلت و لذّت از راه خدا باز می‌ماند و یاد مرگ ضدّ هر دو است. اینکه گفته‌اند:

«منشأ همه غفلتها غفلت از مرگ است»، صحیح است.

امیرمؤمنان صلواةالله علیه فرمود:

«أَلَا فَاذْكُرُوا‌ هادمَ اللَّذَّاتِ وَ مُنَغِّصَ الشَّهَوَاتِ وَ قَاطِعَ الْأُمْنِیاتِ عِنْدَ الْمُسَاوَرَۀ لِلْأَعْمَالِ الْقَبِیحَۀ وَ اسْتَعِینُوا اللَّهَ عَلَی أَدَاءِ وَاجِبِ حَقِّهِ وَ مَا لَا یحْصَی مِنْ أَعْدَادِ نِعَمِهِ وَ إِحْسَانِهِ» [۱]؛

«به هوش باشید و مرگ را که نابودکنندۀ لذت‌ها و قطع‌کنندۀ آرزوهاست، در هنگامی که تصمیم بر کارهای زشت دارید، به یاد آرید و برای ادای حق واجب خدا و نعمت‌های بی‌شمار و احسان‌های بی‌پایانش از آن استعانت جویید».

آرزوهای طولانی آدمی را بدبخت و گرفتار تسویف می‌سازد و درمان آنها در یاد مرگ است. یاد مرگ از راه‌هایی امكان می‌یابد که به آن اشاره می‌کنیم:

  • ۱. عیادت بیماران و به‌ویژه مریض‌های لاعلاج و تفکّر در وضع آنان.
  • ۲. نوشتن وصیت‌نامه و مطالعه و تکمیل مستمر آن.
  • ۳. تهیۀ کفن و نوشتن یك یا چند آیۀ قرآن بر آن در هر شبانه‌روز با خط خود.
  • ۴. خوابیدن در کفن در شب‌های جمعه در مکانی خلوت و تاریک و تصور کردن مرگ خویش. بهتر است در این حال انسان بخواند:
  • «رَبِّ ارْجِعُون* لَعَلِّی أَعْمَلُ صالِحاً فیما تَرَكْت» [۲]؛ «پروردگارا! مرا برگردان تا شاید نسبت به آنچه از دست داده‌ام، رفتاری شایسته پیشه سازم» و بعد برخاستن و تصمیم بر انجام اعمال نیک گرفتن و سپاس‌گزاری به درگاه حضرت حق که در پاسخ، کلاّ (هرگز) نفرموده است.
  • ۵. شرکت در مراسم غسل دادن و كفن كردن مردگان، بلکه گه‌گاه انسان خود بعضی اموات خویشاوندان را غسل دهد و تأمل کند که یاد مرگ در جانش بنشیند.
  • ۶. شرکت در مراسم ختم و تعزیۀ درگذشتگان برای عبرت‌اندوزی و نه به خاطر نشان دادن خود به صاحبان عزا.
  • ۷. زیارت هفتگی اهل قبور، در روز، زیرا زیارت قبرستان در شب مکروه است. عارف وارسته مرحوم سید علی قاضی هر روز به وادی السّلام نجف می‌رفت.

یاد مرگ در سلوک گاه به عنوان مرحله‌ای مهم مطرح است که توسط استاد برای شاگرد تعیین و تبیین می‌شود. مرحوم آیت‌الله میرزا جوادآقا ملکی تبریزی در نامه‌ای به مرحوم آیت‌الله شیخ محمدحسین غروی اصفهانی می‌نویسد:

«و امّا فکر، برای مبتدی می‌فرمودند: در مرگ فکر بکن تا آن وقتی که از حالش می‌فهمیدند که از مداومت این مراتب گیج شده، فی الجمله استعدادی پیدا کرده، آن وقت به عالم خیالش ملتفت می‌کردند یا آنکه خود ملتفت می‌شد ...» [۳].

باری، بعضی از شغل‌ها در دین مکروه اعلام شده، مانند کفن‌فروشی و غسّالی و شاید نکته در این باشد که این شغل‌ها مرگ را در نظر انسان عادی می‌سازد و قهراً یاد مرگ تأثیر خود را نخواهد گذاشت.

متأسفانه امروزه افزون بر اینکه قبرستان‌ها را از شهرها بیرون می‌برند، آنها را به باغ و تفریح‌گاه تبدیل می‌کنند و در نتیجه حضور در آنجا نه تنها مایۀ عبرت نیست که مایۀ غفلت است. با دقت و برنامه‌ریزی می‌توان در هر محله قبرستانی تمیز و مایۀ عبرت داشت که یاد مرگ این چنین از خاطرها محو نشود.

مطالب مرتبط

زاد و توشه سالک

پانویس

۱. نهج‌البلاغه، خطبه ۹۹.

۲. مؤمنون/۹۹ و ۱۰۰.

۳. توحید علمی و عینی، ص۳۳.

مربوط به دسته های: ب - بایسته های سیر و سلوک -