کانال تلگرام عرفان و حکمت
عرفان وحکمت
در پرتو قرآن وعترت
مقاله
  • مقاله

    بخش مقالات و یادداشتها دربرگیرنده نوشته‌های علمی‌ای است که شرائط درج در بخش دانشنامه را ندارد.
    مقاله متنی علمی است که نسبة طولانی و دارای ارجاعات و تحقیق باشد.
    یادداشت یا فیش متن علمی کوتاهی است که می‌تواند در دراز مدت تأمین کننده محتوای یک مقاله باشد.
  • دانشنامه

    دانشنامه، به ارائه مباحث علمی کلی و جامع مربوط به یک مدخل می‌پردازد.
    منظور از مدخل در اینجا یک اصطلاح (مانند: توحید افعالی، اعیان ثابته و...) یا اسم خاص (کتاب، شخصیت و ...) یا موضوع خاص (مانند: ادله وحدت وجود، تاریخ فلسفه، ...) است که به طور طبیعی در فضای مجازی مورد جستجو قرار می‌گیرد.
    در ذیل مدخل‌ها می‌توانید به فهرست مقالات، یادداشتها و پرسش و پاسخهای مرتبط با آن موضوع نیز دست پیدا کنید. بخشی از محتوای مدخل‌ها برگرفته‌ای از یک متن دیگر است که می‌توانیداز طریق عنوان «متن اصلی» به آن مراجعه کنید.
عرفان و حکمت > مقاله > شباهت های تفکیکیان و اخباریان

شباهت های تفکیکیان و اخباریان

انتشار: سه‌شنبه ۲۸ جمادی‌الثانیه ۱۴۳۵

نوشتار پیش رو بخشی از جزوهی محاكمه بر «نقدها در بوتة نقد(۱)» تألیف حجت‌الاسلام و المسلمین حاج شيخ محمّد حسن وكيلي است

پس از نشر كتاب صراط مستقيم، تفكيكيان عكس العمل‌هاي منفي و مثبت متفاوتي نشان دادند. از جمله فعاليّت‌هاي مثبت ايشان رو آوردن به بحث‌هاي علمي و تأسيس مدرسة ديني ولي‌عصر عجل الله تعالي فرجه الشريف و برگزاري نشست‌هاي تخصصي پيرامون مسائل اعتقادي بود.

در یکی از این جلسات (نشست هفتم و هشتم) که با عنوان «نقدها در بوتة نقد» برگزار شد اساتيد مدعوّ تلاش نمودند به برخي از انتقادات مطرح شده دربارة مكتب تفكيك پاسخ دهند

مدیر علمی این پایگاه جزوه‌ی محاكمه بر «نقدها در بوتة نقد(۱)» را در پاسخ به بیانات مدعوین این نشست نگاشته‌اند با اینکه قبلا این جزوه در بخش دانلودهای پایگاه قرار گرفته بود اما به دلیل اهمیت بخش شباهت‌هاي تفكيكيان و اخباريان، این بخش با اندکی تغییر اکنون عرضه می‌گردد:

فهرست
  • ↓۱- شباهت‌هاي تفكيكيان و اخباريان

شباهت‌هاي تفكيكيان و اخباريان

نویسنده: حجت الاسلام و المسلمین وکیلی

... مشابهت‌های اخباریان و تفکیکيان در آنچه گذشت، خلاصه نمی‌شود. اخباريان مباني و نكات رجالي و حديث‌شناسي خوبي در آثارشان دارند كه نتيجة انس زياد با اخبار و رجال است و آثار مهمّي بر تفكّر رجالي و حديث‌شناسي مرحوم وحيد و اتباعش نهاده‌است. در اين جهات، تفكيكيان با اخباريان مشابهت قابل توجّهي ندارند، مگر برخي موارد استثنایي مثل تحقيقات مرحوم آيةالله نمازي در رجال كه شايد نگاه فهرستي برخي بزرگان معاصر در قم و نجف در علم رجال ريشه‌اش به ايشان برگردد. ولي از طرف ديگر، اخباريان نقاط ضعف بسياري نيز دارند كه در اصول آن تفكيكيان با ايشان شريك‌اند.

۱. كم دقتي

مهم‌ترين شباهت، روحيّة كم‌دقّتي است كه منشاء اصلي ایجاد هر دو‌مكتب است و در آثار بزرگان هر دو‌مكتب خود را نشان مي‌دهد

۲. اعتقاد به انفتاح باب علم

از دید اینها باب علم، منسدّ نیست. اینها واقعاً فکر می‌کنند باب علم در کشف مسائل اعتقادی از طریق نقل باز است؛ مانند تصوّری که اخباریان در احکام و فروع فقهی دارند که می‌گویند: باب علم در کشف احکام شرعی از طریق نقل باز است.

بله، برخي از تفكيكيان چنين نظری دارند که حقیر هم در کتاب صراط مستقیم، در یکی از مقدّمه‌ها عرض کرده‌ام. لاأقلّ از تفكيكيان، حاج‌آقای سیّدان در عبارت‌هایشان همین حرف را می‌گویند كه تفصيلش در همان کتاب صراط مستقيم آمده است. يكي از ادلّة ايشان هم همان دليل اخباري‌هاست كه معتقدند: چون دین کامل است، باید حتماً عقائد و احکام به نحو کامل به دست ما رسیده باشد. یک‌چنين اعتقادی، واقعاً بین آنها هست؛ گرچه این اعتقاد مربوط به طبقة خطباست؛ نه طبقة علما. یعنی امثال مرحوم آمیرزاجواد آقا و آیةالله مروارید، چنين کلماتی ندارند، ولی در لایه‌های زیرینشان اين افكار هست.

تفکیکیان، شباهت‌های دیگری هم به اخباری‌ها دارند که در ضمیمة صراط مستقيم عرض شده‌است. محور همة اشتباهات اخباريان، پس از بي‌دقّتي، بي‌مهري در حقّ عقل و قرآن كريم و افراط در شأن روايات است و در همة اين امور، تفكيكيان نيز شريك‌اند.

۳. بي‌اعتباري عقل غيربيّن

یکی از شباهت‌های خیلی مهم‌شان با اخباری‌ها که شباهتي مبنایی و اساسی است، نظریّة تفکیکیان متأخر در مورد حجیّت عقل است که دقیقاً مثل اخباریان معتقدند، عقل تقسیم می‌شود به عقل بیّن و عقل غیربیّن که عقل بیّن حجّت است و عقل غیربیّن حجّت نیست و در تعارض نقل با عقل غیربیّن، نقل را بر عقل غیربیّن مقدّم می‌دانند.

جالب اينجاست با اين اعتقاد سست و سبك، باز هم خود را جزء معتقدين به حجيّت عقل معرّفي مي‌كنند. البتّه همة تفكيكيان از اين حرف‌هاي بي‌اساس ندارند، پس از مرحوم ميرزا كه علم حصولي و تفكّر را از ريشه باطل مي‌دانست، طبقة علمای تفكيكي عموماً به ظاهر به حجيّت عقل معتقدند، ولي در بين طبقه‌های پایین، چنين حرف‌هایي هست. جناب حاج‌آقای سیدان در غالب آثارشان همين حرف را تكرار كرده‌اند و جناب آقای حکیمی نیز به همین اشتباه مبتلا شده‌اند و جواب آن به تفصيل در صراط مستقيم آمده‌است. ايشان عقل را فقط در مسائل مورد اتّفاق عقلا حجّت مي‌داند و هرجا بحث‌ پیچیده باشد، عقل را در آن حجت نمی‌دانند.

۴. تحريف قرآن كريم و عدم حجيّت ظواهر قرآن

دربارة قرآن كريم هم در مباحث تفسير قرآن‌به‌قرآن عرض شد كه مرحوم ميرزا، علاوه بر اعتقاد به تحريف قرآن، مثل اخباريان حجّيت ظواهر قرآن را منكرند و برخي از شاگردان ايشان نيز به همين مطالب معتقد بوده‌اند.

۵. افراط در تمسّك به نقل

اشكال اصلي تفكيكيان كه ايشان را از فهم معارف عالي مكتب قرآن و اهل بيت محروم كردو به مطالبي ساده قانع نموده است افراط در تمسّك به نقل و به عبارتی عمل به اخبار ضعيف است

در این رابطه مرحوم سید جلال الدین آشتیانی در کتاب «نقدی بر تهافت الفلاسفه غزالی» در پاورقی ص ۴۵ این اثر می‌گوید :

«به اعتقاد حقیر محرّر این سطور، این جماعت [پیروان مکتب تفکیک] به اخباری مسلکان شباهت دارند، زیرا لسان حال آنها این است که حجیّت تمسّک یعنی چه؟ حجّیت ظواهر در فروع و عدم حجیت آن در عقاید یعنی چه؟ در مقابل أئمّه نباید اجتهاد کرد، چه در اصول عقائد و چه در فروع، کلام أئمّه علیهم السّلام حجّت مطلق است. ظاهر باشد یا نص، متواتر باشد یا خبر واحد، ضعیف باشد یا غیر ضعیف، باب علم نیز منسد نیست و هر خبری، در آن ابوابی از علوم نهفته است.»

ایشان در ادامه بیان فرموده‌اند که مشکل این افراد، این است که مدّعی انحصار طلبی‌اند. یعنی فهم ناقص خودشان را که بدون دقّت و بدون روش حاصل شده، حق می‌دانند و طرف مقابل را متّهم می‌کنند به اینکه شما حتی حسن نیّت هم نداشتی. از ترس متدیّنین چند روايت آورده‌اي و آن را مطابق نظر خود نشان دادي. طبيعي است تا اين سوء‌ظن و اين تعابير خلاف شرع باشد، خداوند توفيق اعتلا به فهم معارف شريعت مقدّسه را عطا نمي‌فرمايد.

كلام ما با آقايان در اين نيست كه چرا مباحث عميق حكمت را اشتباه مي‌فهميد. از كساني كه اين دروس را نخوانده‌اند، توقّعي نيست. كلام ما همان مطلبي است كه مرحوم آشتیانی در ادامة مطالب سابق گفته‌اند. می‌فرمایند:

«ما در حق بودن فلسفه و عرفان، یا خلاف حق بودن این دوبحث نداریم. بحث در آن است که شما وقتی عمق مطلبی را نیافته‌اید، چرا آن را انکار می‌کنید و معتقدان به آن آثار را تکفیر می‌نمایید.»