• مقاله

    بخش مقالات و یادداشتها دربرگیرنده نوشته‌های علمی‌ای است که شرائط درج در بخش دانشنامه را ندارد.
    مقاله متنی علمی است که نسبة طولانی و دارای ارجاعات و تحقیق باشد.
    یادداشت یا فیش متن علمی کوتاهی است که می‌تواند در دراز مدت تأمین کننده محتوای یک مقاله باشد.
  • دانشنامه

    دانشنامه، به ارائه مباحث علمی کلی و جامع مربوط به یک مدخل می‌پردازد.
    منظور از مدخل در اینجا یک اصطلاح (مانند: توحید افعالی، اعیان ثابته و...) یا اسم خاص (کتاب، شخصیت و ...) یا موضوع خاص (مانند: ادله وحدت وجود، تاریخ فلسفه، ...) است که به طور طبیعی در فضای مجازی مورد جستجو قرار می‌گیرد.
    در ذیل مدخل‌ها می‌توانید به فهرست مقالات، یادداشتها و پرسش و پاسخهای مرتبط با آن موضوع نیز دست پیدا کنید. بخشی از محتوای مدخل‌ها برگرفته‌ای از یک متن دیگر است که می‌توانیداز طریق عنوان «متن اصلی» به آن مراجعه کنید.

نماز روز هفدهم ربیع الاول

نماز روز هفدهم ربیع الاول دو رکعت است که در هر رکعت يک مرتبه سوره «فاتحه» و ده مرتبه سوره «قدر» و ده مرتبه سوره «اخلاص» خوانده می‌شود، سپس در مكان نماز خود نشسته این دعا را قرائت کن:

ادامه مطلب ←

ابوالفضل سرخسی

شيخ ابوالفضل محمد بن حسن سرخسى مريد ابونصر سراج است و پير شيخ ابو سعيد ابو الخیر. مقبره‌اش در شهرستان سرخس، روستای سنگر واقع شده و به مزار پیر ابوالفضل حسن خراسانی مشهور است.

ادامه مطلب ←

آیت الله سید ابوالقاسم خویی

ادامه مطلب ←

آیت الله سید ابوالحسن اصفهانی

مرحوم آقا سيّد أبو الحسن، جهت مقابل خودشان را نشان دادند كه بيابانى بود مانند يك تپّه بزرگى شبيه كوه، كه فقط نقود و اسكناس و أمتعه و أسباب بود، و مى‌گفتند: آيا مى‌بينى؟! اينها أموالى است كه من در زمان مرجعيّت خود به وكلائى كه در تمام دنيا و از طرف من وكالت داشتند دادم، و آنها از سهم إمام و وجوهات مصرف كردند و الآن ميخواهند حساب همه اينها را از من بكشند.

ادامه مطلب ←

آیة الله سید حسین قاضی طباطبائی

ادامه مطلب ←

سید قریش قزوینی

آیة الحق آقا سید قریش حسینی قزوینی از عرفای بزرگ و مجهول القدر قرن سیزدهم و از اقطاب سلسلۀ کبرویۀ ذهبیه می‌باشند. ایشان استاد امام‌قلی نخجوانی بوده و لذا در سلسلۀ اساتید آیة‌الحق سید علی آقای قاضی به شمار می‌روند.

ادامه مطلب ←

تفسیر سوره حمد امام خمینی

«وقتى علم در یک قلب غیر مهذب وارد بشود، انسان را به عقب مى‌برد. هر چه انباشته‌تر باشد، مصایبش زیادتر است. وقتى یک زمین شوره‌زار و سنگلاخ باشد، هر چه تخم در آن بکارند نتیجه نمى‌دهد. یک زمین شوره‌زار، قلب محجوب، غیرمهذّب، قلبى که از اسم خدا هم مى‌ترسد! بعضی‌ها از مسائل فلسفى ـ با اینکه فلسفه یک علم رسمى است ـ چنان رم مى‌کنند که خیال مى‌کنند یک مارى است‌»

ادامه مطلب ←

امام خمینی

دیگر شما را خسته نمی‌کنم و از کتب عرفا و به خصوص محیى الدین ابن عربى نام نمی‌برم؛ که اگر خواستید از مباحث این بزرگمرد مطلع گردید، تنى چند از خبرگان تیزهوش خود را که در این گونه مسائل قویاً دست دارند، راهى قم گردانید، تا پس از چند سالى با توکل به خدا از عمق لطیف باریک‌تر ز موى منازل معرفت آگاه گردند، که بدون این سفر آگاهى از آن امکان ندارد

ادامه مطلب ←

آیت الله شیخ محمد تقی نجفی

آیت الله شيخ محمد تقى نجفی به محض ورود به نجف با عارف گرانمايه آیة الله حاج سید علی شوشتری ارتباطى تنگاتنگ برقرار نموده و خود را تحت تربيت و ارشاد او قرار داده، و با راهنمايى اين عارف كامل واصل به اوراد و اذكار و عبادات و رياضات شرعيه در مساجد ثلاثه كوفه و سهله و صعصعه مشغول مى‌شود.

ادامه مطلب ←

عناصر اربعه

اینکه مشهور شده که عناصر اربعه همین آب و خاک و آتش و هواست غلط مشهور است. منظور از عناصر اربعه چهار جسم فرضی است که هر یک در کیفیت‌های مزبور از جهتی کاملترین می‌باشند که این چهار در طبیعت هیچگاه یافت نمی‌شوند و آب و خاک و آتش و هوای طبیعی نمادی از آن می‌باشند چون نزدیکترین چیز بدان جسم خالص می‌باشند.

ادامه مطلب ←

عقل فعال

علامه حسن‌زاده آملی در این نوشتار اطلاقات چهارگانه عقل فعال را در کتب حکمی توضیح می‌دهند.

ادامه مطلب ←

وصی سلوکی؛ وصی ظاهر و وصی باطن

بین دو اصطلاح وصی ظاهر و وصی باطن نسبت عموم و خصوص من وجه برقرار است؛ زیرا گاهی کسی صلاحیت دستگیری بنفسه دارد ولی از طرف استاد معرفی نمی‌شود (وصی باطن فقط) و گاهی کسی از طرف استاد به دیگران معرفی می‌شود که بنفسه توانائی دستگیری ندارد و از طریق ولایت باطنی و اشراف استاد قبلی دستگیری می‌نماید (وصی ظاهر فقط) و گاهی هر دو با هم جمع می‌شوند و شخص هم قابلیت ذاتی باطنی دارد و هم توسط استاد قبلی معرفی رسمی می‌شود (وصی ظاهر و باطن).

ادامه مطلب ←

آیة‌الله‌العظمی حاج سید احمد کربلایی

مرحوم حاج سيّد أحمد كربلائى در عرفان و اخلاق از شاگردان ممتاز مکتب آخوند ملا حسینقلی همدانی است. ایشان با عدیل و هم‌ردیف خود شیخ محمد بهاری در میان سیصد تن شاگرد آخوند از مبرزترین شاگردان او بودند. بعد از درگذشت آخوند، ایشان و مرحوم بهاری راه استاد خود را ادامه دادند. و بعد از آن که مرحوم بهاری به علت بیماری ناگزیر از ترک نجف گردید ایشان یگانه عالم اخلاق و مربی نفوس و راهنمای طالبان حقیقت در طی راه مقصود و ورود در سبل سلام و ایصال به کعبه مقصود و حرم معبود، در نجف بوده‌اند.

ادامه مطلب ←

مولی محمد بیدآبادی

شاگردان مولی محمد بیدآبادی نیز از مشاهیر و بزرگان بوده‌اند و او مستعدان زیادی را در علوم حکمی و سیر و سلوک علم آموخت و دستگیری کرد برای نمونه می‌توان از حکیم ملا علی نوری مدرس بزرگ حکمت متعالیه و صدرالدین کاشف دزفولی عارف مشهور نام برد.

ادامه مطلب ←

آیة الله حاج شیخ محمد جواد انصاری همدانی

آية الله حاج شیخ محمدجواد انصارى همدانی چون ساليانى چند از رحلت مرحوم حاج ميرزا جواد آقا ملكى تبريزى ميگذشت، هر چه نزد شاگردان معروف او تردّد نمود و براى فتح و گشايش رفت و آمد كرد اثرى نيافت، تا رفته رفته آتش عشق در نهاد او رو به فزونى گذارد و هموم و غموم فراق، جان او را مشتعل ساخت...

ادامه مطلب ←

احدیت

اصطلاح احدیت از اصطلاحات مهم و پرکاربرد در عرفان است که در هر موضع باید با توجّه به قرائن برای فهم مراد از آن تلاش کرد.

ادامه مطلب ←

اربعین موسوی

اربعین موسوی یا اربعین کلیمی در اصطلاح به سی روز ماه ذی القعده به علاوه ده روز اوّل ذی الحجه گفته می‌شود. چون این چهل روز در آیات قرآن و روایات دورۀ عبادت حضرت موسی کلیم الله در خلوت خود با خداوند بوده و پس از این چهل روز بود که خداوند تورات را بر آن حضرت نازل نمود این ایام را اربعین موسوی یا اربعین کلیمی می‌نامند.

ادامه مطلب ←

درویش و درویشی

درویش ( درویشی ) به فتح اول در لغت به معنى فقر و مجازا به معنى صوفى است بعضى آن را از كلمه «در پيش» دانسته‌اند به معنى قدم الباب و برخى آن را مشتق از در به معنى باب و ويهين به معنى گدا دانسته‌اند كه روى هم رفته به معنى « گداى در خانه » باشد اما اين كلمه در پهلوى به معنى فقر و تهيدست است و در آثار زبان فارسى هم همه جا به همين معنى يا به معنى خاص صوفى استعمال شده است.

ادامه مطلب ←

حکمت

حكمت عبارت است از قضاياى حقّه مطابق واقع از آن جهت كه سعادت انسان را شامل است، مانند معارف حقّه إلهيّه در مبدأ و معاد، و معارفى كه حقايق عالم طبيعت را از آن جهت كه با سعادت بشر ربط دارد روشن مى‌كند.

ادامه مطلب ←

پروفسور عبدالجواد فلاطوری

از جمله فعالیت‌هاى پروفسور عبدالجواد فلاطورى، تأسیس مركز آكادمى كلن در سال ۱۳۵۶ بود كه دست به اصلاح كتاب‌هاى درسى مدارس آلمان زد، و نواقص و كاستى‌هاى كتاب‌هاى درسى را در زمینه‌هاى اسلام و تاریخ اسلام اصلاح كرد و در این ارتباط شش كتاب تألیف شد كه به عنوان مرجعى براى نویسندگان كتاب‌هاى درسى آلمان و دیگر كشورهاى اروپا مطرح شد و خود اروپایى‌ها براساس اقدامات و تألیفات استاد فلاطورى، مطالب كتاب‌هاى درسى خود را اصلاح و بازنویسى كردند.

ادامه مطلب ←

استخاره

علامه آیةالله حسینی طهرانی می‌فرمودند: خوب است كه سالكين براى حلّ مسائل مبهم و مواضع شكّ دستور « غسل و نماز استخاره » را به جاى آورند. اين دستور بسيار مجرّب بوده و آثار بسيار عجيبى از آن مشاهده شده است. و علاوه بر آنكه ضمانت دارد، روحيه توكّل و تفويض و تسليم را در نفس سالك متمكّن مى‌نمايد.

ادامه مطلب ←

حاج سید حسن مسقطی

اطرافيان مرحوم آية الله سيّد أبو الحسن اصفهانى (قدّه) به ايشان رساندند كه اگر آقا سيّد حسن مسقطى به دروس خود ادامه دهد، حوزه علميّه را منقلب به حوزه توحيدى مى‌نمايد؛ و همه طلّاب را به عالم ربوبى حقّ و به حقّ عبوديّت خود مى‌رساند. لهذا او تدريس علم حكمت الهى و عرفان را در نجف تحريم كرد؛ و به آقا سيّد حسن هم امر كرد تا به مسقط براى تبليغ و ترويج برود.

ادامه مطلب ←

آیت الله حاج شیخ عباس قوچانی

مرحوم آيةالله حاج شیخ عباس هاتف قوچانی از سالكان و عارفان کوی دوست و از پرچم‌داران عرفان ناب تشيع در سال‌هاي اخير بود. ایشان شاگرد و در نهایت وصی آیةالله العظمی حاج سید علی آقا قاضی طباطبائی بوده‌اند همچنین معظم له عالمي فقيه و متبحري ذي فنون بود که در مدت ده‌ها سال، به تحقيق كتاب جواهر الكلام پرداخت

ادامه مطلب ←

علم غیب امام

ادامه مطلب ←

آیةالله شیخ عبدالقائم شوشتری

داستان بنده با علامه طباطبائی شنیدنی و خواندنی است.بنده طلبه مشهد و سرسپرده به مرحوم آیةالله شیخ مجتبی قزوینی شاگرد مرحوم آیةالله شیخ مهدی اصفهانی مؤسس مکتب تفکیک بودم، چه شدکه سرسپرده کسی شدم که قبلاً به اوبدبین بودم و سپس فدائی او شدم؟! حتی کار به جائی رسید که ایشان مرا به عنوان مریدی کوچک به شاگردی پذیرفتند و اذکاری هم تعلیم فرمودند و بنده را از تنگ نظریهای مختلف به سعه بینش عرفانی دلالت کردند.

ادامه مطلب ←

علامه آیةالله حسن حسن زاده آملی

گذشته از فضائل عملى و معنوى علامه حسن زاده آملی ، بدون شكّ ايشان در جامعيّت در علوم اسلامى در عصر اخير كم نظير يا بى‌نظير مى‌باشند. كيفيّت سير تحصيلى ايشان حقّا موجب اعجاب و اسوه حسنه براى همه طلاب مى‌باشد و بر خلاف شهرتشان درعلوم عقلى و عرفانى، تحصيلات ايشان در فقه و اصول بيش از حكمت و عرفان است.

ادامه مطلب ←

سید اهل مراقبه؛ شرح حال و گرایشهای عرفانی سید بن طاووس

يكي از اين عالمان ربّاني كه از مفاخر عالَم اسلام و تشيُّع بوده، فقيه آگاه و عالم اخلاقي و مربّي روحاني سيّد‌بن‌طاووس مي‌باشد كه به جهت اهتمام شديد به مراقبه، او را سيّدِ اهل مراقبه ناميده‌اند... اهتمام بيشتر اين مقاله جستجو در تأليفات ايشان جهت ارائه شرح حالِ معنوي و الهيِ اين بزرگ‌مرد مي‌باشد...

ادامه مطلب ←

مست

مست (اصطلاح عرفانی): سالک عاشق که از باده هستی، از خود بیخود شده است (سیر و سلوک (طرحی نو در عرفان عملی شیعی)) . مست و شهيد :اهل جذبه را گويند(شرح مرادات حافظ).

ادامه مطلب ←

شاهد

شاهد (اصطلاح عرفانی): ۱- حق به اعتبار ظهور و حضور ۲- آن چه در قلب سالک است و او همیشه به یاد آن است (سیر و سلوک (طرحی نو در عرفان عملی شیعی)) . بت و شاهد: تجلّی معنی را گویند که در صفت ماورای صفت سالک ظاهر شود (شرح مرادات حافظ).

ادامه مطلب ←

خرابات

خرابات (اصطلاح عرفانی) به معنای: وحدت صرف که رسوم تعینات در آن محو است (سیر و سلوک (طرحی نو در عرفان عملی شیعی)) . و دير و خرابات: عالم معنی عارف را گویند (شرح مرادات حافظ).

ادامه مطلب ←

میکده

ميکده (اصطلاح عرفانی) به معنای: ۱- میخانه، ۲- جای مناجات بنده با حق به طریق محبّت، ۳- مجلس انس دوستان، ۴- خرابات، ۵- خانقاه (سیر و سلوک (طرحی نو در عرفان عملی شیعی)) .

ادامه مطلب ←

می (اصطلاح عرفانی)

می (اصطلاح عرفانی) به معنای: ۱- جوشش عشق، ۲- مراقبه (اين معنا را جز در سخنان استاد، در جایی ديگر ندیدم. ر.ک: لب اللباب، ص۳۱.) (سیر و سلوک (طرحی نو در عرفان عملی شیعی)) .

ادامه مطلب ←

میخانه

میخانه (اصطلاح عرفانی): مراد، جای شراب چکانیدن، آن شراب تجلیات الهی باشد که انوارش به نظر عارفان حقیقت می‌تابد و ایشان هميشه بدو ناظر و حاضراند و اين مرتبه اولیا و انبیاست (رساله میر سید علی همدانی).

ادامه مطلب ←

جرعه

جرعه (اصطلاح عرفانی) به دو معنای: اسرار و مقاماتی که در حال سلوک بر سالک پوشیده مانده باشد و تجلّی وجودی می‌باشد (سیر و سلوک (طرحی نو در عرفان عملی شیعی)) .

ادامه مطلب ←

چشم

چشم (اصطلاح عرفانی) به معنای: ۱- شهود حق، اعيان و استعدادهايشان را که در حقيقت صفت بصیری حق است. ۲ـ جمال. (سیر و سلوک (طرحی نو در عرفان عملی شیعی))

ادامه مطلب ←

رخ

رخ‌ (اصطلاح عرفانی) عبارت است از تجلى جمال الهى به صفت لطف مانند لطيف و رؤف و تواب و محيى‌ء و هادى و وهاب. (رساله مشواق)

ادامه مطلب ←

چشم مست

چشم مست (اصطلاح عرفانی) به معنای استغنای حق و عدم التفات او که مقتضی در نظر هستی نیاوردن عالم و به نیستی واگذار کردن آن است و همچنین به معنای سرّ الهی و جذبه‌های او است.

ادامه مطلب ←

پیاله

پياله (اصطلاح عرفانی): ۱- هر ذره عالم از آن جهت که پیمانه شراب محبت فطری حق است، ۲- محبوب، ۳- صفای ظاهر و باطن است. (سیر و سلوک (طرحی نو در عرفان عملی شیعی))

ادامه مطلب ←

خمستان

خُمستان (اصطلاح عرفانی) به همان معنای خمخانه است. (کتاب سیر و سلوک (طرحی نو در عرفان عملی شیعی).)

ادامه مطلب ←

خمخانه

خمخانه (اصطلاح عرفانی): همه عالم غیب و شهادت که از شراب محبت فطری حق لبریزند، و همچنین قلبی که محل ورود غلبات عشق است. (کتاب سیر و سلوک (طرحی نو در عرفان عملی شیعی).)

ادامه مطلب ←

بحر المعارف (کتاب)

بحرالمعارف اثر عالم رباني ملاعبدالصمد همداني است که اساتيدم در قم و مشهد مطالعۀ اين کتاب را به جويندگان حقيقت توصيه مي‌کردند. حکيم مفسر آیةالله جوادي آملي مطالعۀ اين کتاب را براي طالبان راه خدا مفيد مي‌دانستند و سفارش مي‌نمودند. برخي از آقازادگان مرحوم قاضي ; گفته‌اند پدر ما اين کتاب را در نجف براي ما تدريس مي‌کرد.

ادامه مطلب ←

حجة الاسلام و المسلمین شیخ عبدالحمید واسطی

مطالعه کامل دوره علوم و معارف اسلام از تالیفات علامه طهرانی که یک دستگاه فکری معرفتی از مبدء تا معاد است، و مطالعه کتاب شریف «بحرالمعارف ، تالیف مولی عبدالصمد همدانی» افق‌هایی را در حقیقت هستی، حیات و معنای زندگی گشود و حاکمیت «توحید» بر کلیه معارف دین را به‌ نمایش گذاشت و ارتباط با لایه‌هایی از قرآن و روایات را فعال کرد.

ادامه مطلب ←

تاریخ و نقد مکتب تفکیک (کتاب)

کتاب تاریخ و نقد مکتب تفکیک با ارائه گزارشی صادقانه از تاریخ پیدایش این جریان، به شرح مهم ترین عقائد تفکیک در حوزه روش شناسی و جهان بینی و اعتراضات آن بر فلسفه اسلامی پرداخته و نقاط ضعف آن را به نقد کشیده است.

ادامه مطلب ←

عالم برزخ

ادامه مطلب ←

طی الارض

ادامه مطلب ←

توحید افعالی

توحید افعالی در اصطلاح عرفان یعنی سالک به مقامی می‌رسد که در عالم، یک فاعل بیش نمی‌بیند كه آن یک نیز خداوند است.

ادامه مطلب ←

آداب المریدین (کتاب)

آدابُ الُمُریدین ، كتابی است عرفانی به زبان عربی، نوشتۀ ضیاءالدّین ابوالنّجیب عبدالقاهر سهروردی (۴۹۰ـ۵۶۳ق)، از مشایخ بزرگ صوفیان كه ضمن آن از اصول اعتقادات صوفیان، احوال و مقامات سالكان، شَطْحیات صوفیان، آداب صوفیان در سفر و حضر و سّماع و جز آن سخن به میان می‌آید.

ادامه مطلب ←

آداب الصلوة (کتاب)

آدابُ الصلوةِ ، یا آداب نماز ، نامی برای تعدادی كتاب درباره مستحبّات و مراسم نماز و اذكار و ادعیه قبل و بعد و حین نماز، نوشته فقهای اسلامی به زبانهای عربی و فارسی. برخی از دانشوران مسلمان كه در این زمینه اثری از خود پدید آورده‌اند، اینانند:

ادامه مطلب ←

آداب السلوک (کتاب)

آدابُ السُّلوك، عنوانی برای برخی از كتابهای عرفانی و اخلاقی كه عده‌ای از عارفان و دانشمندان مسلمان به نگارش آن پرداخته‌اند. بعضی از نویسندگانی كه ذیلِ این عنوان كتابی دارند، بدین‌شرحند:

ادامه مطلب ←

ابن فارض (دایرة المعارف بزرگ اسلامی)

ابن فارض ، شاعر عشق است و قصیده‌های او نیز چون غزل مشحون از مضامین و تعبیرات عاشقانه است و از آنجا كه عشق او - به خصوص در نظم السلوك - عشق الهى است، بسط دامنه معنا موجب مى‌شود كه دامنه سخن دراز شود.

ادامه مطلب ←

ابن فهد حلی (دایرة المعارف بزرگ اسلامی)

ابن فهد حلی محدث، فقیه و عارف امامی، از شاگردان شهید اول که بیشتر به خاطر اثر مهمش در دعا: عدة الداعى و نجاح الساعى به این بحث مشهور شده است.

ادامه مطلب ←

آغاز و انجام (کتاب)

سپاس آفريدگارى را كه آغاز همه از اوست و انجام همه بدوست، بلكه خود همه اوست. و درود بر پيغمبران كه راه نمايان خلق‌اند بآغاز و انجام، خصوصا بر محمد النبى صلى اللّه عليه و آله.

ادامه مطلب ←

حرکت

ادامه مطلب ←

ملامحسن فیض کاشانی

ملامحسن فیض کاشانی عارف، حکیم و محدث نامی قرن یازدهم هشت سال نزد ملاصدرا به تحصيل حكمت الهى و نيز انجام رياضت‌هاى شرعى و مجاهدت‌هاى نفسانى مى‌پردازد تا اين كه سرانجام روزنه‌اى به عالم قدس و راهى به دنياى بى پايان علوم باطنى بر او گشوده مى‌شود. او كه اكنون به دامادى صدرالتألهین مفتخر است از طرف او به لقب «فيض» نيز خوانده مى‌شود.

ادامه مطلب ←

حرکت جوهری

ادامه مطلب ←

ابن سینا (دایرة المعارف بزرگ اسلامی)

ابوعلى حسين بن عبدالله بن سينا مشهور به ابن سینا و بو علی سینا و شیخ الرئیس (۳۷۰- ۴۲۸ق /۹۸۰- ۱۰۳۷م )، بزرگ ترين فيلسوف مشايى و پزشك نامدار ايران در جهان اسلام .

ادامه مطلب ←

ابن عربی (دایرة المعارف بزرگ اسلامی)

ابوعبدالله محيى‌الدين محمد بن على بن محمد بن العربى الحاتمى (۵۶۰ - ۶۳۸ق : ۱۱۶۵-۱۲۴۰م )، معروف به شيخ اكبر، انديشمند، عارف و صوفى بزرگ جهان اسلام . وي در مشرق ، ابن عربى خوانده مى شود تا از ابوبكر ابن العربى (م ۵۴۳ق /۱۱۴۸م )، قاضى ، محدث و فقيه اندلسى، متمايز گردد.

ادامه مطلب ←

محیی‌الدین ابن عربی

ابوعبدالله محيى‌الدين محمد بن على بن محمد بن العربى الحاتمى (۵۶۰ - ۶۳۸ق : ۱۱۶۵-۱۲۴۰م )، معروف به شيخ اكبر ، انديشمند، عارف و صوفى بزرگ جهان اسلام . وی در مشرق ، ابن عربى خوانده مى شود تا از ابوبكر ابن العربى (م ۵۴۳ق /۱۱۴۸م )، قاضى ، محدث و فقيه اندلسى، متمايز گردد.

ادامه مطلب ←

آیةالله العظمی علامه سید محمدحسین طباطبائی تبریزی

آیةالله العظمی علامه سید محمدحسین طباطبائی تبریزی معروف به علامه طباطبائی رضوان‌الله‌علیه در ۲۹ ذی‌القعده ۱۳۲۱ ق در روستای شادان از توابع تبریز متولد شدند. ایشان ۸۱ سال ـ چه پربرکت ـ عمر نمود و در ساعت ۹ صبح یکشنبه ۱۸ محرم الحرام سال ۱۴۰۲ .ق رحلت کردند.

ادامه مطلب ←

آیت الله سید عزالدین زنجانی

آیةالله سید عزالدین حسینی زنجانی از مبرّزين از قدماء شاگردان علّامه طباطبائى مى‌باشند كه ساليانى به دروس أسفار و شفاى آن مرحوم حضور يافته است. مردى است جامع بين علم و عمل و بين معقول و منقول: مفسّر قرآن كريم، وارد در ابحاث علميّه و فلسفيّه؛ و متعبّد بعبوديّت الهيّه و متخلّق به اخلاق حسنه مى‌باشند

ادامه مطلب ←

آقا محمدرضا قمشه‌ای

حکیم آقا محمدرضا قمشه‌ای مردی به تمام معنی وارسته و عارف مشرب بود، با خلوت و تنهائی مأنوس بود و از جمع تا حدودی گریزان. در جوانی ثروتمند بود، در خشکسالی سال ۱۲۸۸ تمام مایملک منقول و غیر منقول خود را صرف نیازمندان کرد و تا پایان عمر درویشانه زیست. می‌گویند سلسله اساتیدش به ملاعلی نوری و آقامحمد بیدآبادی و سپس تا ملاصدرا می‌رسد.

ادامه مطلب ←

آیت الله سید حسن مصطفوی

آیة‌الله سید حسن مصطفوی عضو هیأت علمی قطعی تمام وقت دانشکده الهیات دانشگاه امام صادق (علیه السلام) است و مدیر گروه فلسفه و کلام اسلامی این دانشکده (عنوان دانشگاهی استاد تمام پایه ۲۱).

ادامه مطلب ←

آیت الله میرزا ابوالحسن جلوه

آيةالله سید ميرزا ابوالحسن جلوه از انتقال دهندگان میراث فلسفی مکتب اصفهان به تهران در عصر قاجار است در دوره‌ای که آقا محمد‌رضا قمشه‌اي و آقا علي مدرس و ایشان سه استاد کامل فلسفه و حکمت به شمار مي رفتند و با رحلت آن دو حکيم در دوره ناصري علوم عقلي به مجلس درس جلوه انحصار يافت و بعد از حاج ملاهادي سبزواري در مکتب وي، فلسفه جان تازه‌اي يافت.

ادامه مطلب ←

ملا عبدالله زنوزی

ادامه مطلب ←

شیخ عبدالنبی نوری مازندرانی

حکیم آیة‌الله شیخ عبدالنبی نوری مجتهد مازندرانی ، استاد فضلا و بزرگانی همچون: میرزا طاهر تنکابنی ، آیة‌الله مرعشی نجفی، شیخ محمد تقی آملی ، میرزا ابوالحسن شعرانی ، سید ابوالحسن قزوینی بودند.

ادامه مطلب ←

میرزا محمد طاهر تنکابنی

محمد طاهر تنکابنی از خاندان فقیه نصیری است. او حدود پنجاه سال در مدرسه سپهسالار می زیست و اشکالات فلسفه مشاء را برای طالبین علم حل می کرد.در تهران محضر درس برخی از مشهورترین حکیمان و عارفان و نیز فقیهان نامدار را دریافت . میرزا طاهر تحصیلات خود را در ادبیات عرب و فارسی، منطق، ریاضیات، طب، الهیات، عرفان، اخلاق، فقه، حدیث، تفسیر به پایان رسانید و اکثر عمر خود را به تدریس علوم معقول در مدرسه عالی ناصری (مدرسه سپهسالار جدید) مشغول بود همچنین او نه تنها در فلسفه و حکمت؛ بلکه در تمامی دانش های معقول و منقول توانمند به شمار می رفت و در هیأت و طب قدیم کمتر کسی به پایش نمی رسید؛ در مدرسه کاظمیه و مدرسه عالی حقوق و علوم سیاسی به تدریس معقول مشغول بود.

ادامه مطلب ←

میرزا هاشم اشکوری گیلانی

حکیم میرزا هاشم اشکوری اگر چه در فلسفه، دقت‌های زیادی داشت و ژرف کاوی‌های وی در این عصر از اهل فن مخفی نمانده‌است، ولی تدریس عرفان نظری در تهران بدو منحصر بود. آقا میرشهاب الدین نیریزی با وجود آن که در مشرب عرفان صاحب ذوق بود و خود از پرورش یافتگان آقاعلی مدرس و جلوه و صهبای قمشه‌ای به شمار می‌رفت، طالبان این علم را به استاد آقا میرزا هاشم اشکوری ارجاع می داد.

ادامه مطلب ←

دکتر احمد بهشتی

آيت الله دکتر احمد بهشتی در سال ۱۳۱۴ در روستاي «ميانده» (ميانشهر کنوني) از روستاهاي بخش «شيبکوه» شهرستان فسا در خانواده‌اي روحاني متولد گرديد. پدر ايشان، مرحوم حجت الاسلام و المسلمين حاج شيخ عبدالمجيد بهشتي در ميانده و روستاهاي بخش کرديان جهرم اقامة نماز جمعه و جماعات مي کرد و از طريق منبر به وعظ و خطابه و ارشاد مردم مي پرداخت.

ادامه مطلب ←

استاد سید محمد کاظم عصار

استاد سید محمد کاظم عصار تهرانی در سن جوانيدر علوم عقلي و رياضي متخصص و ماهر شده بود و لذا در همان اوان در مدرسه دارالفنون شروع به تدريس کرد. سپس براي تأسيس نخستين دبيرستان آذربايجان، به تبريز رفت و در آنجا به تدريس علوم طبيعي، رياضيات، حساب، هندسه، هيئت، زبان فرانسه و... مشغول شد. و بعدها به تدریس علوم دینی در عراق و حوزه حکمی تهران مشغول گردید.

ادامه مطلب ←

حاج ملا نظر علی طالقانی

از جمله چهره‌هاي شاخص حوزه حکمی طهران عالم عامل، حکيم، متکلم، فقيه، عارف، حافظ قرآن، صاحب قلم و مولف توانا، استاد مرحوم حکیم حاج مولي نظر علي بن سلطان محمد (سوهاني) طالقاني است

ادامه مطلب ←

آیت الله حاج شیخ محمد بهاری

آیة‌الله‌ حاج‌ شیخ‌ محمّد بهاری ‌همدانی آنکه مرحوم سید احمد کربلایی در وصف او گفته بود: «ما پیوسته در خدمت مرحوم ‌آیةالحق: آخوند ملّاحسینقلی ‌همدانی‌ رضوان‌الله‌علیه بودیم، و آخوند صددرصد برای ما بود. ولی همین‌كه آقاحاج‌شیخ‌محمّد بهاری با آخوند روابط آشنائی و ارادات را پیدا نمود، و دائماً در خدمت او رفت و آمد داشت، آخوند را از ما دزدید!»

ادامه مطلب ←

آیت الله حاج شیخ محمد تقی آملی

در مسجد سهله مشغول دعا و ذكر بود كه ناگهان مى‌بيند آن حضرت را در ميانه نورى بسيار قوىّ، كه به او نزديك مى‌شدند؛ و چنان ابّهت و عظمت آن نور او را مى‌گيرد كه نزديك بود قبض روح شود… آن حضرت را به اسماء جلاليّه خدا قسم مى‌دهد كه ديگر به او نزديك نگردند. بعد از دو هفته كه اين شخص در مسجد كوفه مشغول ذكر بود حضرت بر او ظاهر شدند، و مراد خود را مى‌يابد و بشرف ملاقات مى‌رسد.

ادامه مطلب ←

آیت الله حاج شیخ یحیی انصاری شیرازی

آیةالله حاج شیخ یحیی انصاری شیرازی مدت سی سال از محضر علامه طباطبایی استفاده کرد به گونه‌ای که از شاگردان خصوصی این استاد معظم به شمار می‌رفت. در این مدت علوم عقلی مانند اسفار اربعه، شفا، تمهید القواعد را نیز نزد علامه طباطبایی آموخت و نیز به توصیه ایشان، شرح فصوص قیصری را نزد مرحوم سید محمد حسن الهی (برادر علامه طباطبایی) فرا گرفت.

ادامه مطلب ←

امام‌قلی نخجوانی

امام قلی نخجوانی در نخجوان در زمان شباب خود، عاشق یک پسر ارمنی می‌شود و به طوری عشق او بر او غالب می‌گردد که خواب و خوراک را از او می‌گیرد، و روزی که در معبر و خیابان در اندیشۀ خود با او مشغول و سراسیمه می‌رفته است، کسی از پشت سر دست به شانۀ او می‌گذارد و می‌گوید: «این راه عشق نیست و این عشق درست نیست! عشق، عشق خداست و باید به او عاشق شد.»

ادامه مطلب ←

آیةالله العظمی حاج سید علی آقا قاضی طباطبائی

آیةالله‌ العظمی علامه سید علی آقا قاضی طباطبائی تبریزی ، فقیه، حکیم و عارف کم نظیر و بزرگ شیعه و اسلام،است. همین سلسله مرحوم آقای قاضی - مجموعه این بزرگواران که از مرحوم حاج سیدعلی شوشتری آغاز می شود - همه شأن مجتهدان تراز اول بودند.…از لحاظ معانی سلوک و عرفان و مانند اینها هم از افرادی است که عرض کردم حداقل این است که بگوییم کم‌نظیر (است)، یعنی واقعاً شخصیت ایشان برجسته است

ادامه مطلب ←

نور مجرد (بزرگداشت)

به مناسبت بیستمین سالگرد رحلت علامه آیة الله حاج سید محمد حسین حسینی طهرانی، بزرگداشت ایشان، با عنوان نور مجرد با حضور اعضای بیت معظم له، در شب نهم صفر ۱۴۳۵ (پنجشنبه ۲۱ آذرماه ۱۳۹۲) در مشهد مقدس مقدس برگزار شد.

ادامه مطلب ←

مناظره آیت الله جوادی آملی با استاد سیدان

«بحثی پیرامون مسأله‌ای از معاد در محضر استاد عبدالله جوادی آملی و استاد سید جعفر سیدان» نام جزوه‌ای است که به قلم آیت الله شیخ مهدى مرواريدحفظه‌الله… این جزوه، بعدها مکرراً به صورت کتاب به چاپ رسید اما با توجه به در دسترس نبودن صوت یا فیلم این جلسات، به دلایلی چند، در واقع‌نمایی این گزارش تردید جدی وجود دارد

ادامه مطلب ←

حجة‌الاسلام و المسلمین سیدهادی خسروشاهی

استاد سید هادی خسروشاهی بیش از ۸۰ جلد کتاب به زبان فارسی و عربی (علاوه بر صدها مقاله در نشريات اسلامى ايران و جهان اسلام) تألیف کرده اند كه بعضى از آن‌ها بيش از ۳۰ بار تجديد چاپ شده‌اند. علاوه بر تأليفات و ترجمه‌ ها، ۱۲۰ جلد كتاب ديگر نيز با تحقيق، توضيح و يا مقدمه و اشراف ايشان در ايران و ايتاليا و مصر و ... چاپ و منتشر شده است .

ادامه مطلب ←

حجة‌الاسلام و المسلمین سید جعفر سیدان

حجة‌الاسلام و المسلمين سيد جعفر سيّدان برجسته‌ترين چهره نسل سوم جريان تفكيك است. وي متولد۱۳۱۳ شمسی بوده و تمامی دوران مقدّمات و سطوح را در نزد اساتيد حوزه علميه خراسان گذرانده‌است.

ادامه مطلب ←

صراط مستقیم (کتاب)

کتاب صراط مستقیم تقریر صحیح بیانات صدرالمتألهین دربارۀ «صراط» و تبیین ده‌ها خطا و مغالطه حجة‌الاسلام و المسلمین سید جعفر سیدان در فهم کلام صدرا است اما بخش عمدۀ کتاب به موضوع چگونگی برخورد با نقل (آیات و روایات) در اصول عقائد و بررسی آیات و روایات در مسأله صراط می‌باشد.

ادامه مطلب ←

حجة الاسلام و المسلمین شیخ محمد حسن وکیلی

استاد حجة‌الاسلام و المسلمین حاج شیخ محمدحسن وکیلی از اساتید دروس خارج اصول و فلسفۀ و عرفان حوزۀ علمیه مشهد می‌باشند.

ادامه مطلب ←

آیة الله حاج سید محمد صادق حسینی طهرانی مدظله

آیة الله حاج سید محمد صادق حسینی طهرانی مدّظلّه، فرزند ارشد و وصیّ علامه آیة‌ الله سید محمد حسین حسینی طهرانی رضوان الله تعالی علیه می‌باشند. معظم له هم اکنون ساکن مشهد و مؤسس و متولی مدرسۀ علمیّه نورالرضا علیه‌السلام می‌باشند

ادامه مطلب ←

صبا

صبا (اصطلاح عرفانی) عبارتست از: آن کس که میان عاشق و معشوق میانجی است و خبری می‌آورد و بوی عاشق را به معشوق می‌رساند (رساله میر سید علی همدانی در شرح مرادات حافظ)، و همجنین صبا به معنای نسیم‌های رحمانی که از مشرق روحانيّات می‌وزد و بر انجام کارهای خیر برمی‌انگیزد (سیر و سلوک (طرحی نو در عرفان عملی شیعی)) .

ادامه مطلب ←

سید هاشم موسوی حداد

حضرت آقای حاج سيّد هاشم موسوى حدّاد يكى از قديمى‌ترين شاگردان مكتب اخلاقى و عرفانى عارف بى‌بديل مرحوم آية الله العظمى حاج سيّد ميرزا على آقاى قاضى می‌باشند. ایشان در سیر و سلوک به مقامی رسیده بودند که مرحوم آیةالله قاضی مي‌فرمود: سيّد هاشم در توحيد مانند سنّي‌ها كه در سنّی‌گرى تعصّب دارند او در توحيد ذات حق متعصّب است، و چنان توحيد را ذوق كرده و مسّ نموده است كه محال است چيزى بتواند در آن خلل وارد سازد.

ادامه مطلب ←

مکتب عرفانی نجف اشرف

مکتب عرفانی نجف اشرف در قرن اخیر ـ که می‌توان آن را عرفان شیعی فقاهتی نام نهاد وگاه نیز به طریقه معرفت نفس تعبیر می‌شود ـ مكتبی است كه توسط مرحوم آيت الله سيّد علی شوشتری در نجف پايه‌گذاری شد و به وسيله شاگرد ايشان مرحوم آيت الله حاج ملا حسينقلی همدانی توسعه یافت. مرحوم آيت الله حاج ملا حسينقلی همدانی با تربيت شاگردانی بسيار از جمله مرحوم آيت الله حاج سيد احمد كربلایی، مرحوم آيت الله حاج ميرزا جواد ملكی تبریزی، مرحوم آيت الله حاج شيخ محمد بهاری اين مكتب عرفانی را در نجف اشرف و كربلا و قم و برخی دیگر از شهرهای شیعی استمرار بخشيد و پس از آن نيز به دست مرحوم آيت الله قاضی و شاگردان بزرگوارشان تأثیر شگرفی بر جامعه تشيّع نهاد.

ادامه مطلب ←

علامه آیة الله حاج سید محمد حسین حسینی طهرانی

علّامه آية الله حاج سيّد محمّد حسين حسينى طهرانى (۱۳۴۵ ـ ۱۴۱۶ ق) مشهور به علامه طهرانی از شاخص‌ترین علمای الهی معاصر و از تابناک‌ترین چهره‌های مکتب عرفانی نجف اشرف و شاگردان سلوکی علامه طباطبایی می‌باشند. تا کنون چند یادنامه دربارۀ زندگی و شخصیت ایشان به طبع رسیده است؛ از جمله کتاب آیت نور که توسط جمعی از ارادتمندان ایشان و با تکیه بر آثار آن مرحوم تدوین شده و نیز کتاب نور مجرد تألیف فرزند ارشد ایشان آیةالله حاج سید محمد صادق حسینی طهرانی مدظله.

ادامه مطلب ←

زنار

زنار (اصطلاح عرفانی) عبارتست از: کمر خدمت و طاعت محبوب بستن (سیر و سلوک (طرحی نو در عرفان عملی شیعی)) ، و زُنّار: علامت یکرنگی و یک جهتی در دین متابعت راه یقین باشد (رساله میر سید علی همدانی در شرح مرادات حافظ). زنّار عبارت است از بستن عقد(رساله مشواق).

ادامه مطلب ←

آیت نور (کتاب)

کتاب آیت نور به عنوان اولین یادنامــه مرحــوم علامه آیةالله سید محمد حسین حسینی طهرانی با هدف معرّفى ایشان از قلم خودشان و از لابلاى آثار خودشان، با تلاش و همت جمعی از فضلا از «دورۀ علوم و معارف اسلام» و سائر مکتوبات ایشان استخراج شده تا قدمی در جهت معرفی شخصیت بی‌بدیل آن نادرۀ دوران باشد.

ادامه مطلب ←

نور مجرد (کتاب)

نور مجرد اولین اثر منتشر شده از آیة‌الله حاج سیّد محمد صادق حسینی طهرانی مدظله فرزند ارشد علامه آیة‌الله حاج سیّد محمد حسین حسینی طهرانی قدّس‌سرّه است که مؤلف در آن به زوایای پیدا و پنهان زندگی سراسر نورِ پدر پرداخته است.

ادامه مطلب ←

ترسابچه

ترسابچه (اصطلاح عرفانی) عبارتست از: ۱ـ مرشد کامل که تربیت یافته نظیر خود است، ۲ـ جاذبه ربّانی، ۳ـ دارویی که از عالم ارواح به قلوب و نفوس می‌رسد و آنها را بر اثر غلبه، از تفرقه نفوس می‌رهاند.

ادامه مطلب ←

بت

بت (اصطلاح عرفانی) به معنای: ۱ـ مقصود و معشوق، ۲ـ جسم و مادّه، ۳ـ هوا و هوس، ۴ـ نفس امّاره، ۵ـ وحدت، ۶ـ مظهر عشق که عشق همان حقيقت مطلقه است، ۷ـ انسان کامل و قطب زمان.

ادامه مطلب ←

پیچ زلف

پيچ زلف در اصطلاح عرفانی به معنای تضاد ظاهری اسماء و صفات الهی در مقام ظهور که بر اعتدال قامت حضرت الوهیت اشاره دارد، و همچنین به معنای طريق طلب است.

ادامه مطلب ←

قلاش

قلّاش در اصطلاح عرفان به کسی گویند که از دنیا دل بریده است و از هیچ چیز و هیچ کس جز محبوب باکی ندارد. (قلاش و قلندر هم معنایند یا معنايی نزدیک به هم دارند.)

ادامه مطلب ←

باران

باران در اصطلاح عرفا به دو معنای فيض گسترده الهی که بر همه موجودات ریزان است و همچنین غلبه عنایات الهی که مايه فرح سالک است.

ادامه مطلب ←

تردامن

تَردامن در اصطلاح عرفا به کسی گویند که از توحید قطره‌ای چشیده اما در توحید کامل نیست.

ادامه مطلب ←

شب

شب در اصلاح عرفانی به معنای عالم غیب و جبروت است و تاریکی شب به معنای ظلمت ممکنات از جهت آنکه ظل‌اند.

ادامه مطلب ←

عشق مجازی (کتاب)

کتاب عشق مجازی در آینه شریعت حکمت و معرفت تحریری از دروس استاد حجةالسلام‌والمسلمین حاج شیخ محمدحسن وکیلی در پاسخ به شبهات منتقدین حکمت و عرفان همراه با رساله‌ای در حکم نظر به اجنبیه به قلم شیخ حمزه فکری است. این کتاب دفتر سوم از مجموعه «تحریف‌های علمی مخالفین حکمت و عرفان» است که به تحلیل مسأله «عشق مجازی» از منظر عقل و وحی پرداخته و به یکی از شبهات و اتّهامات دیرینه منتقدین پاسخ می‌گوید؛ اتّهامی که گاه از آن به نظربازی و شهوت‌رانی با زیبارویان تعبیر شده، و گاه ـ بدون رعایت تقوی و انصاف ـ با عنوان «تجویز و ترغیب لواط» مطرح شده است.‬

ادامه مطلب ←

امام شناسی قرآنی (کتاب)

امام شناسی قرآنی ؛ طرحی نو در تبیین مقام امامت بر اساس نگرشی عقلی به جهان‌شناسی و انسان‌شناسی قرآن، اثر مشترک حجة‌الاسلام‌و‌المسلمین حاج شیخ محمد حسن وکیلی و حجة‌الاسلام‌و‌المسلمین شیخ علیرضا صادقی.

ادامه مطلب ←

غمزه

غمزه (اصطلاح عرفانی) به معنای: ۱ـ نگه داشتن محبوب است سالک را در دو حالت خوف و رجا با رساندن راحت پس از محنت و چشاندن محنت پس از راحت ۲ـ فيوضات و جذبه‌هاي قلبي. (سیر و سلوک (طرحی نو در عرفان عملی شیعی))

ادامه مطلب ←

خال

خال (اصطلاح عرفانی) عبارت است از نقطه وحدت حقيقيه من حيث الخفا كه مبدأ و منتهاى كثرت اعتبارى است و از ادراك و شعور اغيار محتجب و مختفى است، چه سياهى و ظلمت موجب خفا است.

ادامه مطلب ←

اتحاد

قال الله تعالی سبحانه : لا تدع مع الله الها آخر لا اله الاّ هو توحید یکی کردن است و اتّحاد یکی شدن . آنجا « ولا تجعل مع الله إلها آخر » و اینجا « لا تدع مع الله إلها آخر » چه در توحید شائبۀ تکلّفی هست که در اتّحاد نیست. پس هر گاه که یگانگی مطلق شود و در ضمیر راسخ شود تا به وجهی به دوئی التفا ننماید به اتّحاد رسیده باشد.

ادامه مطلب ←

مقام

سالك كه به درجه‌ای از درجات سلوك همانند توكل، تسلیم، رضا و ... می‌رسد، اگر در آن درجه دارای ثبات باشد، آن درجه برای او « مقام » محسوب می‌گردد و اگر آن درجه ملكه نشده، بلكه به صورت حالِ گذرا برای او تحقق دارد، «حال» به حساب می‌آید.

ادامه مطلب ←

منزل

منزل در لغت، محلی است كه مسافر در آنجا برای استراحت نزول می‌كند و از آنجا كه غالباً این استراحت را در سه یا چهار فرسخی قرار می‌داده‌اند، به مسافت چهار فرسخ (كه همان مسافت برید است) یك منزل می‌گویند(سير و سلوك منسوب به علامه بحرالعلوم، ص ۲۳(پاورقی).) و در اصطلاح، منزل همان مقام است.

ادامه مطلب ←

ریاضت

رياضت رام كردن ستور باشد به منع او از آنچه قصد كند از حركات غير مطلوب، و ملكه گردانيدن او را اطاعت صاحب خويش در آنچه او را بر آن دارد و از مطالب خويش، و در اين موضع هم مراد از رياضت، منع نفس ....

ادامه مطلب ←

رجعت

اصل رجعت از عقاید شیعه است و عمده دلیل آن، روایات متعدد از معصومین علیهم‌السلام است که تواتر معنوی دارند ... آنکه براى ما مسلّم است اصل رجعت است و این ضرورى مذهب ماست و همین اندازه بر آن دلیل داریم، اما بر ما زاد بر این، که بدنى خلق مى‌شود، یا آن بدن اوّلى را آورده و ارواح پاک رجعت‌کنندگان در آن داخل مى‌شود دلیل نداریم، فلذا ممکن است قضیه رجعت به نحو تمثّل مثالى و لو در عالم ملک صورت بگیرد، و رجعت حسینیه هم ممکن است به این نحو باشد؛ زیرا ما بر اصل رجعت دلیل داریم نه بر کیفیت آن، و کیفیت آن ضرورى مذهب ما نیست.

ادامه مطلب ←

انابت

قال اللّه تعالى سبحانه: «وَ أَنِيبُوا إِلى‌ رَبِّكُمْ وَ أَسْلِمُوا لَهُ» (زمر- ۵۴) انابت با خداى گشتن و بر او اقبال كردن باشد، و آن به سه چيز است: يكى به باطن و ديگر به قول و سيّم از اعمال ظاهره.

ادامه مطلب ←

اتحاد عاقل و معقول

اتحاد عاقل و معقول یا اتحاد عاقل به معقول يكى از مطالب بسيار مهمّ فن اعلى‌ يعنى علم الهى و ما فوق الطبيعه مى‌باشد كه خيلى دانايان مثل شيخ الرئيس ابن سينا نيز قصور از درك آن داشته و از همين جهت انكار بليغ بر قائلين آن داشته‌اند. از متأخّرين حكيم سبزوارى با اينكه بارع در فنّ است در فهم آن و تماميّت برهان بر آن اضطراب در كلمات خود نمودار كرده. ابتكار اين موضوع و تصحيح علمى آن را قبل از اسلام از مردى بنام فرفوريوس- كه از بزرگترين شاگردان صاحب اثولوجيا، ارسطو است- مى‌دانند و در دوره اسلام صدر المتألهين شيرازى عقيده بر اين دارد كه افاضه و الهام اين مطلب بر او شده است و چنين مى‌نمايد كه پيش از او كسى از محققين به غور اين امر نرسيده است. لكن حق اين است كه مسأله اتّحاد عاقل به معقول در كتب عرفان مثل مصباح الانس و نظير آن مورد توجه بوده است و هم بعضى اشعار جلال الدين بلخى اشارتى در اين باب دارد بلكه صريحا در آن مندرج است. بلى بسط كلام و تحقيق وافى و اقامه برهان در باب اتحاد عاقل و معقول از خصائص مرحوم صدر المتألهين است.

ادامه مطلب ←

نامتناهی

نامتناهی مقداری ، نامتناهی وجودی ، نامتناهی مکانی و نامتناهی مجازی از اقسام نامتناهی است. و در این میان نامتناهی مقداری کفر است، نامتناهی وجودی حق و صحیح و مابقی باطل و ناقص است.

ادامه مطلب ←

زلف

زلف عبارت است از تجلى جلال الهى به صفت قهر مانند مانع و قابض و قهار و مميت و مضلّ و ضار، چه رخسار و زلف بتان مه پيكر را به حسب جامعيت نشأت انسانى از اين دو صفت متقابل بهره و نصيب داده‌اند، آينه روى زيبا كه با تجلى جمالى لطف از روى روشنى و نور مناسبتى تام و سلسله زلف چليپا را با تجلى جلالى قهر از جهت تيرگى و ظلمت و خفا مشابهتى تمام هست و شاهد حقيقى را كه عبارت است از حقيقت به اعتبار حضور و ظهور با آنكه در پرده هر جلالى جمالى مختفى در شوكت هر جمالى جلالى متوارى است، توان گفت كه از وراى تتق هر جمالى جلالى نيز جمالى پيدا و از اشعه انوار بهر جمالى جلالى هويداست.

ادامه مطلب ←

ساقی

ساقی عبارت است از حقيقت باعتبار حسب ظهور در هر مظهر كه تجلى كرده باشد. و ساقيان بزم عشق كنايه از سمع و بصر انسان باشد، چه اكثر اسباب مستى از اين دو راه ميرسد و از تجليات ذاتى كه موجب فناى فى اللّه و بقاى باللّه است به بحر و قلزم، و آن ذوق و وجد را كه از تجلى ذاتى ناشى شود؛ كه سالك را از لذت هستى پاكى دهد و موجب فناى او گردد شراب طهور نامند قال اللّه تعالى «وَ سَقاهُمْ رَبُّهُمْ شَراباً طَهُوراً» (انسان/۲۱). (رساله مشواق فیض کاشانی)

ادامه مطلب ←

رساله اعتذار

رساله اعتذار ، نامه ‌اى است كه فيض به يكى از علماى خراسان نگاشته است. آن عالم از وى خواسته بوده تا فيض نزد شاه وساطت كند تا در خراسان منصب اقامت جمعه و يا اداره امور آستان قدس به وى واگذار شود، فيض در خواست وى را با توضيحاتى درباره زندگى و خصايص روحى خود رد كرده است. اين نامه مى‌تواند در تنظيم زندگينامه فيض و بويژه شناخت ديدگاههاى وى درباره علماى اصفهان مفيد افتد و در مجموع براى ارزيابى وضعيت دينى آن عصر از نگاه فيض كمك شايسته‌اى بكند.

ادامه مطلب ←

شراب

شراب (اصطلاح عرفانی) عبارت است از ذوق و وجد و حال كه از جلوه محبوب حقيقى در اوان غلبه محبت بر دل سالك عاشق وارد مى‌شود و سالك را مست و بى‌خود مى‌كند چه، استيلاى آن موجب هدم قواعد عقلى و نقض معاقد و همى اوست كه مبدأ انتشاء كثرت رسمى و نسبت اعتبارى ميشود. (رساله مشواق)

ادامه مطلب ←

سکون

سكون دو نوع بود: يكى از خواص اهل نقصان و آن مقدّم بر سلوك باشد كه صاحبش از مطلوب و كمال بى‌خبر باشد، و آن را غفلت خوانند. و ديگرى بعد از سلوك كه از خواص اهل كمال بوده باشد وقت وصول به مطلوب، و آن را اطمينان خوانند. قال اللّه تعالى: الَّذِينَ آمَنُوا وَ تَطْمَئِنُّ قُلُوبُهُمْ بِذِكْرِ اللَّهِ أَلا بِذِكْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ (رعد- ۲۸). و حالى كه در ميان اين دو سكون بوده باشد حركت و سير و سلوك خوانند، و حركت از لوازم محبت باشد قبل الوصول، و سكون از لوازم معرفت است كه مقارن وصول باشد.

ادامه مطلب ←

ترسا

ترسا مرد روحاني‌ای است که صفات رذيله نفس او به صفات حميده مبدل شده است (سیر و سلوک (طرحی نو در عرفان عملی شیعی)) . ترسا عبارت از حضرت عيسى على نبينا و آله و عليه السلام و امت او كه صفت ترسایی بر ایشان قالب بود ( رساله مشواق ).

ادامه مطلب ←

مرحله

مرحله در لغت، مسافت یك روز راه است كه مسافر طی می‌كند و عبارت است از دو منزل یعنی دو بَرید و در اصطلاح مجموع چند منزل را كه دارای احكام همانند هستند، مرحله می‌نامند و به همین اعتبار به هر یك از عوالم مرحله می‌گویند سير و سلوك منسوب به علامه بحرالعلوم، ص ۲۳(پاورقی). . (سیر و سلوک (طرحی نو در عرفان عملی شیعی)) .

ادامه مطلب ←

حجاب

حجاب به آن چه ميان سالک و مقصودش که خداست، حائل است گویند (سیر و سلوک (طرحی نو در عرفان عملی شیعی)) . و به دو قسم ظلمانی و نورانی تقسیم می‌شود.

ادامه مطلب ←

ترسائی

ترسائی به معنای خلاصي از بند تقليد و رسوم اعتباري است. و چون اين حالت بر حضرت عيسی علیه السلام و پيروان ترسايش غالب بود ترسایی نام گرفت. (سیر و سلوک (طرحی نو در عرفان عملی شیعی))

ادامه مطلب ←

پیمانه

پیمانه : ۱ـ هر ذرّه عالم از آن جهت که پيمانه شراب محبت فطری الهی است. ۲ـ دل عارف که در او مشاهده انوار غیبی می‌کنند. ۳ـ شراب حقيقت. (سیر و سلوک (طرحی نو در عرفان عملی شیعی))

ادامه مطلب ←

میرزا حسن کرمانشاهی

حکیم میرزا حسن کرمانشاهی ، در سال ۱۲۵۰ در کرمانشاه متولد شد. ستارگان حرم، ج۹، ص۵۵. البته بنابر نقلی دیگر تاریخ ولادت وی دقیق روشن نیست؛ اما وفات وی که در هشتاد یا نود سالگی بوده است، تولدش را بین سالهای ۱۲۴۶ـ۱۲۵۶ نشان می دهد ر.ک: تاریخ حکما و عرفا...، (چاپ قدیم)، منوچهر صدوقی سها، ص۶۰. .

ادامه مطلب ←

تفسیرهای غلط وحدت وجود

ادامه مطلب ←

پیر خرابات

پیر خرابات عبارت است از مرشد كامل كه مريد را به ترك رسوم و عادات وا مى‌دارد و به راه فقر و فنا مى‌سپارد. (رساله مشواق) پير خرابات : انسان کامل راهنما. (سیر و سلوک (طرحی نو در عرفان عملی شیعی))

ادامه مطلب ←

درسنامه توحید قرآنی و وحدت وجود

درسنامه توحید قرآنی و وحدت وجود ، به تبیین توحید قرآنی و پاسخ به برخی از شبهات معاصر دربارۀ آن می‌پردازد. اصل این مجموعه قسمت دهم از نقدهای استاد حاج شیخ محمدحسن وکیلی بر آقای نصیری بود که در سالهای گذشته به جهاتی منتشر نشد و بعداً با اضافاتی به صورت درسنامه‌ای در هشت جلسه تدوین و تدریس شده است.

ادامه مطلب ←

تواجد

تواجد : ۱ـ پديدار شدن اثر واردات بر ظاهر سالک که اين وصف مبتديان است. ۲ـ اظهار حالت وجد، بدون وجد دروني، که در حقيقت تشبّه به اهل وجد است. (کتاب سیر و سلوک (طرحی نو در عرفان عملی شیعی).)

ادامه مطلب ←

اهل طامات

اهل طامات به سالک گرفتار در کشف و کرامات می‌گویند. (کتاب سیر و سلوک (طرحی نو در عرفان عملی شیعی).)

ادامه مطلب ←

ایام غم

ايام غم (اصطلاح عرفانی) به معنای روزگار بازماندگي و عقب افتادگي از سير الي الله. (کتاب سیر و سلوک (طرحی نو در عرفان عملی شیعی)) .

ادامه مطلب ←

ملا قلی جولا

در مورد هویّت و شخصیّت استاد سلوکی و عرفانی مرحوم آیة الحقّ و العرفان حاج سیّد علی شوشتری، یعنی مرحوم ملا قلی جولا رضوان الله تعالی علیهما همواره این سؤال مطرح بوده است که ایشان کیست؟ و این معارف را از کجا اخذ نموده است؟! در نوشتار حاضر به حول و قوّة خدا، به قدر وسع به این مسأله خواهیم پرداخت.

ادامه مطلب ←

آب خرابات

آب خرابات به معنی تجلّيات رحمانی که کدورت‌های ظاهر و باطن را می‌زدايد. (کتاب سیر و سلوک (طرحی نو در عرفان عملی شیعی)) .

ادامه مطلب ←

آب خضر

آب خضر: آب حيات. (کتاب سیر و سلوک (طرحی نو در عرفان عملی شیعی)) .

ادامه مطلب ←

آب حیوان

آب حیوان: ۱ـ آب حيات. ۲ـ تابش انوار و تجليات الهی. (کتاب سیر و سلوک (طرحی نو در عرفان عملی شیعی)) .

ادامه مطلب ←

آب حیات

آب حيات به معنای چشمه عشق که هر که نوشد نابود نشود. (کتاب سیر و سلوک (طرحی نو در عرفان عملی شیعی)) .

ادامه مطلب ←

آیة الله حاج سید علی شوشتری

آیة الله حاج سید علی شوشتری سر سلسلۀ عالمان ربّانی در یک قرن و نیم اخیرمی‌باشند؛ کمالات معنوی آیة الله حاج سید علی شوشتری به حدّی بوده است که شخصیّتی مانند شیخ انصاری هفته‌ای یکبار برای استفاده از محضر نورانی و پرفیض او در جلسۀ اخلاقی سیّد حاضر می‌شدند. حقّ بزرگی که ایشان بر حوزه‌های علمیّه و جامعۀ اسلامی دارد بر مطّلعین پوشیده نیست.

ادامه مطلب ←

روش تحصیل فلسفه

ادامه مطلب ←

عبودیت

اگر سالک بتواند سلاح و سرمایه عبودیت را در خود حفظ و تقویت کند، از همۀ امتحانات راه که گاه بسیار سخت است، سرافراز بیرون می‌آید و این فقر و ذلت او را به فنا که قرة العین اهل سلوک است، می‌رساند. باید توجه داشت که فقر از خود ندیدن است، نه نداشتن.

ادامه مطلب ←

ضرورت تحصیل فلسفه

ادامه مطلب ←

فلسفه

فلسفه يك كلمه اصطلاحى است و معانى اصطلاحى متعدد و گوناگونى يافته است. گروههاى مختلف فلاسفه هر كدام تعريف خاصى از «فلسفه» كرده‌اند ولى اين اختلاف تعريف و تعبير مربوط به يك حقيقت نيست، هر گروهى اين لفظ را در معنى خاص به كار برده‌اند و همان معنى خاصِّ منظور خويشتن را تعريف كرده‌اند.

ادامه مطلب ←

مثنوی

ادامه مطلب ←

شیخ انصاری

شیخ مرتضی انصاری مشهور به شیخ انصاری از بزرگترین فقهای شیعه در قرن ۱۳ هجری است. ایشان در عید غدیر سال ۱۲۱۴ هجری قمری متولد شد و چون از نسل صحابی جلیل القدر جابر بن عبدالله انصاری است ملقب به انصاری می‌باشد.

ادامه مطلب ←

باید‌های سیر و سلوک

زاد و توشۀ سفر یعنی آنچه مسافر به همراه خود برمی‌دارد تا با كمك آن بتواند راه را بپیماید و به سرمنزل مقصود راه یابد. سلوک الی الله هم چون سفری روحانی است نیاز به زاد و توشۀ مناسب خود دارد. زاد و توشۀ سلوك چیزی جز اعمال و آدابی كه سالك انجام می‌دهد تا به مقصد برسد، نیست. جزئیات این اعمال و آداب بسیار است كه اشارۀ به همۀ آنها در این مختصر ممكن نیست و از این‌رو فقط باید به برخی از مهم‌ترین كلیات آنها اشاره كنیم. ولی قبل از شروع تذكار چند نكته را مقدمتاً بایسته می‌دانیم:

ادامه مطلب ←

کیاست

کیاست نوعی زیركی و تشخیص مواقع و مواضع است و با شیطنت و نیرنگ کاملاً متفاوت است. سالک از هرگونه مكر و سیاست شیطانی به دور است، ولی از کیاست رحمانی برخوردار است. در سالك بر اثر سلوک نوری ایجاد می‌شود که بسیاری از امور پنهانی را می‌بیند. در روایت می‌خوانیم از تیزبینی مؤمن بهراسید که او با نور خدا می‌بیند. امیرالمومنین علیه السلام فرمودند: «حَبَّذَا نَوْمُ الْأَكْیاسِ وَ إِفْطَارُهُمْ» ؛ «خوشا خواب زیرکان و خوشا افطارشان». علامه طهرانی می‌فرمود: «سالک باید زرنگ باشد؛ مواقع و مواضع را تشخیص دهد و عمر خود را ضایع نکند».

ادامه مطلب ←

سهر

مرحوم سید علی قاضی می‌فرمایند: « و العجب لمن یروم مرتبۀ من الکمال و هو لایقوم اللیال » «شگفت از کسی که به دنبال درجه‌ای از کمال است و سحرخیزی ندارد». نویسنده در این مقاله بعد از بیان ضرورت و اهمیت نماز شب، برای توفیق یافتن در سحرخیزی مواردی را برشمرده‌اند.

ادامه مطلب ←

رفق و مدارا

« لَا تُکرهُوا إِلَی أَنْفُسِكُمُ الْعِبَادَة » «عبادت را بر خود تحمیل نکنید». اگر رفق و مدارا رعایت نشود، سالک برای همیشه بار را به زمین می‌گذارد.

ادامه مطلب ←

رعایت حقوق

رعایت حقوق هم در علم فقه مطرح است و هم در علم اخلاق و هم در عرفان. رعایت بسیاری از حقوق از منظر فقه مستحب است، ولی از منظر عرفان لازم است. اموری که بر گردن آدمی حقّی دارند، فراوانند.

ادامه مطلب ←

طهارت

ادامه مطلب ←

ترک لذات

ادامه مطلب ←

احترام به والدین

ادامه مطلب ←

رزق حلال

سالک نه تنها به شدت از حرام و مشتبه گریزان است، بلکه در حلال و مباح هم گشاده‌دستی نمی‌کند. سالک می‌داند که حرام یعنی معصیت و معصیت با طاعت که روح سلوک است، تناقض دارد. گاه یک لقمۀ حرام مدت‌ها سالک را از وظایف و توفیقات محروم می‌سازد. البته وسواس هم خوب نیست.

ادامه مطلب ←

حزن

حزن ، اندوهی که سالک از هنگام شروع سلوک تا رسیدن به لقای محبوب دائماً در دل دارد، که مبادا عمر به پایان رسد و به مقصود نرسد، البته حزن قلبی نباید به عبوس بودن و بداخلاقی بینجامد.

ادامه مطلب ←

جوع

ادامه مطلب ←

جمعیت خاطر

سالک دنبال دستیابی به توحید است و توحید یعنی یکی دیدن، یکی خواستن و با یکی بودن و این جز با جمعیت خاطر به دست نمی‌آید. لذا سالک باید در نفی خواطر بکوشد.

ادامه مطلب ←

ثبات قدم

ادامه مطلب ←

ترک عادات

ادامه مطلب ←

توبه

توبه از هرچه منافی سلوک است و روشن است که منافیات سلوک فراوانند، گناه، عادات و رسوم غلط، غفلت و غیره همه با سلوک در تنافی‌اند و توبه دست کشیدن از همۀ اینهاست.

ادامه مطلب ←

ارادت

ادامه مطلب ←

اخلاص

اخلاص در سلوک یعنی یكایكِ اعمال سلوکی را برای خدا انجام دادن. سلوک یعنی فقط به سوی خدا رهسپار بودن، فقط دم از خدا زدن، فقط با خدا زیستن، سلوک یعنی از هرگونه دوبینی بیزار بودن و تنها با حضرت دوست، یار بودن.

ادامه مطلب ←

ادب

ادامه مطلب ←

مراقبه

مراقبه کشیک نفس را کشیدن است که مبادا اعضا و جوارح را به خلاف وادارد و عمر عزیز را که هر آنی از آن بیش از تمام دنیا و مافیها قیمت دارد ضایع بگرداند. مراقبه یعنی غافل از حضور حضرت حق جلَّ شأنه نباشد. ذکر و فکر بدون مراقبه نه تنها نافع نیست که گاه مضر است. مراقبه در حکم پرهیز و ذکر و فکر در حکم دارو است.

ادامه مطلب ←

توسل

ادامه مطلب ←

فکر

ادامه مطلب ←

عزلت

عزلت یعنی دوری جستن از کسانی که مقصد اعلایشان خداوند نیست. عزلت یعنی همراه نشدن با اهل دنیا و کسانی که به ماسوی الله دل بسته‌اند.

ادامه مطلب ←

صمت

صمت یعنی سکوت ، سکوتی همراه با مراقبت و تفکّر. سالک گنگ است.

ادامه مطلب ←

کتمان سر

ادامه مطلب ←

خلوت

خلوت عبارت است از دوری جستن از دیگران در حال عبادت و ذکر. خوب است سالک اتاقی را با شرایط خاصی برای ذکر در نظر بگیرد، مثلاً کوچک باشد، ساده باشد، پاک باشد، معطر باشد، از سر و صدا به دور باشد.

ادامه مطلب ←

یاد مرگ

ادامه مطلب ←

انس با قرآن

قرآن نامه‌ای آسمانی و سراسر نور، هدایت، لطف، صفا و شفا است. سالک باید با توجه، دقّت و طهارت و برای صیقل یافتن روح و عمل به دستورات آن در هر شبانه‌روز قرآن را تلاوت کند و با قرآن انس داشته باشد. اساتید سلوک دربارۀ کیفیت قرائت قرآن دستوراتی زیبا و ظریف دارند.

ادامه مطلب ←

وفا

وفا یعنی سالک از آنچه به عنوان مسلمان، مؤمن یا سالک توبه کرده است، برای همیشه دوری کند و هرگز به آن برنگردد و هر چه را عهد کرده به‌جا آورد، از انجامش دریغ نورزد و به وعده‌های خود به استاد و راهنمای سفر وفادار باشد و تخلّف نورزد.

ادامه مطلب ←

مشارطه

مشارطه نوعی تلقین به نفس و بسیار مؤثّر است و باید جدّی گرفته شود و پیوسته انجام شود. امروزه بسیاری از كارهای درست یا نادرست، با تلقین به اشخاص و جوامع صورت می‌پذیرد. تلقین حتی نسبت به مردگان تأثیر دارد و لذا تلقین میت یکی از دستورات دینی ماست. پس سالک که دلی زنده و روحی سرزنده دارد، باید از آن بهره بجوید.

ادامه مطلب ←

مسارعت

مسارعت یعنی در آنچه بر آن عزم نموده، مسارعت کند، چون در این راه آفاتی است و برای سالک در هر مقام متناسب با حال او مانعی پدید می‌گردد. سالک باید بسیار زرنگ و باهوش باشد و قبل از آن که مانعی بدو دست یابد و دامان او را آلوده کند، وظیفۀ خود را انجام دهد و در راه وصول به مقصد دقیقه‌ای فروگذار نکند.

ادامه مطلب ←

محاسبه

ادامه مطلب ←

مبدا سیر و سلوک

ادامه مطلب ←

نحوست ماه صفر

ادامه مطلب ←

راه میان‌بر در سیر و سلوک

ادامه مطلب ←

اعمال ذی‌القعده

ادامه مطلب ←

اعمال ذی‌الحجه

ادامه مطلب ←

همت

ادامه مطلب ←

سیر و سلوک

سیر و سلوک ، ضرورت سیر و سلوک، سفارش‌هایی برای آغاز سیر و سلوک، مقاطع دشوار سیر و سلوک بخشی از مطالبیست که در این مقاله مورد بررسی قرار گرفته است.

ادامه مطلب ←

مقاطع دشوار سیر و سلوک

ادامه مطلب ←

مدت سفر در سیر و سلوک

ادامه مطلب ←

مقصد سیر و سلوک

هدف در راه سلوك «انسان کامل» شدن است كه با «تکمیل اسفار اربعه» صورت می‌پذيرد، ولي سفر اول مهم‌تر است كه سلوك در آن اختیاری است. پايان اين سفر «معرفى الله» است و چون مقصود از اين معرفت، شناخت شهودی است، سالک واصل به مقام معرفت، به «لقاء الله» بار می‌يابد.

ادامه مطلب ←

آرای گوناگون در تعداد منازل سیر و سلوک

ادامه مطلب ←

احکام مشترک منازل سیر و سلوک

ادامه مطلب ←

آیة‌الله میرزا جواد ملکی تبریزی

ادامه مطلب ←

منازل سیر و سلوک

ادامه مطلب ←

تعداد منازل سیر و سلوک

ادامه مطلب ←

زیارت امیرالمومنین در شب بیست و هفت رجب

هنگام زیارت در مقابل ضریح کنار در ورودی ایستاده بگو: أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ وَ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّداً عَبْدُهُ وَ رَسُولُهُ وَ أَنَّ عَلِيَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ عَبْدُ اللَّهِ وَ أَخُو رَسُولِ اللَّهِ وَ أَنَّ الْأَئِمَّةَ الطَّاهِرِينَ مِنْ خَلَفِهِ (وُلْدِهِ) حُجَجُ اللَّهِ عَلَى خَلْقِهِ . سپس داخل شده رو به طرف ضریح، پشت به قبله ایستاده صد مرتبه تکبیر گفته سپس بگو:

ادامه مطلب ←

مسافر در سیر و سلوک

مسافر در سلوک الی الله جان انسان است که از آن تعبیر به روح، روان و نفس نیز می‌شود. همۀ موجودات به سوی پروردگار در حرکتند و از این قاعده هیچ موجودی استثنا نیست. زن و مرد بودن تأثیری در سلوک ندارد، زیرا از هر دو صنف به کمال رسیده‌اند. هویت‌های اقلیمی، جغرافیایی و فرهنگی نیز در این راه تأثیر ندارند، زیرا مسافر حقیقی جان است . سلمان فارسی با سابقۀ آتش‌پرستی از اهل‌بیت شد.

ادامه مطلب ←

رفیق سلوکی

رفیق در کلام بزرگان: «الرفیق ثم الطریق» یعنی «ابتدا رفیق شفیق هم‌سفر پیدا كن و سپس به راه قدم بگذار».

ادامه مطلب ←

استاد سلوکی

استاد سلوکی بر دو نوع استاد عام و خاص است. بر اساس توحید افعالی فاعل قریب هر فعلی که در جهان تحقق می‌پذیرد، خداوند است، در نتیجه راهنمای سفر به سوی خداوند ذات مقدس پروردگار است و دیگر هادیان راه، جلوه‌های هدایتگری خداوند هستند. پس هدایتگری اولاً و بالذات از آن خداوند است و ثانیاً و بالعرض از آن دیگران است مانند انبیا و اوصیا. در این مقاله میتوانید با ضرورت استاد در سلوک و راه شناخت آن، همچنین تفاوت استاد عام و خاص آشنا شوید.

ادامه مطلب ←

دعای مباهله پیامبر گرامی اسلام

امام صادق عليه السّلام از امام باقر عليه السّلام نقل می‌کنند که فرمودند: اگر بگويم اسم اعظم خداوند در اين دعا مى‌باشد، راست گفته‌ام. و اگر مردم مى‌دانستند اين دعا چه اثرى در اجابت دعا دارد با تمام توان براى آموختن آن تلاش مى‌كردند.

ادامه مطلب ←

راه شناخت استاد سلوکی

ادامه مطلب ←

عشق الهی

عشق (الهی) مركب سفر بلكه بُراق سیر الی الله است، و اهل معرفت دربارۀ عشق آن قدر گفته و نوشته‌اند كه گویی شرح سلوك جز شرح عشق و ادوار و احوال آن نیست. تفسیر عشق محتاج تفسیر حب و تعیین درجات و اقسام آن است که در ادامه در مورد آن بحث خواهد شد.

ادامه مطلب ←

ضرورت استاد در سیر و سلوک

شاكله‌ها گوناگون است و هر كس بر اساس شاكله و ساختار وجودی خویش عمل می‌كند و بر همین اساس نمی‌توان برای سلوك، نسخه‌ای جامع و همگانی پیچید و به دست همه داد؛ بلكه انسانی كامل لازم است كه بر اساس شاكله‌ها و نفوس گوناگون افراد، هر كس را از دریچۀ نفس خویش و بر اساس شاكله‌اش راهنمایی كرده و به مقصد برساند.

ادامه مطلب ←

آفات عملی سیر و سلوک

ادامه مطلب ←

اصطلاح کون جامع

انسانی که اسفار اربعه او تکميل شده کون جامع ، مظهر کلی و آيت عظمای خدا می‌شود. انسان جامع جميع عوالم چهارگانه است و لذا به کون جامع ناميده شده و بر همين اساس مظهر اتمّ الهی و آيت عظمای اوست.

ادامه مطلب ←

چشم‌انداز سیر و سلوک

ادامه مطلب ←

ماهیت سیر و سلوک

ادامه مطلب ←

سفارش‌هایی برای آغاز سیر و سلوک

ادامه مطلب ←

ضرورت سیر و سلوک

ادامه مطلب ←

تعداد سفر در سیر و سلوک

ادامه مطلب ←

برهان صدیقین

حكمت متعاليه همواره همّ خود را مصروف اين مهم داشته است تا آنچه را كه مشهود عارفان است در محور مفهوم‌هاي حصولي در ظرف برهان ارائه دهد. آنچه در ميان اين تلاشها قرين توفيق بوده است يكي پيمودن راه برهان صدّيقين و ديگري طريق تدقيق در عليت و ترقيق آن تا حد تثبيت تجلّي و تشأّن است.که در این نوشتار آیت الله جوادی آملی برهان صدیقین را بررسی نموده‌اند.

ادامه مطلب ←

رهزنان سیر و سلوک

در سير و سلوک، راهزن کسی است که سالک را از سير باز مي‌دارد و او را به توقّف يا عقب‌گرد مي‌کشد. راهزنان سفر معنوي را « قُطّاع الطريق » مي‌نامند. اينان در طول سفر فراوانند و در چهره‌هاي گوناگون رخ مي‌نمايند. عارفان، با تأکيد فراوان، سالکان را به شناختن و دوري از رهزنان سفر توصيه کرده‌اند.

ادامه مطلب ←

موانع سیر و سلوک

سفر الی الله مانند هر پديده ديگری در ظرفی خاص و از عللی مخصوص نشأت می‌گيرد و پديد می‌آيد و چون هر پديده ديگر می‌تواند با موانعی در پيدايش يا دوام روبه‌رو گردد. موانع سلوک يا دافعند و يا رافع. يعنی يا از اصل سلوک جلوگيری می‌نمايند و يا از ادامه آن مانع می‌شوند. موانعی که رافعند و از ادامه سلوک الی الله جلوگیری می‌نمايند در بخش « آفات سفر الی الله » مورد بررسی قرار می‌گیرند. در اين فصل فقط به موانعی می‌پردازيم که از اصل سلوک جلوگیری می‌کنند و نمی‌گذارند شخص به سفر الی الله بپردازد.

ادامه مطلب ←

تفاوت عرفان با تصوف باطل

ادامه مطلب ←

تفاوت عرفان با علوم غریبه

ادامه مطلب ←

عبادت عارفانه

ادامه مطلب ←

تفاوت عرفان با مسلک غلو

ادامه مطلب ←

راه‌های انحرافی سیر و سلوک

در این مقاله بعد از مقایسه عبادت در عرفان با سایر عبادات تلاش شده تفاوتها بین عرفان و سه راه انحرافیِ غلو، علوم غریبه و تصوفِ باطل بررسی شود.

ادامه مطلب ←

آفات سیر و سلوک

نویسنده این مقاله بعد از تعریف آفت در سلوک و بیان مقدماتی، به بیان آفات علمی و عملیِ سلوک پرداخته و در انتها به چند سؤال در این زمینه پاسخ میدهد.

ادامه مطلب ←

آفات علمی سیر و سلوک

ادامه مطلب ←

کتاب سیر و سلوک آیة‌الله علی رضائی تهرانی

کتاب سیر و سلوک آیة‌الله علی رضائی تهرانی یا سیر و سلوک، طرحی نو در عرفان عملی شیعی . مهمترین ویژگی این کتاب ترسیم چهرۀ عرفان بر اساس حقیقت پویا و سفرگونۀ آن است و از سایر ویژگی‌های آن می‌توان به جامعیت، استحکام آن اشاره کرد.

ادامه مطلب ←

دعای مباهله از امیرالمومنین

میرزا جواد آقای ملکی تبریزی درباره نسبت این دعا به امیرالمومنین میگویند: متن اين دعا بهترين گواه بر درستى اين نسبت است. زيرا در آن دعا، اشارات فراوانى به معانى نامهاى خداوند و آثار آن شده كه اين كار از كسى جز ائمه علیهم السلام يا كسانى كه از آنان آموخته باشند، برنمى‌آيد. المراقبات ص : ۴۱۷

ادامه مطلب ←

عبدالرزاق لاهیجی

ادامه مطلب ←

قبض و بسط سلوکی

اقسام قبض ، اسباب تحقق قبض در سیر و سلوک، چگونگی درمان قبض ، وبیان نکاتی مهم در این زمینه، مطالبیست که در این نوشتار مورد بررسی قرار گرفته است.

ادامه مطلب ←

اصطلاحات عرفانی

آشنايي با اصطلاحات هر علم و فنّي شرط اساسي فهم آن است. اصطلاحات يک علم زبان آن علم است و انساني که زبان‌دان نيست «صُمٌّ بُكْمٌ عُمْيٌ ‌» است و در نتيجه مشمول «فَهُمْ لا يَرْجِعُون‌»است. علم عرفان در اين زمينه وضعيت ويژه‌اي دارد، يعني فهم صحيح اصطلاحات عرفاني تنها راه فهم نسبي صحيح مقاصد عرفا به شمار مي‌رود و فهم اصطلاحات آنان هم کاري است دشوار که «مرد کهن» مي‌طلبد.

ادامه مطلب ←

دعای مشتمل بر ستایش خداوند به جهت معرفی ولایت با آیه مباهله

ادامه مطلب ←

اسفار اربعه

اسفار اربعه یا اسفار چهارگانه عبارتند از: ۱ . سفر من الخلق الي الحق يا به اختصار سفر الي الحق. ۲ . سفر من الحق الي الحق في الحق يا به اختصار سفر في الحق. ۳ . سفر من الحق الي الخلق بالحق يا به اختصار سفر الي الخلق. ۴ . سفر من الخلق الي الخلق في الخلق بالحق يا به اختصار سفر في الخلق.

ادامه مطلب ←

انسان کامل

انسان کامل (از ديدگاه عرفان) کسی است که اسفار اربعه او تکميل باشد. عرفان اسلامی، كامل‌ترين انسان را حضرت محمد بن عبدالله صلی الله علیه وآله وسلم می‌داند و از اين‌رو به بالاترين مقام عرفانی « حقيقت محمديه » نام داده است و پيامبر خاتم را معلم اول و وصی او علی بن ابی‌طالب صلواة الله علیه را معلم ثانی می‌داند. انسان کامل انسان است و لذا ملک، دربان اوست. البته انسان کامل همچون کبريت احمر کمياب است.

ادامه مطلب ←

رساله مشواق

رساله مشواق يکی از آثار عرفانی فيض کاشانی است که در توضيح اصطلاحات عرفان بر اساس شرح گلشن‌راز لاهيجی نوشته است و در اين رساله حدود ۴۰ اصطلاح را توضيح داده است. بزرگی سه شخصيت عرفانی شیخ محمود شبستری (سراينده اشعار گلشن راز)، شیخ محمد لاهیجی (شارح گلشن‌راز) و فیض کاشانی (نويسنده مشواق) اين رساله را ارزشمند ساخته است.

ادامه مطلب ←

روز عید قربان

در روز عید قربان قربانی کردن بسیار مورد تاکید است تا آنجا که در روایات از تعابیری استفاده شده که برای افعال واجب از آن استفاده می‌شود.

ادامه مطلب ←

دعای شب عید غدیر

سید ابن طاووس در کتاب اقبال لإقبال بالأعمال الحسنة (ط - الحديثة)، ج‌۲، ص: ۲۳۹ دعایی را برای شب عید غدیر نقل کرده که در باره سند حدیث این عبارت را ذکر می‌کند: وجدناه في كتب الدعوات فقال ما هذا لفظه: وجد في كتاب الشريف الجليل أبي الحسين أبي الحسن (خ ل). زيد بن جعفر المحمّدي بالكوفة، اخرج إلى الشّيخ أبو عبد اللّه الحسين بن عبيد اللّه الغضائري، جزءا عتيقا بخطّ الشيخ أبي غالب أحمد بن محمد الزراري فيه أدعية بغير أسانيد، من جملتها هذا الدّعاء منسوبا إلى ليلة الغدير، و هو:

ادامه مطلب ←

اعمال آخر ذی الحجه

ادامه مطلب ←

روز مباهله

ادامه مطلب ←

عید غدیر

عيد غدير ، كه اشرف و افضل اعياد است، به جهت ربط امّت با امام، و وحدت دل‌هاى آنان با ولايت، و ورود در سلك سالكان راه، و روندگان طريق مودت و محبت و ايثار و انفاق، و عقل و شعور، و گسترش نور ربانى، و نفحات قدسيه سبحانى، و ارتباط ملك با ملكوت است. غدير روز بيعت با حق است، روز سر سپردگى است، روز مبادله و معامله نفس با خداوند نفس، روز داد و ستد جنود شيطان با جنود رحمان، روز فراق ظلمت و ورود در جهان روشنى است.

ادامه مطلب ←

دعای آن که به نماز عید قربان می رود

ادامه مطلب ←

دعای قبل از نماز عید قربان

ادامه مطلب ←

دعای روز عید قربان

ادامه مطلب ←

شب عید قربان

شب عید قربان یکی از چهار شبی می‌باشد که امیر‌المؤمنین دوست داشتند خود را برای عبادت فارغ کنند.

ادامه مطلب ←

روز عرفه

ادامه مطلب ←

شب عرفه

ادامه مطلب ←

دعای عرفه

یکی از ادعیه وارده در روز عرفه دعای امام حسین علیه السلام است که روايت شده: امام حسين بن علىّ بن أبى طالب عليهم السّلام در عصر روز عرفه با حالت تذلّل و تخشّع، و آرام آرام از چادر خود در سرزمين عرفات بيرون آمد تا اينكه وى و جماعتى از اهل بيت وى و پسرانش و غلامانش در حاشيه چپ كوه عرفات جبلُ الرّحمه رو به بيت الله الحرام وقوف نمودند. سپس دو دست خود را مانند مسكينى كه طعام طلبد در برابر صورتش بلند كرده اين دعا را خواندند:

ادامه مطلب ←

تفاوت دو شیوه تربیتی عرفان عملی و اخلاق

شباهت اخلاق و عرفان به عنوان دو شیوه تربیتی موجب گشته که يكي انگاشته شوند و افراد بسیاری در برخورد با هر شخصيت اخلاقي او را سالک و عارف بپندارند و يا هر کتاب مشتمل بر مواعظ و معنويات را کتابي عرفاني بشمارند؛ برای پرهیز از این اشتباه، بررسی تفاوت‌های موجود بین اخلاق و عرفان ضروری می‌نماید، که مؤلف در این نوشتار به بیان پنج تفاوت میان این دو شیوه تربیتی می‌پردازد.

ادامه مطلب ←

حکمت متعالیه

حكمت متعاليه را برهان ، عرفان و قرآن تشكيل مي دهد، و به همان جهت كه حكمت متعاليه رئيس همه علوم است حكيم متألّه نيز سيّد علماء مي باشد. جامعيّت حكمت متعاليه در اين است كه هم اهل شهود را سيراب مي كند و هم اهل بحث را به علم يقيني نائل مي سازد.

ادامه مطلب ←

عرفان عملی

عرفان عملی به مجموعه برنامه‌هايی که سالک عملاً در خود پیاده می‌کند تا منازل و مقامات را طی کرده و در نهايت به لقاء حق‌تعالی نائل آيد گویند.در این نوشتار با جوانب مختلف این موضوع همچون محورهای اساسی در عرفان عملی، تفاوت عرفان عملی با علم عرفان نظری، مقايسه عرفان عملى با اخلاق، آشنا می‌شویم.

ادامه مطلب ←

ابن سینا

ابوعلى حسين بن عبدالله بن سينا مشهور به ابن سینا و بوعلی سینا و شیخ الرئیس (۳۷۰- ۴۲۸ق /۹۸۰- ۱۰۳۷م )، بزرگ ترين فيلسوف مشايى و پزشك نامدار ايران در جهان اسلام .

ادامه مطلب ←

نظام فلسفی ابن سینا

ادامه مطلب ←

آقا جمال خوانساری

ادامه مطلب ←

آقا حسین خوانساری

ادامه مطلب ←

میرزا احمد آشتیانی

ادامه مطلب ←

میرزا مهدی آشتیانی

ادامه مطلب ←

آخوند ملا محمد کاشانی

ادامه مطلب ←

دهه اول ذی الحجه

ادامه مطلب ←

فضیلت ماه ذی الحجه

ادامه مطلب ←

بیست و پنجم ذی الحجه

ادامه مطلب ←

اصطلاح کون در عرفان

واژه «کون» یکی از اصطلاحات عرفانی است،که ناظر به نظام هستی می‌باشد؛ در این نوشتار این واژه را مورد توجه و بررسی قرار می‌دهيم.

ادامه مطلب ←

کتاب الطریق الی الله‌

ادامه مطلب ←

کتاب تذکرة المتقین

کتاب تذکرة المتقین يعنی آنچه موجب يادآوری پرهيزکاران است. الحق اين نام شايسته کتاب مورد بحث ماست.

ادامه مطلب ←

رساله زاد السالک

ادامه مطلب ←

دحوالارض

ادامه مطلب ←

اعمال دحوالارض

ادامه مطلب ←

نماز توبه

ادامه مطلب ←

شب پانزدهم ذی القعده

ادامه مطلب ←

معراج

واژه «معراج» یکی از اصطلاحات عرفانی است،که ناظر به نظام هستی و قوس نزول و صعود می‌باشد؛ در این نوشتار این واژه را مورد توجه و بررسی قرار می‌دهيم.

ادامه مطلب ←

خاستگاه عرفان اسلامی

از جمله مسائلی که ذهن‌های بسياری را به خود متوجه ساخته و تحقيقات فراوانی در آن صورت پذيرفته و در زمينه بررسی هويت اسلامی عرفان اسلامی نيز بسيار مؤثر است، کنکاش در خاستگاه و پايگاه ابتدايی عرفان اسلامی است. آيا عرفان اسلامی يک حقيقت غيراصيل و وارداتی به حساب مي‌آيد که از حوزه‌های ديگر و فرهنگ‌های بيگانه در ميان مسلمين رواج يافته يا آنکه از محصولات و فرآورده‌های داخلی فرهنگ اسلامی و برخاسته از مؤلفه‌های متنوّع معرفتی و عملی اسلام است؟ به بيان ديگر ريشه‌های تاريخی شکل‌گيری عرفان اسلامی کدام‌اند؟

ادامه مطلب ←

عرفان و عقل

در مدخل عرفان و دين رابطه عرفان و دين محل بحث و بررسي قرار خواهد گرفت اما در اين مدخل رابطه عرفان و فلسفه يا راه قلبی و شهودی با راه عقلی مورد مداقّه قرار خواهد گرفت و به بيان ديگر پاسخ اين پرسش را جست‌وجو مي‌کنيم که آيا ممکن است عقل به نتيجه‌ای دست يابد که با عرفان سازگار نباشد و يا عرفان و شهود به جايی برسد که عقل بر آن صحّه نگذارد؟ آيا بين راه عقل و راه دل هماهنگی و تعاضد برقرار است و يا با يکديگر ارتباطی نداشته و هر يک به سوی میرود و به نتايج متنافی میرسند؟

ادامه مطلب ←

وحدت وجود

وحدت شخصیه وجود از نگاه عرفا عبارت است از اینكه یك وجود به‌هم‌پیوسته و یك‌پارچه و نامتناهی همه واقعیت را فرا گرفته، و همان وجود خدای متعالی است و هرچه غیر اوست همه تجلیات و شئون اویند.

ادامه مطلب ←

عرفان

عارفان از ديرباز، متوجه يک تقسيم مهم در مقوله عرفان بوده‌اند و مي‌دانستند که در عرفان دو شاخه عمده وجود دارد. يك شاخه عملی که از آن به «علم طريقت» و «علم سلوک» و «علم تصوف» و «علم معاملات» و «علم منازل الآخرة» تعبير مي‌نمودند، و ديگري شاخه معرفتی که با عناوين متعددی همچون «علم حقيقت»،‌ «علم حقايق»، «علم مکاشفه»، «علم مشاهده» و «علم بالله» از آن ياد می‌نمايند. بنگريد به:‌ محمد بن حمزه فناری، مصباح الانس، طبع سنگی، ص ۶. بعدها در زمان‌های ما، دو اصطلاح «عرفان عملی» و «عرفان نظری» استقرار کامل يافت که مي‌توان آن دو را از منظر واژگان، اقتباسی از «حکمت عملی» و «حکمت نظری» يا «عقل عملی» و «عقل نظری» دانست.

ادامه مطلب ←

عرفان نظری

عرفان نظری ، ترجمه و تعبير معارفی است كه از شهود حقايق هستی در مرحلة «فناء» و «بقای بعد از فنا»، به‌دست مي‌آيد.در این نوشتار به بررسی بیشتر این موضوع می‌پردازیم.

ادامه مطلب ←

عرفان و دین

با مطالعه این نوشتار علاوه بر شناخت نوع نگاه عارفان به دین و نظر دین درباره عرفان با چگونگی تاثیرگذاری دین در حدوث عرفان و تاثیرگذاری عرفان در فهم دین نیز آشنا می‌شویم.

ادامه مطلب ←

رساله لقاء الله

کتاب رساله لقاء الله که از عارف کامل مرحوم ميرزا جواد آقا ملکی تبريزی است، در ميان اهل سلوک به « تازیانه سلوک » شهرت دارد، زیرا براي راه انداختن مبتديان و افزايش شور و حال متوسّطان کم‌نظير و يا بي‌نظير است.

ادامه مطلب ←

عرفان و حکمت در پرتو قرآن و عترت

ادامه مطلب ←

ادله وحدت وجود

در مدخل‌های وحدت وجود و توجیه کثرت کوشیدیم تا تصوير نسبتاً كامل و درستی از خداشناسی عرفانی و وحدت شخصيه وجود ارائه دهیم و اين پندار باطل را كه اساساً نظريه عرفا تصور‌ناپذیر و تناقض‌آميز است، مرتفع سازیم. اينك جای اين پرسش است كه آيا استدلال و برهانی بر اثبات وحدت شخصيه، وجود دارد؟در این نوشتار ادله وحدت شخصی را بررسی می‌کنیم.

ادامه مطلب ←

واژه شناسی عرفان و تصوف

از ميان عرفان‌های مختلفی كه از قديم و جديد در دنيا وجود داشته و دارند، عرفان اسلامی به لفظ صوفی و تصوف اختصاص يافته است؛ يعني عرفان اسلامی را تصوف و شخص عارف را صوفی مي‌گويند. سعی ما در این نوشتار بر این است که دورنمايی از دو واژه اساسی عرفان و تصوف، به‌دست دهيم.

ادامه مطلب ←

اسم عرفانی

اسم و اسماء در عرفان اسلامی ـ همگام با متون دينی ـ جايگاه ممتازی دارند، آنچه نوشته مي‌شود و يا بر زبان می‌آيد، مانند عليم، قدير، رحمان، رحيم، غفور، منتقم، جبار و غير آن، همه « اسم‌الاسم » هستند؛ يعني اسم آن اسمای حقيقی تكوينی مي‌باشند.

ادامه مطلب ←

معاد عرفانی

گرچه اصل معاد مورد اتفاق همه نحله‌های فکری فرهنگی اسلامی است لکن تحليل‌های مختلفی از آن ارائه مي‌شود. اهل عرفان با محوریت «عود»، «رجعت» و «رجوع»، کيفيت معاد و مسائل پيرامون آن را تبیین می‌کنند.

ادامه مطلب ←

اعیان ثابته

در تعین ثانی دو بحث عمده و مهم وجود دارد که نقش کليدی در تحقق همه کثرات عالم و پديد آمدن موجودات خلقی دارد. يکی اسمای الهيه و ديگري اعيان ثابته و در واقع از جهتی بايد گفت تعين ثانی با دو محور اساسی آن يعنی اسمای الهيه و اعیان ثابته، استخوان‌بندی اساسی عرفان نظری را تشکيل مي‌دهند و سعی ما در این نوشتار بررسی جهات مختلف اعیان ثابته می‌باشد.

ادامه مطلب ←

فیض مقدس

ادامه مطلب ←

تعینات خلقی

تعین‌های خلقی در مقابل تعين‌های حقی يعنی تعين اول و تعين دوم می‌باشد که مجموعه فيض مقدس با وساطت اعيان ثابته و اقتضاهای ذاتی آنها امر خلقت را در تعين‌های خلقی سامان مي‌دهند. تعينات خلقی اگرچه از يك منظر بی‌نهايت‌اند اما مراتب كلی آنها را در قالب سه عالم يعنی «عالم عقل»، «عالم مثال» و «عالم ماده» دسته‌بندی كرده‌اند.

ادامه مطلب ←

عالم عقل

عالم عقل اولین مرتبه از تعینات خلقی است که خود به دو مرحله کوچک‌ترِ جبروت وملکوت تقسیم می‌شود؛ در این نوشتار به بررسی ویژگی‌ها، مراحل و موجودات عالم عقل پرداخته شده‌است.

ادامه مطلب ←

عالم مثال

عالم مثال دومین تعین از تعینات خلقی است که بین عالم عقل و عالم ماده قرار دارد، یعنی مجرد از ماده است و فوق عالم ماده ولی دارای شکل و اندازه و رنگ بوده و مادون عالم عقل است، و چون برزخ بین عالم عقل و ماده است تجرد آن را تجرد مثاليِ برزخی می‌گويند؛ در این نوشتار به بررسی بیشتر این موضوع می‌پردازیم.

ادامه مطلب ←

عالم ماده

تعين‌های خلقی اگرچه از يك منظر بي‌نهايت‌اند اما مراتب كلی آنها را در قالب سه عالم يعني «عالم عقل»، «عالم مثال» و «عالم ماده» دسته‌بندی كرده‌اند که ما در این نوشتار به بررسی عالم ماده که آخرین مرتبه از تعینات خلقی است می‌پردازیم.

ادامه مطلب ←

تجدد امثال

پس از تبيين تعين‌های حقی و خلقی، لازم است برخي از اصطلاحات شايع عرفانی که در مقام جمع‌بندی از ديدگاه عرفا پيرامون چينش نظام هستی و برخي مباحث تکميلی همچون معاد از ديدگاه عرفا، مؤثر است، مورد بحث و تأمل قرار گيرند. که واژه تجدد امثال از اين دست است که تحليلی عرفانی از مسئلة خلقت مي‌باشد.

ادامه مطلب ←

قوس نزول

ظهور یگانه خداوند موسوم به نفس رحمانی، ابتدا همه موجودات را به صورت علمی در دو تعين اول و دوم (مجملاً و مفصّلاً) پدید می‌آورد، پس از آن در ادامه سير نزولی با توجه ایجادی و مدد وجودی (نه علمی) همه موجودات در تعين‌های خلقی یکی پس از ديگر ـ به‌ترتيب يا به‌تدريج ـ پديد مي‌آيند. اين سير تا آنجا ادامه دارد كه به دورترين نقطه دايره وجود از نقطه آغاز؛ يعنی پایین‌ترين نقطه نزول برسد. در اينجا نصف دايره وجودی خاتمه می‌یابد. اين مقدار از قوس دايره را كه سير نزولی دارد، قوس نزول يا قوس نزولی می‌گویند.

ادامه مطلب ←

قوس صعود

مجموعه نظام هستی از مبدأ تا معاد « دايره وجوديه » را شكل مي‌دهد. اين دايره از دو نيم‌قوس نزول و صعود تشكيل شده است. ابتدای قوس نزول خداوند و انتهای آن بنابر نظر فلاسفه، هيولای اولي و بنابر نظر عرفان، انسان است و پايان قوس صعود نيز خداوند متعالی است. و چون از نگاه اهل عرفان، انسان هم پايان قوس نزول و هم آغاز قوس صعود است وي را «باب الابواب منازل آخرت» گفته‌اند.

ادامه مطلب ←

تشکیک در ظهور

اهل عرفان به خاطر قول به وحدت شخصیه وجود کثرت در وجود را نمی‌پذیرند و قایل به کثرت در ظهور شده و کثرت آن را کثرت تشکیکی می‌دانند و از آن با اصطلاح « تشكيك خاص‌الخاصي » یاد می‌کنند..

ادامه مطلب ←

قیامت

در این نوشتار مولف به عنوان مقدمه ابتدا تحليل عرفا را از حقيقت ايجاد و اعدام بیان نموده، سپس به انواع قیامت نزد اهل معرفت می‌پردازد؛ اولین نوع از قیامت، قيامت لحظه به لحظه است، نوع دوم قيامت صغرای آفاقی ، نوع سوم و چهارم و پنجم به ترتیب قيامت صغرای انفسی ، قيامت کبرای شرعی ، قيامت کبرای انفسی می‌باشد.

ادامه مطلب ←

معاد جسمانی

در این نوشتار بعد از بیان رابطه تناسخ و معاد جسمانی به گونه مختصر اشاره‌ای به نظر صدر المتالهین در معاد جسمانی شده است.

ادامه مطلب ←

انسلاخ معنوی

در قوس صعود، مرحله به مرحله قيدها، حجاب‌ها و لايه‌های تعينی برداشته میشود که از اين وضع به « انسلاخ معنوی » ياد مي‌گردد.

ادامه مطلب ←

حقیقت محمدیه

شناخت بحث حقیقت محمدیه نقش بنیادینی در فهم ولایت انسان کامل دارد، این حقیقت که عين ثابت اسم جامع الله است، امری ازلی و ابدی می‌باشد که ظهور عینی و خارجی آن پیامبران وانسان‌های کامل در هر زمانی می‌باشند.

ادامه مطلب ←

ولایت

در این نوشتار مولف با توجه به ریشه اساسی این بحث که عرفا با عنوان حقيقت محمديه از آن ياد مي‌نمايند، به توضیح سه عنوان ولایت و نبوت و رسالت پرداخته و نسبت آنها را با يکديگر بررسی کرده‌است.

ادامه مطلب ←

شئون انسان کامل

لازمه خلافت تكويني انسان كامل آن است كه مدد و فيض خداوند از مجراي انسان‌ كامل به همة موجودات ساری و جاري مي‌شود. بنابراين هم تحقق عالم و هم ادامه و استمرار آن به واسطة انسان كامل است. از همين رو با رفتن انسان كامل و خالي ماندن جهان از آن، عالم برچيده مي‌شود و قيامت به‌پا مي‌گردد.

ادامه مطلب ←

خلافت انسان کامل

خلافت و جانشينی انسان از خدای متعال، از مسائل عمده هم در معارف دينی و هم در مباحث عرفانی است. اين خلافت گاهي در مقام ظاهر و تشريع و قانون‌گذاری و حکومت‌داری است و گاهي در مقام باطن و تکوين مي‌باشد و از همين روي خلافت بر دو گونه است، يکي «خلافت تشريعی» يا «خلافت ظاهری» و ديگری «خلافت تکوينی» يا «خلافت باطنی». و هرچند بر اساس آموزه‌های اسلامی خلافت تشريعی ارتباط وثيق و لاينفکی با خلافت باطنی و تکوينی داشته و ريشه در آن دارد، لکن در اين نوشتار توجه اساسی بر محور خلافت تکوينی و باطنی مي‌باشد.

ادامه مطلب ←

جامعیت انسان کامل

عرفا غير ذات پروردگار را به پنج حضرت دسته‌بندی كردند؛ حضرت اول، تعين اول و دوم است كه جزو صقع ربوبی‌اند و حضرت دوم عالم عقل و پس از آن عالم مثال كه حضرت سوم است و در نهايتِ قوس نزولی حضرت چهارم يعنی عالم ماده قرار دارد. اما حضرت پنجم، حقيقتی است كه جامع همه حضرات قبلی بوده و هر چهار حضرت را در خود جمع دارد و آن انسان كامل و كون جامع است. بنابراين ساير كون‌ها و موجودات، حتی تعين اول و دوم دارای جامعيت و كمال نيستند و تنها انسان كامل، كون جامع و موجود كامل است. بنابراين جامعيت انسان تا آنجا پيش رفته كه صقع ربوبی را نيز پوشش مي‌دهد و به حضرت اول نيز راه دارد و به همين جهت موجودي حقانی خلقی است.

ادامه مطلب ←

نکاح اسمایی

ادامه مطلب ←

تعین ثانی

تعین ثانی یا تعین دوم همچون تعين اول، تجلی و تعين علمي خداوند است، با اين تفاوت كه در تعين نخست، خدای سبحان به ذات خود به صورت اطلاقی و يك‌پارچه علم دارد و با اينكه همه حقايق و كمالات را در خود دارد، اما هيچ‌يك متعلق اختصاصی علم خداوند نبوده و از ساير اشيا هيچ‌گونه امتيازی ندارد، ولی در تعين ثانی، خداوند بزرگ در نگاه دومی كه به ذات بي‌نهايت خود دارد، همه تفصيل‌ها و كمال‌های موجود در خود را به تماشا می‌نشيند. بنابراين در تبيين حقيقت تعين دوم بايد گفت: علم حضرت حق به ذات خود به صورتی كه به همه حقايق مندمج در خود به طور مفصّل، آگاهی يابد، دومين مرتبه از جلوه خداوندی و تعين ثانی است.

ادامه مطلب ←

فیض اقدس

فيض اقدس ، مرحله علمی فيض خداوند و نفس رحمانی و فيض مقدس مرحله وجودی اين فيض مي‌باشد. محقق قيصری درباره اقسام فيض مي‌گويد: فيض خداوند بر دو گونۀ فيض اقدس و مقدس تقسيم مي‌شود كه با فيض اقدس، اعيان ثابته‌ و استعدادهای اصلی آنها در علم خداوند حاصل مي‌شود و با فيض مقدس، همان اعيان با لوازم و توابع آن در خارج تحقق مي‌يابد.

ادامه مطلب ←

کمالات الهی

کمالات حق‌تعالی به دو دسته کمال ذاتی و کمال اسمايی تقسيم مي‌شود. کمال ذاتی عبارت است از شئون ذاتيه در مقام ذات و تعین اول و کمال اسمايی عبارت است از اسمای حقيقی عرفانی که در تعين اول و تعينات پس از آن شکل مي‌گيرد. شعور به کمال ذاتی در تعين اول متضمن شعور به کمال اسمايی است که در پی خود رقيقه عشقيه و حرکت حبي به سوی ظهور کمال اسمايی را دارد و اين همه در نهايت منجر به تحقق تعین ثانی و ديگر تعینات خلقی می‌گردد.

ادامه مطلب ←

اسامی تعین اول

در آثار عرفا در هر مقامی، واژه‌ها و نام‌های متعددی به ‌کار می‌رود که تأمل در آنها می‌تواند ابعاد مختلف آن مقام را روشن سازد. در تعين اول نيز اصطلاحات متعددی به ‌کار رفته است که به جمله‌ای از آنها اشاره می‌شود:

ادامه مطلب ←

تعین اول

نخستين مرتبه از ظهور و تجلی ذات غيرمتناهی خداوند، ظهور علمی او در حيطه علم الهی با نام « تعين اول » است. اگر بخواهيم با بيانی ساده، حقيقت تعين اول را تبيين نماييم، بايد بگوييم: در پي مرتبه ذات حق، علم حضوري خداوند به خودش كه قد و قامت يك‌پارچه و بي‌نهايت خود را مي‌نگرد، اين خودآگاهی، اولين تعين پس از مرتبه ذات است كه سرسلسلة تعينات پسين خواهد بود.

ادامه مطلب ←

نفس رحمانی

از ديدگاه فلسفی، اولين معلول يا نخستين امری كه از خداوند صادر مي‌شود، موجود مجردی به نام عقل اول است، كه در مرتبه پس از آن، عقل دوم و همين‌طور همه كثرات به‌ترتيب در مجردات و به‌تدريج در ماديات خلق مي‌شوند. اما از ديدگاه عرفانی صادر نخستين يا اولين ظهور، نَفَس رحمانی است كه در این نوشتار نفس رحمانی از جهات متعدد بررسی می‌شود.

ادامه مطلب ←

تعینات حقی

مجموعه تعيناتی که بر بستر نفس رحمانی شکل مي‌گيرند، به دو دسته حقی و خلقی تقسيم مي‌شوند. در این نوشتار به بررسی تعینات حقی می‌پردازیم.

ادامه مطلب ←

تجلی

تجلي و ظهور در عرفان ـ كه در برابر عليت فلسفی مطرح شده است ـ‌ به معناي اظهار ما في الباطن است؛ يعني بروز يافتن و نمايان شدن حقايق مندمج و مندك در ذات باري‌تعالی.

ادامه مطلب ←

جلا و استجلا

دو واژه «جلا» و «استجلا» از اصطلاحات عرفانی است،که ناظر به نظام هستی بوده و از جهتی همه تعین‌های حقانی و خلقی را پوشش می‌دهند؛ در این نوشتار این دو واژه را مورد توجه و بررسی قرار می‌دهيم.

ادامه مطلب ←

مقام ذات

عارفان مسلمان كل نظام هستی را در شش مرحله دسته‌بندی مي‌كنند: مقام غيب‌الغيوبي ذات تعين اول تعين ثاني عالم عقل عالم مثال عالم ماده با اندكي تأمل درمی‌یابیم اين نظم به قوس نزول اختصاص دارد، و قوس صعود كه تماماً در حضرت جامعة انسان كامل و مباحث ناظر به قيامت و انواع آن است، در این نوشتار بحث ما در باب مقام ذات غيب‌الغيوبي است.

ادامه مطلب ←

اطلاق مقسمی خداوند

از ديدگاه عرفا، تنها يك وجود است كه كل هستي را پر کرده و آن وجود واجبی حق‌تعالی است. اين وجود ویژگی‌اي دارد كه سبب شده جا براي ديگری به منزله مصداق بالذات وجود و موجود حقيقی نباشد و آن ویژگی اطلاق است كه از آن با عنوان «اطلاق مقسمی» ياد مي‌شود، در این نوشتار سعی شده تا تفاوت اطلاق قسمی با اطلاق مقسمی بیان شود تا در فهم کلام اهل عرفان در اطلاق خداوند به اشتباه نیفتیم.

ادامه مطلب ←

تمایز حق و خلق

بسياری از اشتباهات در فهم وحدت شخصيه خداوند، همچون حلول، اتحاد يا همه‌خدايی و امثال آن، ناتوانی در تمييز ميان حق و خلق و وحدت و کثرت است. که ما در اين مقاله با بيان انحاي مغايرت و تمايز در صدد تبيين درست نسبت و رابطه بين حق و خلق مي‌باشيم.

ادامه مطلب ←

لوازم وحدت وجود

هرچند تمام مباحث عرفانی، از جهتی فروع و لوازم خداشناسی عرفانی و وحدت شخصيه وجودند، ولی در این مقاله برخی از لوازم و نتايج آن، كه در فهم مبحث وحدت شخصيه و رفع برخي سوء‌برداشت‌ها مؤثر است را با تأكيدی بيشتر کانون توجه قرار می‌دهیم مثل اطلاق مقسمی حق‌تعالی و تمايز حق و خلق (تمايز احاطی) و حيرت وجودی و تشبيه و تنزيه و خير و شر و نفي حلول و اتحاد و همه‌خدايی و تحقق خارجی كثرت و خلق و لحاظ‌های نفس‌الامری و بُعد تربيتی خداشناسی عرفانی.

ادامه مطلب ←

توجیه کثرت

گروهی پنداشته‌اند كه پذيرش هم‌زمان چنان وحدتي با قبول واقعيت داشتن كثرات، تناقضي آشكار است؛ زيرا اگر وجود به وحدت اطلاقي موجود است، جايي براي واقعيت داشتن غير نمی‌ماند و همه کثرات هيچ و پوچ خواهند بود، و اگر كثرات واقعاً متحقق و موجودند،‌ وجود به وحدت اطلاقي موجود نيست و وحدت شخصيه معنا نخواهد داشت. در اين نوشتار با بررسی انحاي تحقق و اقسام حيثيات، از جمله حيثيت تقييديه، چگونگي و كيفيت تحقق كثرات بر اساس طرح عرفاني وحدت شخصيه وجود را دنبال می‌کنیم.

ادامه مطلب ←

تواتر بر وحدت وجود

یكي از براهين اثبات وحدت شخصيه وجود، برهان تواتر است؛ زيرا اگر گزارش‌های متفاوتی كه از عرفان‌های مختلف در زمان‌های متفاوت و مكان‌های گوناگون و در فرهنگ‌های گونه‌گون متفقاً درباره وحدت شخصيه وجود آمده است، يقين به‌صحت و درستی آن را به ارمغان مي‌آورد.

ادامه مطلب ←

وحدت وجود در کتاب و سنت

خداشناسی يا توحيد عرفانی، كه در وحدت شخصيه وجود معنا مي‌يابد، با آنكه در رأس معارف عميق و بنيادين قرار دارد، به نحو گسترده‌تر و صريح‌تری بيان شده است، كه اگر بنابر جمع ‌آوری و شرح آيات و روايات توحيدی با قواعد و مبانی اجتهادی باشد، خود بحثی مفصل خواهد شد، و البته در جای خود بايد بدان پرداخت. در اين نوشتار تنها به بخشی از آن آيات و روايات می‌پردازیم:

ادامه مطلب ←

حضرات خمس

حضرات خمس از نگاه عرفا عبارت‌اند از: تعين اول و ثانی (حضرت اول)،‌ عالم عقل (حضرت دوم)، عالم مثال (حضرت سوم)، عالم ماده (حضرت چهارم) و انسان كامل (حضرت پنجم).

ادامه مطلب ←

اسمای الهیه

در تعین ثانی دو بحث عمده و مهم وجود دارد که نقش کليدی در تحقق همه کثرات عالم و پديد آمدن موجودات خلقی دارد. يکی اسمای الهيه و ديگري اعيان ثابته و در واقع از جهتي بايد گفت تعين ثانی با دو محور اساسی آن يعني اسماي الهيه و اعیان ثابته، استخوان‌بندي اساسی عرفان نظری را تشکيل مي‌دهند و سعی ما در این نوشتار بررسی جهات مختلف اسمای الهی می‌باشد.

ادامه مطلب ←

مولوی

از شيخ مؤيد الدّين جَندى سؤال كردند كه: «خدمت شيخ صدر الدّين در شأن مولوى چه مى‌گفت؟» گفت: «و اللّه! روزى با خواصّ ياران مثل شمس الدّين ايكى و فخر الدّين عراقى و شيخ سعيد فرغانى و غيرهم نشسته بودند. سخن از سيرت و سريرت مولانا بيرون آمد. حضرت شيخ فرمود: اگر بايزيد و جنيد در اين عهد بودندى، غاشيه اين مرد مردانه برگرفتندى و منّت بر جان خود نهادندى. خوان‌سالار فقر محمّدى او است. ما به طفيل وى ذوق مى‌كنيم.»

ادامه مطلب ←

هزار و یک نکته

« هزار و يك نكته» ، كتابى است كشكول‌گونه، مشحون از مطالب گوناگون قرآنى، عرفانى، فلسفى، فقهى، رياضى، هيوى و... كه علامه آیةالله حسن حسن زاده آملی، آنها را در طول سى سال، نكته نكته، گرد آورده و به صورت مجموعه‌اى دل‌پذير، به زبان فارسى، به پيشگاه دانش‌پژوهان محقق، تقديم كرده است.

ادامه مطلب ←

صلوات شعبانیه

ادامه مطلب ←

ملاصدرا

ادامه مطلب ←

دعای سحر

سید بن طاووس در اقبال برای سحر ماه رمضان دعای ذیل را ـ که به دعای سحر معروف است ـ از امام رضا عليه‌السلام نقل می‌کند که ایشان فرموده‌اند: اين دعا دعايى است كه حضرت امام محمد باقر عليه السلام در سحرهاى ماه رمضان می‌خواندند ومی‌فرمودند در این دعا اسم اعظم الهی وجود دارد و دعای مباهله می‌باشد.

ادامه مطلب ←

علامه شعرانی

حاج ميرزا أبو الحسن شعرانى تغمّده الله فى رضوانه معروف به علامه شعرانی ، عالم محقّق بصير و فيلسوف الهى، مرد ناشناخته و غائبى بود كه حاوى علم و عمل بود.

ادامه مطلب ←

اشارات

ادامه مطلب ←

تمهید القواعد

التمهيد في شرح رسالة قواعد التوحید مشهور به تمهید القواعد نوشته صائن الدين بن تركه اصفهانى است و شرح « قواعد التوحيد » می‌باشد.

ادامه مطلب ←

مصباح الانس

مصباح الانس كه نام كامل آن،« مصباح الأنس بين المعقول و المشهود » است، شرحى است مزجى كه شمس الدين محمد بن حمزه فَنارى، مشهور به ابن فَنارى( ۸۳۴- ۷۵۱ ق)، به زبان عربى، بر مهم‌ترين اثر صدر الدين قونَوى؛ يعنى«مفتاح الغيب» يا «مفتاح غيب الجمع و الوجود» نگاشته است.

ادامه مطلب ←

اسفار

ادامه مطلب ←

سقراط

ادامه مطلب ←

رساله انه الحق

ادامه مطلب ←

هزار و یک کلمه

هزار و یک کلمه كتابى است كشكول‌گونه، مشتمل بر مطالب گوناگون قرآنى، عرفانى، فلسفى، فقهى، رياضى، هيوى و... كه علامه آیةالله حسن حسن زاده آملی، آن را بعد از تأليف «هزار و یک نکته»، به همان سبك و به زبان فارسى، به رشته تحرير درآورده است.

ادامه مطلب ←

بشر حافی

ادامه مطلب ←

سری سقطی

ادامه مطلب ←

دعای افتتاح

سید بن طاووس در اقبال در ضمن اعمالی که برای هر شب ماه مبارک رمضان وارد شده، دعای ذیل را ـ که به دعای افتتاح (به نظر مى رسد نامگذارى اين دعا به « افتتاح » از كلمات آغازين اين دعا گرفته شده كه آمده است: اللّهم انّى افتتح الثّناء بحمدك) معروف است ـ از ابوجعفر، محمد بن عثمان بن سعید عمری، دومین نائب خاص امام زمان عجّل‌الله‌تعالی‌فرجه‌الشریف، نقل می‌نماید

ادامه مطلب ←

معروف کرخی

ادامه مطلب ←

جنید بغدادی

ادامه مطلب ←

دعای ابوحمزه ثمالی

سيّد ابن طاووس در اقبال با إسنادش به أبى محمّد هرون بن موسى تَلعُكبُرى با إسنادش از حسن بن محبوب، از أبو حمزه ثُمالى روايت نموده است كه او گفت: عادت حضرت امام علىّ بن الحسين عليهما السّلام اين بود كه در شبهاى ماه مبارك رمضان در تمام شب نماز مى‌گزارد، و چون به وقت سحر مى‌رسيد اين دعا را مى‌خواند (الإقبال بالأعمال الحسنة (ط - الحديثة)، ج‌۱، ص: ۱۵۷ تا ۱۷۵).

ادامه مطلب ←

رسالة التوحید

ادامه مطلب ←

دعای روز دحو الارض

ادامه مطلب ←

دعاهای روز بیست و هفتم رجب

ادامه مطلب ←

دعای شب عرفه

ادامه مطلب ←

دعای روز اول رمضان

سید بن طاووس در اقبال از أبی محمد هارون بن موسى تلعكبری از امام صادق علیه‌السلام دعایی را در ابتداء ماه رمضان نقل کرده که متن دعا را در اینجا ذکر می‌کنیم:

ادامه مطلب ←

دعای دهه اول ذی الحجه

ادامه مطلب ←

دعای روز اول ماه محرم

ادامه مطلب ←

دعای بعد از نماز شب اول ماه محرم

ادامه مطلب ←

دعای اول ماه ربیع الاول

ادامه مطلب ←

دعای اول ماه ربیع الثانی

سید ابن طاووس در اقبال از کتاب ِ مُخْتَصَرِ الْمُنْتَخَب‌ دعایی که در ابتداء ماه ربیع الثانی وارد شده است را نقل می‌کند که متن آن به این شرح است:

ادامه مطلب ←

دعای ندبه

ادامه مطلب ←

مناجات شعبانیه

ادامه مطلب ←

زیارت رجبیه

ادامه مطلب ←

زیارت امیرالمومنین در هفده ربیع الاول

ادامه مطلب ←

فناء

ادامه مطلب ←

فناء ذاتی

ادامه مطلب ←

عینیت

عینیت دو چیز در گرو اینست که یک حقیقت واحد دارای نوعی تکثر باشد به طوریکه آن کثرت در عین کثرتش، وحدت نیز داشته باشد. به بیان دیگر هر گاه از یک چیز دو عنوان انتزاع شود یا یک چیز در دو لباس و دو قالب ظاهر شود، میان آن دو عنوان یا میان آن دو شیء در دو قالبش عینیتی برقرار است. از سوئی چون مفاد قضیه حملیه نیز همین است، به طور معمول در مورد هر عینیتی می‌توان یک قضیه حملیه ساخت و با آن از عینیت موضوع و محمول خبر داد. بنابراین بحث از اقسام عینیت مساوی با بحث از اقسام حمل می باشد.

ادامه مطلب ←

تناسخ

ادامه مطلب ←

عالم مثل

ادامه مطلب ←

لیلة الرغائب

ادامه مطلب ←

دعای بعد از نماز عید فطر

ادامه مطلب ←

دعای بعد از نماز صبح روز عید فطر

ادامه مطلب ←

دعای روز اول ماه رجب

ادامه مطلب ←

پانزدهم جمادی الاولی

روايت شده امام سجاد عليه السّلام در نيمه اين ماه متولد گرديده است.

ادامه مطلب ←

زیارت پیامبر گرامی اسلام در هفدهم ربیع الاول

سید بن طاووس در کتاب شریف اقبال منبع: الإقبال بالأعمال الحسنة (ط - الحديثة)، ج‌لد۳، صفحه ۱۲۳ تا ۱۲۹ به مناسبت روز هفدهم ربیع الاول این روایت را نقل می‌کنند: امام صادق علیه السلام در بیان چگونگی زیارت از راه دور می‌فرمایند: پیامبر گرامی اسلام همانطور که از راه نزدیک صدای زائر را می‌شنود از راه دور نیز جواب زائر را می‌دهد پس اگر می‌خواهی از راه دور ایشان را زیارت کنی چیزی شبیه قبر در مقابل خود درست کرده نام آن حضرت را بر آن بنویس. سپس غسل نموده بایست و با توجه کامل و حضور قلب بگو:

ادامه مطلب ←

زیارت پیامبر گرامی اسلام

ادامه مطلب ←

دعای کمیل

دعای کمیل از دعاهاى معروف و مشهور و پربرکت است و داراى محتوا ومضامین عالى و انسان‌ساز مى‌باشد، و راه بندگى و عبودیّت، توبه و انابه و کسب نورانیّت دل را به انسان مى‌آموزد. اگر انسان با توجّه به معانى بلندش، آن را بخواند و در تک تک جملاتش تأمّل کند، بى تردید در روح و جانش اثر مى کند و انقلابى در او ایجاد مى نماید.

ادامه مطلب ←

دعای بعد از نماز عید قربان

ادامه مطلب ←

عبهرالعاشقین

ادامه مطلب ←

نافله شب در شب نیمه شعبان

ادامه مطلب ←

زیارت امام حسین در شب نیمه شعبان

ادامه مطلب ←

سجده شب نیمه شعبان

ادامه مطلب ←

روزبهان بقلی

ادامه مطلب ←

آخوند ملا حسینقلی همدانی

آيةالله آخوند ملّاحسينقلى دَرْجَزينى شَوَندى همدانى أعلى‌الله‌مقامه (۱۲۳۹ ـ ۱۳۱۱ ه.ق) سرشناس‌ترین شاگرد سلوکی سید علی شوشتری و استاد آیةالله العظمی سید احمد کربلایی و آیةالله میرزا جواد ملکی تبریزی است.

ادامه مطلب ←

نماز زیارت امام حسین در شب نیمه شعبان

ادامه مطلب ←

شیخ احمد احسائی

ادامه مطلب ←

نیمه شعبان

ادامه مطلب ←

سید بحرالعلوم

ادامه مطلب ←

ابن فهد حلی

ادامه مطلب ←

ذکر

ذکر یعنی یاد خدا ، کاری که سالک جز آن کاری ندارد. در روایت است که مقصود از زیاد یاد خدا بودن زیاد سبحان الله و لااله الا الله گفتن نیست، بلکه مقصود به یاد حق تعالی بودن در همه حال و به خصوص هنگام وسوسه‌ها است. ذکر اگر بر زبان جاری شود، ورد نامیده می‌شود که اگر همراه با توجه قلبی باشد مطلوب است.

ادامه مطلب ←

توکل

البته توکل با تلاش و کوشش هیچ منافاتی ندارد. اصولاً سالکِ عاشق، آرام و قرار ندارد و هرچه از دستش برآید کوتاهی نمی‌کند.

ادامه مطلب ←

تقوا

ادامه مطلب ←

دعا

اصطلاح درخواست شخص پست و پايين، با خضوع و فروتنى، چيزى را از شخص بلند مرتبه، دعا مى‌باشد.

ادامه مطلب ←

روز عاشورا

ادامه مطلب ←

زیارت امیرالمومنین

ادامه مطلب ←

بیستم جمادی الآخر

ادامه مطلب ←

سوم جمادی الثانی

ادامه مطلب ←

اعمال جمادی الثانی

ادامه مطلب ←

اعمال جمادی الاولی

ادامه مطلب ←

هشتم ربیع الاول

ادامه مطلب ←

دهم ربیع الاول

ادامه مطلب ←

نهم ربیع الاول

ادامه مطلب ←

اعمال ربیع الاول

ماه ربیع الاول همانگونه كه از اسم آن پيداست بهار ماه‌ها مى‌باشد، بجهت اينكه آثار رحمت خداوند در آن هويداست. در اين ماه ذخاير بركات خداوند و نورهاى زيبايى او بر زمين فرود آمده است. زيرا ميلاد رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم در اين ماه است و مى‌توان ادعا كرد از اول آفرينش زمين رحمتى مانند آن بر زمين فرود نيامده است زيرا برترى اين رحمت بر ساير رحمتهاى الهى مانند برترى رسول خدا بر ساير مخلوقات است. و همانطور كه او داناترين مخلوقات خداوند و برترين آنها و سرورشان و نزديكترين آنها به خداوند و فرمانبردارترين آنها از او و محبوبترينشان نزد او مى‌باشد، اين روز نيز برتر از ساير روزهاست. و گويا روزى است كه كاملترين هديه‌ها، بزرگترين بخششها، شاملترين رحمتها، برترين بركتها، زيباترين نورها و مخفى‌ترين اسرار در آن پى‌ريزى شده است.

ادامه مطلب ←

هفدهم ربیع الاول

ادامه مطلب ←

روز آخر صفر

ادامه مطلب ←

بیست و هشتم صفر

ادامه مطلب ←

اربعین

ادامه مطلب ←

دهه اول ماه ذی الحجه

ادامه مطلب ←

اعمال ماه شوال

ادامه مطلب ←

عید فطر

ادامه مطلب ←

روز عید فطر

ادامه مطلب ←

شب عید فطر

ادامه مطلب ←

اهمیت ماه شعبان

ادامه مطلب ←

میرزا محمد مهدی الهی قمشه ای

ادامه مطلب ←

ملا هادی سبزواری

حاج ملّا هادى سبزوارى حكيم، فيلسوف و عارف بزرگ قرن سيزدهم است که حوزه درس علوم عقلی را در زادگاه خود سبزوار به پا داشت و توانست حکمت متعالیه را در حوزه های ایران کاملا رواج دهد وی در عرفان عملی و سیر و سلوک الی الله هم دست طولایی داشت چنانچه هنگام ورود به كرمان، در مدرسه معصوميّه آن شهر قريب يك سال با كمال تواضع و فروتنى به نام « هادى آقا » به عنوان مسئول نظافت مدرسه، به نفس‌كشى و ریاضت پرداخت.

ادامه مطلب ←

آیت الله رفیعی قزوینی

آية اللّه علامه رفيعى قزوینی نابغه‌ايست كه در علوم عقليه و نقليه از مفاخر اماميه و از اعاظم شيعه است، و در اين عصر از بزرگترين استادان حكمت متعاليه در حوزه‌هاى علمى اسلامى به شمار مى‌رفت آن جناب در حدّت ذكاء و قوّت حافظه، و حسن و لطف تقرير، وجودت و فصاحت گفتار، و حلاوت و سلاست بيان، زبانزد خواصّ بوده است و به ويژه در تعبير و تفسير آراء و افكار ملا صدرا و حلّ معضلات اسفار تبحّر و تمهّرى شگفت داشت.

ادامه مطلب ←

شب آخر ماه رمضان

ادامه مطلب ←

شب بیست و هفتم ماه رمضان

ادامه مطلب ←

فضیلت ماه رمضان

ادامه مطلب ←

اعمال ماه رمضان

از امير المؤمنين عليه السّلام روايت شده است: نگوييد رمضان ، زيرا نمى‌دانيد رمضان چيست، و اگر كسى گفت، بايد صدقه داده و روزه بگيرد. بلكه همانطور كه خداوند فرموده است بگوييد ماه رمضان . از اعمال مهم سالك در اين ماه بزرگ شناخت حقيقت اين ماه - در اين ماه خداوند رهروان اين ماه را با دعوت به ميهمانى اين ماه گرامى داشته و اين ماه ماه ميهمانى خداست - و سپس فهميدن معنى روزه و مناسبت آن با ميهمانى خداست. آنگاه تلاش و كوشش براى بدست آوردن اخلاص در كردار و رفتارهايى است كه مطابق با رضايت صاحبخانه است.

ادامه مطلب ←

شب قدر

ادامه مطلب ←

پانزدهم رجب

ادامه مطلب ←

شیخ محمد حسین فاضل تونی

ادامه مطلب ←

عین القضات همدانی

ادامه مطلب ←

شب اول رجب

ادامه مطلب ←

روز اول رجب

ادامه مطلب ←

اهمیت ماه رجب

ادامه مطلب ←

قاضی سعید قمی

ادامه مطلب ←

سه روز آخر شعبان

ادامه مطلب ←

جمعه آخر ماه شعبان

ادامه مطلب ←

سوم شعبان

ادامه مطلب ←

اعمال مشترکه ماه شعبان

ادامه مطلب ←

فتوحات مکیه

ادامه مطلب ←

فصوص الحکم

ادامه مطلب ←

اعمال ماه صفر

ادامه مطلب ←

اعمال ماه رجب

ادامه مطلب ←

نمازهای ماه رجب

میرزا جواد آقا ملکی تبریزی در این نوشتار به اهمیت ایام البیض در این ماه اشاره کرده و چند نماز برای این ایام ذکر می‌نمایند.

ادامه مطلب ←

روز آخر رجب

ادامه مطلب ←

روز بیست و هفتم رجب

ادامه مطلب ←

شب بیست و هفتم رجب

ادامه مطلب ←

سیزده رجب

ادامه مطلب ←

فضائل امیرالمومنین

ادامه مطلب ←

اذکار و دعاهای ماه رجب

ادامه مطلب ←

نماز سلمان

ادامه مطلب ←

اعمال ماه شعبان

اين ماه (شعبان) براى سالك إلى اللّه بسيار با ارزش است. يكى از شبهاى قدر در اين ماه مى‌باشد و كسى در آن متولد شده كه خداوند بواسطه او وعده پيروزى به تمامى دوستان، پيامبران و برگزيدگانش - از زمانى كه پدر ما حضرت آدم (على نبينا و آله و عليه السلام) در زمين ساكن شده - داده است.

ادامه مطلب ←

اول ربیع الثانی

ادامه مطلب ←

اعمال ربیع الثانی

ادامه مطلب ←

دهم ربیع الثانی

ادامه مطلب ←

ادعیه جمادی الثانی

ادامه مطلب ←

ادعیه جمادی الاولی

ادامه مطلب ←

اعمال محرم

ادامه مطلب ←

المراقبات

علامه طباطبائى: اين كتاب درياى لبريزى است كه در سنگ و پيمانه نگنجد و مؤلف آن پيشواى والا مقامى است كه بلنداى شخصيت او با هيچ مقياسى قابل اندازه‌گيرى نيست.

ادامه مطلب ←

غزالی

ادامه مطلب ←

جن

جنّيان موجوداتى ضعيف‌تر از انسانند لذا مؤمن به‌هيچ‌وجه نبايد به دنبال ارتباط با آنها باشد؛ چراكه ارتباط با آنها انسان را از مسير كمال دور ميكند. آرى اگر جنّ مؤمنى خودش را در خدمت انسان مؤمنى قرار دهد منعى ندارد كه آن مؤمن از آن جن در امورى كه رضاى خداوند است استفاده نمايد.

ادامه مطلب ←

احمد غزالی

احمد غزالی برادر کوچکتر شيخ ابو حامد محمّد غزالى است.

ادامه مطلب ←

نجم الدین کبری

ادامه مطلب ←

قیصری

ادامه مطلب ←

عبد الرزاق کاشانی

ملاعبدالرزاق قاسانی یا کاشانی متوفی ۷۳۵ هجری قمری عارف و فیلسوف قرن هشتم است.

ادامه مطلب ←

صدر الدین قونوی

صدرالدین محمدبن‌اسحاق قونوی مشهور به صدرالدین قونوی و شیخ کبیر متولد ۶۰۷ ق و متوفای ۶۷۳ ق است و پسر زن محیی‌الدین ابن‌عربی و ممتازترین شاگرد اوست. و مطابق آنچه در نفحات آورده است از طریق استادش و پس از رحلت او به تجلّی ذاتی دست یافته است.

ادامه مطلب ←

شیخ هاشم قزوینی

ادامه مطلب ←

شیخ محمد کاظم مهدوی دامغانی

شیخ محمدكاظم مهدوی دامغانی از شاگردان فاضل میرزا مهدی اصفهانی بود و چنین معروف است كه هم‌مسلك با ایشان بوده ولی گزارشی از تدریس معارف یا نقد فلسفه یا تألیف در این باب از وی در منابع نیامده است.

ادامه مطلب ←

شیخ علی نمازی

ادامه مطلب ←

شیخ محمد باقر ملکی میانجی

ادامه مطلب ←

میرزا جوادآقا تهرانی

ادامه مطلب ←

آیت الله مروارید

ادامه مطلب ←

شیخ مجتبی قزوینی

مرحوم قزويني از جهت فكري شخصيتي دو رگه است و آثار وي از نظر محتوي تفاوت‌هاي بنياديني با آثار ميرزاي اصفهاني دارد و به تعبيري مي‌توان افكار وي را تلفيقي از آراء ميرزا و مرحوم زرآبادي شمرد. گرايش‌هاي عرفاني در آراء وي بسيار كم‌رنگ است و تمايل به حكمت مشّاء در آن ديده مي‌شود و مواضع وي در قبال فلسفه و تعقل منعطف‌تر از ميرزا است و اين امر بر رويكرد طبقۀ بعدي مكتب تفكيك در خراسان اثر فراواني گذاشت.

ادامه مطلب ←

محمود حلبی

ادامه مطلب ←

محمدرضا حکیمی

ادامه مطلب ←

میرزا مهدی اصفهانی

مرحوم آیت‌الله میرزا مهدی غروی اصفهانی رضوان‌الله‌علیه مشهور به میرزا مهدی اصفهانی بنیان‌گذار جریان تفکیک در سال ۱۳۰۳ هجری قمری در اصفهان متولد شد. در ۹ سالگی پدر خويش؛ میرزا اسماعیل اصفهانی؛ را از دست داد پس از تحصیلات مقدماتی و خواندن اندکی فقه‌ و اصول نزد استادان محلی، در حدود ۱۲ سالگی(۱۳۱۵ ه.ق)، رهسپار كربلاي معلا گشت. بارزترين ويژگي‌ میرزا مهدی اصفهاني برخورد بسیار شديد او با حكمت و عرفان است.

ادامه مطلب ←

مکتب تفکیک

مکتب تفکيک یا جریان تفکيک در اصطلاح «مکتبی فکری ـ رفتاری است که توسّط مرحوم آیت‌الله میرزا مهدی اصفهانی در اواسط قرن چهاردهم هجری قمری در مشهد مقدّس تأسيس شد و پس از آن توسّط پيروان وی در مشهد، تهران، قم و .... استمرار يافت و اساس آن مخالفت جدی با عرفان و حکمت صدرائی و بی‌اعتنائی به عقل و شهود عرفانی در کشف معارف اعتقادی و ضرورت بهره‌گيری از نقل» می‌باشد.

ادامه مطلب ←

ابوسعید ابوالخیر

ابوسعيد ابوالخير از مشاهیر جهانی عرفان است. کتاب اسرار التوحید محمد بن منور آینه‌ای است تمام‌نما از بلندای اندیشه پیر مهنه .

ادامه مطلب ←

هجویری

ادامه مطلب ←

ابن فارض

أبى حَفْص بن أبى الحسن بن المُرشد حَمَوىّ معروف به ابن فارض مصرى از بزرگان عرفای اسلامی به‌شمار می‌آید. اشعار عرفانی او در نقطة اوج قرار دارد. دو قصیدة خمریه و تائیه او در میان محققان، درخشش بی‌نظیری داشته است و شرح‌های فراوانی بر آن نگاشته‌اند. ابن‌فارض در سال ۶۳۲ق درگذشت.

ادامه مطلب ←

منصور حلاج

ادامه مطلب ←

شبلی

ادامه مطلب ←

شهاب الدین ابوحفص عمر سهروردی

ادامه مطلب ←

عطار نیشابوری

ادامه مطلب ←

سنایی

ادامه مطلب ←

عبدالقادر گیلانی

محی‌الدین عبدالقادر گیلانی معروف به شیخ مشرق نبیره ابوعبدالله صومعی كه از بزرگان عرفانی گیلان بوده است. در كودكی برای تحصیل راهی بغداد شد و درنهایت از بزرگان پرآوازه عرفان شد و «سلسله قادریه» منسوب به او می‌باشد. وی از سادات حسنی است و در سال ۵۶۰ق يا ۵۶۱ق درگذشته است. وی را «شیخ مشرق» می‌گویند، چنان‌كه ابومدین را «شیخ مغرب» می‌گويند. (عبدالرحمن جامی، نفحات الانس، ص۵۲۸.)

ادامه مطلب ←

ابوالقاسم قشیری

ابوالقاسم عبدالکریم بن‌هوازن قشیری معروف به شیخ ابوالقاسم قشیری ، از مؤلفان بزرگ صوفيه است.

ادامه مطلب ←

ابوالحسن خرقانی

ادامه مطلب ←

خواجه عبدالله انصاری

خواجه عبدالله انصاری از نوابغ عرفاني است و عالي‌ترين مرحله عرفان عملي به دست او رقم خورده است. كتاب منازل السايرين وي هم‌اينك با شرح كاشاني، متن درسي حوزه‌هاي علمي است و ظريف‌ترين معاني سلوكي در آن مطرح شده است. استعداد شگرفي در نظم و نثر داشت و كلمات كوتاه شيرين و اشعار زيباي وي در جهان مشهور است و لقب وي « شيخ‌الاسلام » است. او در سال ۴۸۱ق درگذشت.

ادامه مطلب ←

ابوعبدالرحمن سلمی

ادامه مطلب ←

ابونصر سراج

دربارة زندگي ابونصر سراج طوسي اطلاع چنداني در دست نيست، ولي به « طاووس الفقرا » ملقب است و بيشترين عامل شهرت سراج، كتاب مهم اللمع است كه از كتب معتبر عارفان به‌شمار مي‌آيد. طوسي در سال ۳۷۸ق وفات نموده است.

ادامه مطلب ←

ابوطالب مکی

ادامه مطلب ←

ابن عطا آدمی

ادامه مطلب ←

اوصاف الاشراف

اوصاف الاشراف که یکی از بهترین و عرفانی‌ترین آثار خواجه نصیر الدین طوسی است، به تقاضای شمس الدین محمد جوینی (م.۶۸۳) وزیر هلاکو (م.۶۶۳) و سپس اباقاخان(م.۶۸۰) و سپس تکودار (معروف به سلطان احمد) نگاشته شده است.

ادامه مطلب ←

سهل تستری

ادامه مطلب ←

ابوسعید خراز

ادامه مطلب ←

بایزید بسطامی

بایزید بسطامی ملقب به سلطان العارفين اول كسی است كه دربارة مقامات «فناء في الله» و وحدت شخصيه، سخنان عميق‌تری دارد. پيروان او را ازآن‌روی كه نام وی «طيفور» بود، «طيفوريه» مي‌گويند. مطابق سخن مشهور، بايزيد در سال ۲۶۱ق وفات يافت.

ادامه مطلب ←

ذوالنون مصری

ادامه مطلب ←

حارث محاسبی

ادامه مطلب ←

رساله جواب المسائل الثلاث

ادامه مطلب ←

وافی

وافى كتاب حديثى است كه تمام احاديث موجود در كتب اربعه شيعه (كافى، من لا يحضره الفقيه، تهذيب و استبصار) را جمع‌آورى كرده است. مرحوم فيض کاشانی در اين كتاب علاوه بر جمع‌آورى اين روايات سعى كرده است تا مشكلات موجود در آنها را شرح و تفصيل دهد.

ادامه مطلب ←

خواجه نصیر الدین طوسی

خواجه نصیر الدین طوسی در میان عالمان شیعی جایگاهی مخصوص داشته است و تا چند قرن بزرگان شیعه از وی با تعبیر «افضل‌المتأخرین» یا «افضل‌ المتقدمین و المتأخرین» یاد می‌کردند. علامه حلی که مدتی شاگردی خواجه طوسی را درجوانی نموده است چنین می‌فرماید که وی نه فقط در علوم عقلی، بلکه در علوم نقلی نیز سرآمد اهل عصر خود بود.

ادامه مطلب ←

حافظ

از اشارات و رموز عارف عاليقدر اسلام خواجه حافظ شيرازى كسى ميتواند اطّلاع پيدا نمايد كه هم درجه و هم مقام با او باشد. امّا صد حيف و هزار افسوس كه ما قدر و قيمت اين بزرگان را ندانستيم، و معانى اشعارشان را به امور مبتذل حمل كرديم.

ادامه مطلب ←

آیت الله حاج شیخ مرتضی مطهری

مرحوم آية‌الله شهيد مطهّرى رضوان‌الله‌عليه از قديمى‌ترين دوستان و رفقاى مرحوم علامه آية الله حاج سيد محمد حسين حسيني طهراني بودند كه سوابقى طولانى با ايشان از زمان تحصيل در قم داشتند. روابط ميان ايشان خصوصاً در اواخر، آنقدر صميمى بود كه مرحوم علامه طهراني كتاب شريف رساله لبّ‌اللباب را كه در ترويج سيروسلوك و حركت‌دادن نفوس به عالم توحيد كم‌نظير است، به روح آن مرحوم هديّه نموده‌اند

ادامه مطلب ←

آیت الله جوادی آملی

حكيم متأله آيةالله جوادی آملی مدّظلّه از دانشمندان برجستۀ معاصر و از مفسران ژرف انديش قرآن كريم است. او كه بر اثر نبوغ و خلاقيت علمي و بهره‌گيري از اساتيد برجسته در معرفت و معنويت، به جامعيت در علوم عقلي و نقلي اسلامي رسيده، هزاران شاگرد مستعد را در مكتب فكري خود پرورانده و ده‌ها اثر عميق به جهان علم و معرفت عرضه كرده است.

ادامه مطلب ←

ارسطو

ادامه مطلب ←