کانال تلگرام عرفان و حکمت
عرفان وحکمت
در پرتو قرآن وعترت
دانشنامه
  • مقاله

    بخش مقالات و یادداشتها دربرگیرنده نوشته‌های علمی‌ای است که شرائط درج در بخش دانشنامه را ندارد.
    مقاله متنی علمی است که نسبة طولانی و دارای ارجاعات و تحقیق باشد.
    یادداشت یا فیش متن علمی کوتاهی است که می‌تواند در دراز مدت تأمین کننده محتوای یک مقاله باشد.
  • دانشنامه

    دانشنامه، به ارائه مباحث علمی کلی و جامع مربوط به یک مدخل می‌پردازد.
    منظور از مدخل در اینجا یک اصطلاح (مانند: توحید افعالی، اعیان ثابته و...) یا اسم خاص (کتاب، شخصیت و ...) یا موضوع خاص (مانند: ادله وحدت وجود، تاریخ فلسفه، ...) است که به طور طبیعی در فضای مجازی مورد جستجو قرار می‌گیرد.
    در ذیل مدخل‌ها می‌توانید به فهرست مقالات، یادداشتها و پرسش و پاسخهای مرتبط با آن موضوع نیز دست پیدا کنید. بخشی از محتوای مدخل‌ها برگرفته‌ای از یک متن دیگر است که می‌توانیداز طریق عنوان «متن اصلی» به آن مراجعه کنید.

اصطلاح کون جامع

تغییر عنوان از: کون جامع
انتشار: چهارشنبه ۳۰ رمضان ۱۴۳۷

انسانی که اسفار اربعه او تکميل شده کون جامع، مظهر کلی و آيت عظمای خدا می‌شود. انسان جامع جميع عوالم چهارگانه است و لذا به کون جامع ناميده شده و بر همين اساس مظهر اتمّ الهی و آيت عظمای اوست.

كَون جامع

انسانی كه اسفار اربعۀ او تكمیل شده، كون جامع، مظهر كلی و آیت عظمای خدا می‌شود. عرفان به ۵ «حضرت» معتقد است و از آن به حضرات خمس تعبیر می‌كند. این عوالم عبارتند از:

پس انسان خود یك عالم است، آن هم نه عالم صغیر كه عالم كبیر. به تعبیر امیرالمؤمنین علیه السلام:

و تحسب أنك جرم صغیرو فیك انطوی العالم الاكبر [۱]

«ای انسان آیا تو با اینكه در درون خود جهانی بزرگ را جای داده‌ای، گمان می‌بری كه جسمی كوچك هستی؟»

انسان ـ و نه هیچ موجود دیگر ـ جامع جمیع عوالم چهارگانه است و به همین دلیل به «كونِ جامع» در عرفان نام‌گذاری شده و مظهر اتمّ الهی و آیت عظمای اوست. امیرالمؤمنین صلواة الله علیه كه سرسلسلۀ همۀ عارفان است، در حق خود می‌فرماید:

«مَا لِلَّهِ آیۀ أَكْبَرُ مِنِّی»[۲]؛

«برای خدا نشانه‌ای بزرگ‌تر از من نیست».

بی‌جهت نیست كه خداوند متعال پس از تبیین خلقت انسان ـ و نه هیچ موجود دیگر ـ می‌فرماید:

«فَتَبَارَكَ اللَّهُ أَحْسَنُ الْخَالِقِینَ»[۳]؛

«آفرین بر خدا که بهترین آفریننده است».

اگر خدا با آفرینش آدمی بهترین آفریننده است، پس انسان هم بهترین آفریده شده است.

مغربی، عارف پارسی‌سرای چه خوب سروده است:

اگـر چه آینۀ روی جان‌فزای تواندهمه عقول و نفوس و عناصر و افلاك
ولی كسی ننماید تو را چنانكه توییبـه جز دلِ من مسكین بی‌دلِ غمناك
ظهور تو به من است و وجود من از توفلستَ تظهر لولای لم أك لولاك [۴]

تذكر:

آیت خدا از همۀ جهات خدانماست و از این‌رو، برخورد با او انسان را به یاد خدا می‌اندازد و به همین جهت دستور داریم با كسانی هم‌نشینی كنیم كه

«یذَكِّرُكُمُ اللَّهَ رُؤْیتُهُ»[۵]؛

«دیدارشان شما را به یاد خدا می‌اندازد».

بنابراین اگر با دیدن كسی به یاد شیطان و دنیا و اعتبارات پوچ و بی‌اساس افتادیم، او سزاوار لقب «آیۀ الشیطان» است. آنجا كه خداوند برخی انسان‌ها را شیطان معرفی كند:

«شَیاطِینَ الإنْسِ وَالْجِنِّ» [۶]؛

«شیطان‌های انسی و جنّی».

چه استبعادی وجود دارد كه انسانی تشریعاً ـ و نه تكویناً ـ آیۀ الشیطان باشد.

مقالات مرتبط

پانویس

۱. ديوان امام علی علیه السلام.

۲. بحارالانوار، ج۲۳، ص۲۰۶ و ج۳۶، ص۱؛ بصائر الدرجات، ص۷۶؛ تفسير القمي، ج۱، ص۳۰۹.

۳. مؤمنون/۱۴.

۴. ديوان شمس مغربی.

۵. کافي، ج۱، ص۳۹؛ بحارالانوار، ج۱، ص۲۰۳.

۶. انعام/۱۱۲.

عناوین دیگر این نوشتار
  • اصطلاح کون جامع (عنوان اصلی)
  • کون جامع