عرفان و حکمت
عرفان و حکمت در پرتو قرآن و عترت
تبیین عقلی و نقلی عرفان و حکمت و پاسخ به شبهات
صفحه‌اصلیدانشنامهمقالاتپرسش پاسختماس با ما
تلگرام

اصطلاح کون جامع

تغییر عنوان از: کون جامع
انتشار: چهارشنبه ۳۰ رمضان ۱۴۳۷

انسانی که اسفار اربعه او تکميل شده کون جامع، مظهر کلی و آيت عظمای خدا می‌شود. انسان جامع جميع عوالم چهارگانه است و لذا به کون جامع ناميده شده و بر همين اساس مظهر اتمّ الهی و آيت عظمای اوست.

كَون جامع

انسانی كه اسفار اربعۀ او تكمیل شده، كون جامع، مظهر كلی و آیت عظمای خدا می‌شود. عرفان به ۵ «حضرت» معتقد است و از آن به حضرات خمس تعبیر می‌كند. این عوالم عبارتند از:

پس انسان خود یك عالم است، آن هم نه عالم صغیر كه عالم كبیر. به تعبیر امیرالمؤمنین علیه السلام:

و تحسب أنك جرم صغیر

و فیك انطوی العالم الاكبر [۱]

«ای انسان آیا تو با اینكه در درون خود جهانی بزرگ را جای داده‌ای، گمان می‌بری كه جسمی كوچك هستی؟»

انسان ـ و نه هیچ موجود دیگر ـ جامع جمیع عوالم چهارگانه است و به همین دلیل به «كونِ جامع» در عرفان نام‌گذاری شده و مظهر اتمّ الهی و آیت عظمای اوست. امیرالمؤمنین صلواة الله علیه كه سرسلسلۀ همۀ عارفان است، در حق خود می‌فرماید:

«مَا لِلَّهِ آیۀ أَكْبَرُ مِنِّی»[۲]؛

«برای خدا نشانه‌ای بزرگ‌تر از من نیست».

بی‌جهت نیست كه خداوند متعال پس از تبیین خلقت انسان ـ و نه هیچ موجود دیگر ـ می‌فرماید:

«فَتَبَارَكَ اللَّهُ أَحْسَنُ الْخَالِقِینَ»[۳]؛

«آفرین بر خدا که بهترین آفریننده است».

اگر خدا با آفرینش آدمی بهترین آفریننده است، پس انسان هم بهترین آفریده شده است.

مغربی، عارف پارسی‌سرای چه خوب سروده است:

اگـر چه آینۀ روی جان‌فزای تواند

همه عقول و نفوس و عناصر و افلاك

ولی كسی ننماید تو را چنانكه تویی

بـه جز دلِ من مسكین بی‌دلِ غمناك

ظهور تو به من است و وجود من از تو

فلستَ تظهر لولای لم أك لولاك [۴]

تذكر:

آیت خدا از همۀ جهات خدانماست و از این‌رو، برخورد با او انسان را به یاد خدا می‌اندازد و به همین جهت دستور داریم با كسانی هم‌نشینی كنیم كه

«یذَكِّرُكُمُ اللَّهَ رُؤْیتُهُ»[۵]؛

«دیدارشان شما را به یاد خدا می‌اندازد».

بنابراین اگر با دیدن كسی به یاد شیطان و دنیا و اعتبارات پوچ و بی‌اساس افتادیم، او سزاوار لقب «آیۀ الشیطان» است. آنجا كه خداوند برخی انسان‌ها را شیطان معرفی كند:

«شَیاطِینَ الإنْسِ وَالْجِنِّ» [۶]؛

«شیطان‌های انسی و جنّی».

چه استبعادی وجود دارد كه انسانی تشریعاً ـ و نه تكویناً ـ آیۀ الشیطان باشد.

مقالات مرتبط

پانویس

۱. ديوان امام علی علیه السلام.

۲. بحارالانوار، ج۲۳، ص۲۰۶ و ج۳۶، ص۱؛ بصائر الدرجات، ص۷۶؛ تفسير القمي، ج۱، ص۳۰۹.

۳. مؤمنون/۱۴.

۴. ديوان شمس مغربی.

۵. کافي، ج۱، ص۳۹؛ بحارالانوار، ج۱، ص۲۰۳.

۶. انعام/۱۱۲.

عناوین دیگر این نوشتار
  • اصطلاح کون جامع (عنوان اصلی)
  • کون جامع