کانال تلگرام عرفان و حکمت
عرفان وحکمت
در پرتو قرآن وعترت
دانشنامه
  • مقاله

    بخش مقالات و یادداشتها دربرگیرنده نوشته‌های علمی‌ای است که شرائط درج در بخش دانشنامه را ندارد.
    مقاله متنی علمی است که نسبة طولانی و دارای ارجاعات و تحقیق باشد.
    یادداشت یا فیش متن علمی کوتاهی است که می‌تواند در دراز مدت تأمین کننده محتوای یک مقاله باشد.
  • دانشنامه

    دانشنامه، به ارائه مباحث علمی کلی و جامع مربوط به یک مدخل می‌پردازد.
    منظور از مدخل در اینجا یک اصطلاح (مانند: توحید افعالی، اعیان ثابته و...) یا اسم خاص (کتاب، شخصیت و ...) یا موضوع خاص (مانند: ادله وحدت وجود، تاریخ فلسفه، ...) است که به طور طبیعی در فضای مجازی مورد جستجو قرار می‌گیرد.
    در ذیل مدخل‌ها می‌توانید به فهرست مقالات، یادداشتها و پرسش و پاسخهای مرتبط با آن موضوع نیز دست پیدا کنید. بخشی از محتوای مدخل‌ها برگرفته‌ای از یک متن دیگر است که می‌توانیداز طریق عنوان «متن اصلی» به آن مراجعه کنید.

صدر الدین قونوی

انتشار: سه‌شنبه ۱۳ رجب ۱۴۳۵ - بروزرسانی: جمعه ۲۱ محرم ۱۴۳۶
نویسنده: استاد حجة الاسلام و المسلمین علی امینی نژاد

صدرالدین محمدبن‌اسحاق قونوی مشهور به صدرالدین قونوی و شیخ کبیر متولد ۶۰۷ ق و متوفای ۶۷۳ ق است و پسر زن محیی‌الدین ابن‌عربی و ممتازترین شاگرد اوست. و مطابق آنچه در نفحات آورده است از طریق استادش و پس از رحلت او به تجلّی ذاتی دست یافته است.

فهرست
  • ↓۱- صدرالدین محمدبن‌اسحاق قونوی (م ۶۷۳)
  • ↓۲- تألیفات قونوی
  • ↓۳- پانویس

صدرالدین محمدبن‌اسحاق قونوی (م ۶۷۳)

قونوی متولد ۶۰۷ ق و متوفای ۶۷۳ ق است. وی پسر زن محیی‌الدین ابن‌عربی و ممتازترین شاگرد اوست. و مطابق آنچه در نفحات آورده است از طریق استادش و پس از رحلت او به تجلّی ذاتی دست یافته است.[۱] این شخصیت بزرگ تنها یک عارف نیست و علاوه بر عرفان در علوم ظاهری و فلسفه بسیار قدرتمند است و مراوداتی با بزرگانی همانند خواجه نصیرالدین طوسی و مولانا جلال‌الدین رومی داشته است که عظمت مقام او آنها را به احترام و تعظیم واداشته است.

از خصایص قونوی آن است که علاوه بر فهم عمیق مقاصد ابن‌عربی، به جهت دارا بودن از قدرت فلسفی و عقلانی بالا، توانسته عرفان نظری را به لحاظ مقام اثبات به طور منسجم و در ساختاری علمی و فنی ارائه کند و با ناظر بودن به فلسفه و همانند آن، موضوع و مبادی و مسائل عرفان نظری را تبیین نماید و سعی کرده دغدغه‌های یک فیلسوف را در عرفان پاسخ دهد. او همانند ابن‌عربی هرگز از شهودات خود دست نکشیده است لکن با قدرت علمی و فلسفی خود توانست، تبیین علمی و فلسفی از مشاهدات خود ارائه و آنها را با نظر فلاسفه تطبیق و سپس داوری نماید.

این برخورد فیلسوفانه و هستی‌شناسانه با مباحث عرفان، صبغة عقلانی مباحث را افزوده و موجب هم‌زبانی با فلسفه شده است و از همین روست که شخصیتی مثل صدرالمتألهین، اعتقاد خاصی به قونوی دارد و در آثارش، مکرّر از سخنان او بهره‌ می‌برد.

جامی در نفحات الأنس درباره قونوی و نقش ممتاز او می‌گوید:

وی نقّاد کلام شیخ است (و به‌خوبی مغزای کلام او را می‌فهمد). مقصود شیخ در مسئله وحدت وجود بر وجهی که مطابق عقل و شرع باشد، جز به تتبع تحقیقات وی و فهم آن کما ینبغی میسر نمی‌شود. [۲]

اکثر عرفا سخن محیی‌الدین را از طریق قونوی فهمیده‌اند، زیرا وی علاوه بر ایجاد نظم و انظباط علمی در مباحث، در هر بحثی دقیقاً لبّ کلام ابن‌عربی را بیان می‌کند و سعی می‌کند حاشیه‌روی نداشته باشد، لذا تألیفات او خالی از زواید بوده و مشحون از مطالب است و از همین روی عرفان نظری حول محور او می‌گردد.

تألیفات قونوی

یکی از آثار مهم قونوی، مفتاح الغیب است که با نظم منطقی و فلسفی بسیار و بدون زواید و حواشی، مجموعة کاملاً فشرده‌ای از عرفان نظری را با همة دقایق و ظرایف بازگو کرده است که محقق فناری آن را در اثری با نام مصباح الأنس شرح نموده است.

اثر دیگر وی نصوص است که اصول و امهات مباحث عرفانی را چکیده کرده و در خاتمه آن، این اثر را مفتاح مفاتیح فصوص الحکم ابن‌عربی معرفی می‌کند و می‌گوید: تمّت النصوص مفتاح مفاتیح الفصوص. کتاب مهم دیگر قونوی فکوک است که در واقع شرحی بر فصوص الحکم بوده و مقصود از آن فکّ مشکلات آن کتاب است. وی اثر دیگری با عنوان نفحات الهیه دارد که عمدتاً شهودات خود را با نثری روان ارائه می‌کند و از نظر درک مقامات مؤلف اهمیت فراوانی دارد.

قونوی دو اثر نیز در باب عرفان و شریعت دارد، یکی شرح الحدیث که تعداد ۲۷ حدیث را شرح عرفانی کرده و دیگری تفسیر فاتحه و یا اعجاز البیان که در نوع خود بی‌نظیر است.

از جمله موفقیت‌های قونوی پرورش شاگردان بزرگ است که شارحان کلام او و ابن‌عربی هستند. مؤیدالدین جندی، سعیدالدین فرغانی، فخرالدین عراقی و عفیف‌الدین تلمسانی از برجستگان مکتب و مدرسه قونوی هستند.

پانویس

۱. صدرالدین قونوی، النفحات الالهیة، تصحیح محمد خواجوی، ص ۱۲۶.

۲. عبدالرحمن جامی، نفحات الأنس، ص ۵۵۵.

عناوین دیگر این نوشتار
  • صدر الدین قونوی (عنوان اصلی)
  • صدرالدین قونوی
مربوط به دسته های: قرن هفتم و هشتم هجری -