کانال تلگرام عرفان و حکمت
عرفان وحکمت
در پرتو قرآن وعترت
دانشنامه
  • مقاله

    بخش مقالات و یادداشتها دربرگیرنده نوشته‌های علمی‌ای است که شرائط درج در بخش دانشنامه را ندارد.
    مقاله متنی علمی است که نسبة طولانی و دارای ارجاعات و تحقیق باشد.
    یادداشت یا فیش متن علمی کوتاهی است که می‌تواند در دراز مدت تأمین کننده محتوای یک مقاله باشد.
  • دانشنامه

    دانشنامه، به ارائه مباحث علمی کلی و جامع مربوط به یک مدخل می‌پردازد.
    منظور از مدخل در اینجا یک اصطلاح (مانند: توحید افعالی، اعیان ثابته و...) یا اسم خاص (کتاب، شخصیت و ...) یا موضوع خاص (مانند: ادله وحدت وجود، تاریخ فلسفه، ...) است که به طور طبیعی در فضای مجازی مورد جستجو قرار می‌گیرد.
    در ذیل مدخل‌ها می‌توانید به فهرست مقالات، یادداشتها و پرسش و پاسخهای مرتبط با آن موضوع نیز دست پیدا کنید. بخشی از محتوای مدخل‌ها برگرفته‌ای از یک متن دیگر است که می‌توانیداز طریق عنوان «متن اصلی» به آن مراجعه کنید.
عرفان و حکمت > دانشنامه > صدرالدین قونوی

صدر الدین قونوی

تغییر عنوان از: صدرالدین قونوی
انتشار: چهارشنبه ۱۹ محرم ۱۴۳۶

صدرالدین محمدبن‌اسحاق قونوی مشهور به صدرالدین قونوی و شیخ کبیر متولد ۶۰۷ ق و متوفای ۶۷۳ ق است و پسر زن محیی‌الدین ابن‌عربی و ممتازترین شاگرد اوست. و مطابق آنچه در نفحات آورده است از طریق استادش و پس از رحلت او به تجلّی ذاتی دست یافته است.

فهرست
  • ↓۱- صدرالدین محمدبن‌اسحاق قونوی (م ۶۷۳)
  • ↓۲- تألیفات قونوی
  • ↓۳- پانویس

صدرالدین محمدبن‌اسحاق قونوی (م ۶۷۳)

قونوی متولد ۶۰۷ ق و متوفای ۶۷۳ ق است. وی پسر زن محیی‌الدین ابن‌عربی و ممتازترین شاگرد اوست. و مطابق آنچه در نفحات آورده است از طریق استادش و پس از رحلت او به تجلّی ذاتی دست یافته است.[۱] این شخصیت بزرگ تنها یک عارف نیست و علاوه بر عرفان در علوم ظاهری و فلسفه بسیار قدرتمند است و مراوداتی با بزرگانی همانند خواجه نصیرالدین طوسی و مولانا جلال‌الدین رومی داشته است که عظمت مقام او آنها را به احترام و تعظیم واداشته است.

از خصایص قونوی آن است که علاوه بر فهم عمیق مقاصد ابن‌عربی، به جهت دارا بودن از قدرت فلسفی و عقلانی بالا، توانسته عرفان نظری را به لحاظ مقام اثبات به طور منسجم و در ساختاری علمی و فنی ارائه کند و با ناظر بودن به فلسفه و همانند آن، موضوع و مبادی و مسائل عرفان نظری را تبیین نماید و سعی کرده دغدغه‌های یک فیلسوف را در عرفان پاسخ دهد. او همانند ابن‌عربی هرگز از شهودات خود دست نکشیده است لکن با قدرت علمی و فلسفی خود توانست، تبیین علمی و فلسفی از مشاهدات خود ارائه و آنها را با نظر فلاسفه تطبیق و سپس داوری نماید.

این برخورد فیلسوفانه و هستی‌شناسانه با مباحث عرفان، صبغة عقلانی مباحث را افزوده و موجب هم‌زبانی با فلسفه شده است و از همین روست که شخصیتی مثل صدرالمتألهین، اعتقاد خاصی به قونوی دارد و در آثارش، مکرّر از سخنان او بهره‌ می‌برد.

جامی در نفحات الأنس درباره قونوی و نقش ممتاز او می‌گوید:

وی نقّاد کلام شیخ است (و به‌خوبی مغزای کلام او را می‌فهمد). مقصود شیخ در مسئله وحدت وجود بر وجهی که مطابق عقل و شرع باشد، جز به تتبع تحقیقات وی و فهم آن کما ینبغی میسر نمی‌شود. [۲]

اکثر عرفا سخن محیی‌الدین را از طریق قونوی فهمیده‌اند، زیرا وی علاوه بر ایجاد نظم و انظباط علمی در مباحث، در هر بحثی دقیقاً لبّ کلام ابن‌عربی را بیان می‌کند و سعی می‌کند حاشیه‌روی نداشته باشد، لذا تألیفات او خالی از زواید بوده و مشحون از مطالب است و از همین روی عرفان نظری حول محور او می‌گردد.

تألیفات قونوی

یکی از آثار مهم قونوی، مفتاح الغیب است که با نظم منطقی و فلسفی بسیار و بدون زواید و حواشی، مجموعة کاملاً فشرده‌ای از عرفان نظری را با همة دقایق و ظرایف بازگو کرده است که محقق فناری آن را در اثری با نام مصباح الأنس شرح نموده است.

اثر دیگر وی نصوص است که اصول و امهات مباحث عرفانی را چکیده کرده و در خاتمه آن، این اثر را مفتاح مفاتیح فصوص الحکم ابن‌عربی معرفی می‌کند و می‌گوید: تمّت النصوص مفتاح مفاتیح الفصوص. کتاب مهم دیگر قونوی فکوک است که در واقع شرحی بر فصوص الحکم بوده و مقصود از آن فکّ مشکلات آن کتاب است. وی اثر دیگری با عنوان نفحات الهیه دارد که عمدتاً شهودات خود را با نثری روان ارائه می‌کند و از نظر درک مقامات مؤلف اهمیت فراوانی دارد.

قونوی دو اثر نیز در باب عرفان و شریعت دارد، یکی شرح الحدیث که تعداد ۲۷ حدیث را شرح عرفانی کرده و دیگری تفسیر فاتحه و یا اعجاز البیان که در نوع خود بی‌نظیر است.

از جمله موفقیت‌های قونوی پرورش شاگردان بزرگ است که شارحان کلام او و ابن‌عربی هستند. مؤیدالدین جندی، سعیدالدین فرغانی، فخرالدین عراقی و عفیف‌الدین تلمسانی از برجستگان مکتب و مدرسه قونوی هستند.

پانویس

۱. صدرالدین قونوی، النفحات الالهیة، تصحیح محمد خواجوی، ص ۱۲۶.

۲. عبدالرحمن جامی، نفحات الأنس، ص ۵۵۵.

عناوین دیگر این نوشتار
  • صدر الدین قونوی (عنوان اصلی)
  • صدرالدین قونوی