کانال تلگرام عرفان و حکمت
عرفان وحکمت
در پرتو قرآن وعترت
دانشنامه
  • مقاله

    بخش مقالات و یادداشتها دربرگیرنده نوشته‌های علمی‌ای است که شرائط درج در بخش دانشنامه را ندارد.
    مقاله متنی علمی است که نسبة طولانی و دارای ارجاعات و تحقیق باشد.
    یادداشت یا فیش متن علمی کوتاهی است که می‌تواند در دراز مدت تأمین کننده محتوای یک مقاله باشد.
  • دانشنامه

    دانشنامه، به ارائه مباحث علمی کلی و جامع مربوط به یک مدخل می‌پردازد.
    منظور از مدخل در اینجا یک اصطلاح (مانند: توحید افعالی، اعیان ثابته و...) یا اسم خاص (کتاب، شخصیت و ...) یا موضوع خاص (مانند: ادله وحدت وجود، تاریخ فلسفه، ...) است که به طور طبیعی در فضای مجازی مورد جستجو قرار می‌گیرد.
    در ذیل مدخل‌ها می‌توانید به فهرست مقالات، یادداشتها و پرسش و پاسخهای مرتبط با آن موضوع نیز دست پیدا کنید. بخشی از محتوای مدخل‌ها برگرفته‌ای از یک متن دیگر است که می‌توانیداز طریق عنوان «متن اصلی» به آن مراجعه کنید.

رعایت حقوق

انتشار: سه‌شنبه ۲۱ ذی‌القعده ۱۴۳۵ - بروزرسانی: یکشنبه ۶ رمضان ۱۴۳۷
نویسنده: آیةالله حاج شیخ علی رضائی
منبع: کتاب سیر و سلوک (طرحی نو در عرفان عملی شیعی) صفحه۳۳۰ تا ۳۳۲

رعایت حقوق هم در علم فقه مطرح است و هم در علم اخلاق و هم در عرفان. رعایت بسیاری از حقوق از منظر فقه مستحب است، ولی از منظر عرفان لازم است. اموری که بر گردن آدمی حقّی دارند، فراوانند.

رعایت حقوق

بحث رعایت حقوق هم در علم فقه مطرح است و هم در علم اخلاق و هم در عرفان. رعایت بسیاری از حقوق از منظر فقه مستحب است، ولی از منظر عرفان لازم است. اموری که بر گردن آدمی حقّی دارند، فراوانند.

از باب نمونه:

زمین، آب‌ها، درختان، حیوانات، مسجد و به‌ویژه مسجد محل سکونت، عالم و بخصوص عالم محل زندگی، قرآن و مخصوصاً مصحف موجود در خانه، دیگر انسان‌ها و به‌ویژه مسلمانان و به خصوص مؤمنین، فامیل، پدر و مادر، همسایگان، ، اساتید و معلمان، فرزندان، همسر و ... .

فقط برای مسلمان بر گردن مسلمان در روایت نبوی ۳۰ حق ذکر شده است [۱] و امام سجاد علیه السلام در رسالى الحقوق ده‌ها نوع حق را بیان فرموده‌اند [۲]. خواندن و عمل به این رساله، وظیفۀ اول هر سالک است. مبنای رعایت حقوق، قانون انصاف است.

انصاف یعنی:

«أَنْ تُحِبَّ لغیرک مَا تُحِبُّ لِنَفْسِكَ» [۳]؛
«آنچه برای خود می‌پسندی برای دیگری هم بپسندی».

گاه سالک با تحمّل ریاضت‌ها قدم از قدم برنمی‌دارد، زیرا حقّی را مهمل گذاشته است و خود نمی‌داند.

سالکی که پدر یا مادرش از صمیم دل از او راضی نیستند، قدمی پیش نمی‌رود.
استاد حسن‌زاده فرزندش را به ناحق تأدیب می‌کند. کدورت نفسی برایش پیدا می‌شود و از آمل تا تبریز می‌رود تا به خدمت عارف سوخته مرحوم سید محمدحسن الهی برسد و دردش التیامی بیابد. مرحوم الهی می‌فرماید: «دیشب در کشف در خدمت استادم قاضی بودم، فرمود: فلانی (یعنی استاد حسن‌زاده) چه‌طور می‌خواهد این راه را طی کند با اینکه با عیالاتش چنین برخوردی دارد».

استاد حسن‌زاده می‌فرمود: از مغر سر تا نوک پا از خجالت سرخ شدم [۴].

استاد می‌فرمود:

سالکی در نجف برخاسته بود نماز شب بخواند. احساس ضعف می‌کند، شیشۀ عسل را برمی‌دارد تناول کند، می‌بیند روی عسل را مورچه‌ها پر کرده‌اند. آنها را با آب می‌کُشد و عسل می‌خورد. در خواب به شدّت او را توبیخ می‌کنند که چرا این‌چنین مورچه‌ها را از بین بردی.

پس از شهادت امام سجاد علیه السلام ، شتر ایشان از اصطبل خانه فرار کرد و بر سر مزار امام سر به زمین زد. امام باقرعلیه السلام فرمود:

حق دارد. پدرم ۲۰ سفر با او به مکه رفت و یک تازیانه به او نزد [۵].

مرحوم علامه طباطبایی مرغ و خروس داخل خانه را نمی‌کشت تا خود می‌مردند [۶].

مطالب مرتبط

زاد و توشه سالک

پانویس

۱. شیخ انصاری، مکاسب محرمه، ج۱، ص۳۶۵.

۲. خصال شیخ صدوق، ج۲ص۳۴۵، با ترجمه و شرح کوه‌کمره‌ای.

۳. کافی، ج۲، ص۱۶۹.

۴. این مطلب را شفاهی از استاد شنیدم .

۵. منتهی الآمال، بخش زندگی نامة امام سجاد علیه السلام.

۶. آیت‌الله جوادی آملی، شمس الوحی تبریزی، ص۳۰۴.

مربوط به دسته های: بایسته های سیر و سلوک -