کانال تلگرام عرفان و حکمت
عرفان وحکمت
در پرتو قرآن وعترت
دانشنامه
  • مقاله

    بخش مقالات و یادداشتها دربرگیرنده نوشته‌های علمی‌ای است که شرائط درج در بخش دانشنامه را ندارد.
    مقاله متنی علمی است که نسبة طولانی و دارای ارجاعات و تحقیق باشد.
    یادداشت یا فیش متن علمی کوتاهی است که می‌تواند در دراز مدت تأمین کننده محتوای یک مقاله باشد.
  • دانشنامه

    دانشنامه، به ارائه مباحث علمی کلی و جامع مربوط به یک مدخل می‌پردازد.
    منظور از مدخل در اینجا یک اصطلاح (مانند: توحید افعالی، اعیان ثابته و...) یا اسم خاص (کتاب، شخصیت و ...) یا موضوع خاص (مانند: ادله وحدت وجود، تاریخ فلسفه، ...) است که به طور طبیعی در فضای مجازی مورد جستجو قرار می‌گیرد.
    در ذیل مدخل‌ها می‌توانید به فهرست مقالات، یادداشتها و پرسش و پاسخهای مرتبط با آن موضوع نیز دست پیدا کنید. بخشی از محتوای مدخل‌ها برگرفته‌ای از یک متن دیگر است که می‌توانیداز طریق عنوان «متن اصلی» به آن مراجعه کنید.

جنید بغدادی

انتشار: دوشنبه ۳۰ رمضان ۱۴۳۵
فهرست
  • ↓۱- ‌جنید بن ‌محمد بن ‌جنید خزّاز بغدادي (قبل از ۲۱۵ ـ ۲۹۷ )
  • ↓۲- نسب و لقب
  • ↓۳- ولادت
  • ↓۴- شيخ ما در اصول و فروع و بلا كشيدن علىّ مرتضى است
  • ↓۵- پانویس

‌جنید بن ‌محمد بن ‌جنید خزّاز بغدادي (قبل از ۲۱۵ ـ ۲۹۷ )

از بزرگترین عارفان قرن سوم و شاگرد پنجاه سالۀ سَری سَقَطی (دایی‌ جنید) است و سر سلسلۀ بسیاری از طرق صوفیه بعد از خود

نسب و لقب

نسب ‌و لقب ‌او در منابع ‌متقدم ‌عموماً به ‌صورت ‌جنید بن ‌محمد بن ‌جنید خزّاز قواریری‌ ضبط شده‌ [۱] اما خواجه‌ عبداللّه ‌انصاری،[۲] لقبِ او را زَجّاجِ خَزّاز آورده‌ است.

گفته ‌شده ‌که ‌چون‌ پدر جنید تاجر شیشه‌ (قَواریر) و خود او تاجرِ ابریشم ‌خام‌ (خَز) بوده ‌است‌، جنید را قواریری‌ و خَزّاز خوانده‌اند.[۳]

مقام عرفاني جنيد به‌حدي است كه به «سيدالطايفه» و «شيخ‌الطايفه» شهرت يافته است. ابوالعباس عطا مي‌گويد: امامنا في هذا العلم ومرجعنا المقتدي به، الجنيد. [۴]

ولادت

تاریخ ‌تولد جنید معلوم‌ نیست‌ ولی‌ بنا بر قرائنی‌[۵] احتمالاً قبل‌ از ۲۱۵ به ‌دنیا آمده‌ است.

از کودکی‌، خانواده‌ و نسب‌ جنید اطلاع ‌چندانی ‌در دست‌ نیست. به جز اینکه وي در اصل نهاوندي است. اما محل تولد و رشد او بغداد است.[۶]

شيخ ما در اصول و فروع و بلا كشيدن علىّ مرتضى است

و [جُنَيد بغدادی] گفت:

«شيخ ما در اصول و فروع و بلا كشيدن، امير المؤمنين علىّ [مرتضى‌] است- عليه السّلام- مرتضى را در گزاردن حربها، از او چيزها حكايت كردند كه كس طاقت شنيدن آن ندارد، كه او اميرى بود كه خداوند- تعالى- او را چندان علم و حكمت كرامت كرده بود».

و گفت: «اگر مرتضى يك سخن به كرامت نگفتى، اصحاب طريقت چه كردندى؟». و اين سخن آن است كه از مرتضى سؤال كردند كه: «خداى- عزّ و جلّ- را به چه شناختى؟»، گفت: «بدان كه شناسا گردانيد مرا به خود، كه او خداوندى است كه او را شبه نيست و او را در نتوان يافت به هيچ وجهى و او را قياس نتوان كرد به هيچ خلقى، كه او نزديك است در دورى خويش و دور در نزديكى خويش، بالاى همه چيزهاست و نتوان گفت كه تحت او چيزى هست. و او نيست از چيزى و نيست چون چيزى و نيست در چيزى. سبحان آن خدايى كه او چنين است، و چنين نيست هيچ‌ چيز از غير او»- و اگر شرح اين سخن دهد به مجلّدها برآيد، فهم من فهم- [۷]

پانویس

۱. احمد بن‌ عبداللّه‌ ابونعیم‌، حلیةالاولیاء و طبقات‌الاصفیاء، ج۱۰‌، ص‌۲۵۵، بیروت ۱۳۸۷/۱۹۶۷. و خطیب ‌بغدادی‌، تاریخ بغداد، ج‌۸، ص‌۱۶۸. و ابن‌ خلّکان‌، وفیات‌الاعیان، ج‌۱، ص‌۳۷۳. و عبدالوهاب‌ بن‌ علی‌ سبکی‌، طبقات‌الشافعیه‌الکبری‌، ج‌۲، ص۲۶۰، چاپ‌محمود محمد طناحی‌و عبدالفتاح‌محمد حلو، قاهره‌ ۱۹۶۴ـ۱۹۷۶.

۲. عبداللّه‌ بن ‌محمد انصاری‌، طبقات‌ الصوفیه‌،ص‌۱۶۱، با تصحیح‌ و حواشی‌عبدالحی‌حبیبی‌، چاپ‌حسین‌آهی‌، تهران‌۱۳۶۲ ش‌

۳. محمد بن‌ حسین‌ سلمی‌، طبقات‌الصوفیه‌، ج۱، ص‌۱۵۵، چاپ‌نورالدین‌شریبه‌، حلب‌۱۴۰۶/۱۹۸۶. و عبدالکریم‌ بن هوازن‌ قشیری‌، الرساله ‌القشیریه‌، ج۱، ص‌۴۳۰، چاپ‌ معروف ‌زریق‌ و علی‌عبدالحمید بلطه‌ جی‌، بیروت‌۱۴۱۰/ ۱۹۹۰.

۴. علی‌ بن‌ عثمان‌ هجویری‌، کشف‌المحجوب‌، ج۱، ص‌۲۳۵، چاپ ‌و ژوکوفسکی‌، لنینگراد ۱۹۲۶، چاپ‌ افست ‌تهران ۱۳۵۸ ش‌. و عبدالوهاب‌ بن‌ علی‌ سبکی‌، طبقات‌الشافعیه‌الکبری‌، ج‌۲، ص۲۶۰، چاپ‌محمود محمد طناحی‌و عبدالفتاح‌محمد حلو، قاهره‌ ۱۹۶۴ـ۱۹۷۶. و محمد بن‌ ابراهیم‌ عطار، تذکرةالاولیاء، ج۱، ص‌۴۱۶، چاپ‌محمد استعلامی‌، تهران‌۱۳۷۸ ش‌.

۵. علی حسن عبدالقادر، نظرة عامة فی تاریخ الفقه الاسلامی، ص‌۲ـ۳، قاهره ۱۹۶۵.

۶. عبدالکریم‌ بن هوازن‌ قشیری‌، الرساله ‌القشیریه‌، ج۱، ص‌۴۳۰، چاپ‌ معروف ‌زریق‌ و علی‌عبدالحمید بلطه‌ جی‌، بیروت‌۱۴۱۰/ ۱۹۹۰. و عبداللّه‌ بن ‌محمد انصاری‌، طبقات‌ الصوفیه‌، ج۱، ص‌۱۶۱، با تصحیح‌ و حواشی‌عبدالحی‌حبیبی‌، چاپ‌حسین‌آهی‌، تهران‌۱۳۶۲ ش‌. و ابن‌ جوزی‌، کتاب‌ صفةالصفوه‌، ج۲‌، ص۲۳۵، حیدرآباد دکن‌۱۳۸۸ـ ۱۳۹۲/ ۱۹۶۸ـ۱۹۷۲

۷. تذكرة الأولياء، ذكر جنيد بغدادى، رحمة اللّه عليه‌، ص: ۳۶۶

مربوط به دسته های: قرن اول تا چهارم هجری -