عرفان و حکمت
عرفان و حکمت در پرتو قرآن و عترت
تبیین عقلی و نقلی عرفان و حکمت و پاسخ به شبهات
صفحه‌اصلیدانشنامهمقالاتپرسش پاسختماس با ما

بابا کمال خجندی

انتشار: چهارشنبه ۸ ذی‌الحجه ۱۴۴۱- بروزرسانی: پنج‌شنبه ۹ ذی‌الحجه ۱۴۴۱

کمال‌الدین مسعود خُجندی معروف به شیخ کمال و بابا کمال از عارفان و شاعران پارسی‌گوی قرن هشتم هجری و از دست پروردگان شیخ نجم‌الدین کبری است که در صحبت آن عارف بزرگ به مرحله کمال معنوی رسید. و از بزرگان مشایخ خوارزم شد.

بابا کمال خجندی

کمال‌الدین مسعود خُجندی معروف به شیخ کمال و بابا کمال خجندی از عارفان و شاعران پارسی‌گوی قرن هشتم هجری بود. وی از جمله عارفان دست پرورده شیخ نجم‌الدین کبری است که در صحبت آن عارف بزرگ به مرحله کمال معنوی رسید. و از بزرگان مشایخ خوارزم شد.

تولد وی در خُجند ( یکی از شهرهای دیار خوارزم در ماوراءالنهر) بود. اما پس از سفر حج در تبریز ساکن شد. سلطان حسین جلایر برای او در تبریز خانقاهی ساخت و لذا بابا کمال تا آخر عمر در آنجا بماند.

عبد الرحمن جامی نوشته است[۱] شیخ نجم‌الدین کبری در اجرای هدف والای خود جهت استقرار پناهگاه‌های آگاهانه اجتماعی، بابا کمال خجندی را به ترکستان فرستاد و گفت: «در دیار ترکستان مولانا شمس‌الدین مفتی را فرزندی است که وی را احمد مولانا می‌گویند، خرقه ما را به او برسان و تربیت از وی دریغ مدار» بابا کمال به خجند رفت. جمعی کودک بازی می‌کردند و احمد مولانا چون هنوز کودک بود در میان ایشان بود، اما بازی نمی‌کرد، جامه‌های ایشان نگاه می‌داشت. چون بابا کمال را دید برخاست و استقبال وی کرد و سلام گفت. بعد از آن گفت: چند ما جامه‌ی دیگران نگاه میداریم و شما جامه‌ی ما را نگاه دارید؟! خدمت بابا وی را در کنار گرفت و به خانه ی مفتی آمدند. مفتی گفت: این فرزند مجذوب است شاید که خدمت شایسته نتواند کرد. برادر خردتر وی دانشمند مولانا به غایت زیرک است و مؤدب. بابا گفت وی نیز با نصیب گردد اما به حوالهٔ شیخ به خدمت وی آمده‌ایم.

احمد مولانا در اندک فرصتی تربیت تمام یافت وصیت کمالات وی منتشر شد و بسی از طالبان در صحبت وی تربیت یافتند و به مرتبه‌ی کمال رسیدند، و یکی از آنها شیخ بهاءالدین کبری است که تربیت برادر خود دانشمند مولانا را که محمد نام داشته حواله به وی کرده بود، و شیخ بهاءالدین تربیت فرزند خود ابوالفتوح را حواله به دانشمند مولانا کرده است و همانا که خدمت خواجه ابوالوفاء خوارزمی را انتساب به ابوالفتح است چنانکه در بیان سلسله مشایخ خود گفته است:

رسید فیض علی را ز احمد مختار

پس ازعلی حسن آمد خزانه اسرار

حبیب و طائی و معروف و پس سری و جنید

دو بوعلی است دگر مغربی سر اختیار

عقیب این همه بوالقاسم و پس از نساج

امام احمد و پس سهروردی و عمار

پس از اکابر مذکور شیخ نجم‌الدین

که بود قدوه‌ی اخیار و سرور ابرار

کمال احمد و آنگه بهاء ملّت و دین

دگر محمد و پس بوالفتوح فخر کبار

پانویس

۱. نفحات الانس جامی به تصحیح مهدی توحیدی پور صفحه ۴۳۴-۴۳۳.