کانال تلگرام عرفان و حکمت
عرفان وحکمت
در پرتو قرآن وعترت
مقاله
  • مقاله

    بخش مقالات و یادداشتها دربرگیرنده نوشته‌های علمی‌ای است که شرائط درج در بخش دانشنامه را ندارد.
    مقاله متنی علمی است که نسبة طولانی و دارای ارجاعات و تحقیق باشد.
    یادداشت یا فیش متن علمی کوتاهی است که می‌تواند در دراز مدت تأمین کننده محتوای یک مقاله باشد.
  • دانشنامه

    دانشنامه، به ارائه مباحث علمی کلی و جامع مربوط به یک مدخل می‌پردازد.
    منظور از مدخل در اینجا یک اصطلاح (مانند: توحید افعالی، اعیان ثابته و...) یا اسم خاص (کتاب، شخصیت و ...) یا موضوع خاص (مانند: ادله وحدت وجود، تاریخ فلسفه، ...) است که به طور طبیعی در فضای مجازی مورد جستجو قرار می‌گیرد.
    در ذیل مدخل‌ها می‌توانید به فهرست مقالات، یادداشتها و پرسش و پاسخهای مرتبط با آن موضوع نیز دست پیدا کنید. بخشی از محتوای مدخل‌ها برگرفته‌ای از یک متن دیگر است که می‌توانیداز طریق عنوان «متن اصلی» به آن مراجعه کنید.
عرفان و حکمت > مقاله > عالم برزخ برای همه مردم است

عالم برزخ برای همه مردم است

انتشار: شنبه ۷ جمادی‌الثانیه ۱۴۳۶
نویسنده: علامه آیةالله حاج سید محمد حسین حسینی طهرانی
منبع: مهر تابان ، صص 355 358.

علامه آیة‌ الله سید محمد حسین حسینی طهرانی در بخش دوم کتاب مهرتابان؛ یادنامۀ مرحوم علامه طباطبایی، مجموعه‌ای از چندین پرسش و پاسخ ناب فلسفی و عرفانی را که بین ایشان و آن مرحوم صورت گرفته تقریر نموده‌اند. به این صورت که ابتدا پرسش خویش را با عنوان متواضعانۀ «تلمیذ» مطرح ساخته و سپس پاسخ علامه طباطبایی را با عنوان «علامه» بیان می‌کنند.


پایگاه عرفان و حکمت در پرتوی قرآن و عترت، با توجه به اهمیت این پرسش و پاسخ‌ها آنها را به صورت جداجدا عرضه می‌نماید:

فهرست
  • ↓۱- عالم برزخ برای همه مردم است
  • ↓۲- پانویس

عالم برزخ برای همه مردم است


شخص ثالث: آيا عالم برزخ براى عموم افراد است، يا براى كاملين در ايمان و يا كاملين در كفر؟ و يكى از آياتى را كه به آن استدلال مى‌كنند براى برزخ اين آيه است:

وَ لَا تَحْسَبَنَّ الَّذِينَ قُتِلُوا فِى سَبِيلِ اللَهِ أَمْوتَا بَلْ أَحْيَآءٌ عِندَ رَبِّهِم‌ يُرْزَقُونَ. [۱]

آيا مى‌توان از اين آيه كه روزى به برزخيان را نسبت به كسانى قرار مى‌دهد كه در راه خدا كشته شده‌اند، استفاده كرد كه برزخ براى همه نيست؟

علّامه: در بعضى از روايات اين معنى هست كه برزخ مختصّ كسانيست كه كامل شده‌اند؛ خلاصه به كُمَّلين آنها يا به آنهائى كه به تعبير مخصوص: كسيكه ايمان را كامل كرده و كسيكه كفر را كامل كرده است؛ برزخ مال اين دو دسته است؛ و دسته سوّم كسانى هستند كه «مَحَضَ الْكُفْرَ مَحْضًا وَ مَحَضَ الإسْلامَ مَحْضًا» نيستند، پس آنها داراى برزخ نيستند؛ و بنابراين روايات، برزخ اختصاص به كُمَّلين از اهل اسلام و از اهل كفر دارد.

و در بعضى از روايات ديگر داريم كه برزخ اختصاص به اينها ندارد؛ همه در برزخ شريكند، و همه افراد بايد پس از مرگ، عالم برزخ را طىّ كنند و از آنجا ردّ شوند بسوى قيامت.

و آيه وَ لَا تَحْسَبَنَّ داراى مفهوم نيست كه دلالت كند غير شهداء در راه خدا، در برزخ روزى نمى‌خورند.

اوّلًا: تتمّه همين آيه مى‌فرمايد:

فَرِحِينَ بِمَآ ءَاتَيهُمُ اللَهُ مِن فَضْلِهِ وَ يَسْتَبْشِرُونَ بِالَّذِينَ لَمْ يَلْحَقُوا بِهِم مِّنْ خَلْفِهِمْ أَلَّا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَ لَا هُمْ يَحْزَنُونَ. [۲]

چون اين آيه دلالت دارد بر اينكه آن كسانيكه هنوز به آنها ملحق نشده اند نسبت به آنها استبشار دارند؛

و معلوم است كه الَّذِينَ لَمْ يَلْحَقُوا بهِمْ خصوص شهداء نيستند، بلكه اطلاق دارد نسبت بتمام مؤمنينى كه هنوز زنده هستند.


عموميّت عالم برزخ براى جمله افراد و پيدايش آن فوراً پس از مرگ‌


و ثانياً: دو آيه در قرآن كريم داريم كه دلالت دارد بر آنكه برزخ براى همه است و بمجرّد مردن بدون فاصله، مردم در آن عالم وارد مى‌گردند.


[آیۀ] اوّل: در سوره يس است كه چون دو نفر از انبيائى را كه حضرت عيسى علَى نَبيِّنا و آله و عَليه السَّلام به شهر أنطاكيه براى تبليغ فرستاده بود؛ و آن دو نفر رفتند و تبليغ كردند؛ و جماعت مردم هم قبول نكردند، و در اثر قبول نكردن، مردى از نقطه دور دست شهر براى كمك به آن دو نفر رسول آمد؛

وَ جَآءَ مِنْ أَقْصَا الْمَدِينَةِ رَجُلٌ يَسْعَى‌ قَالَ يَقَوْمِ اتَّبِعُوا الْمُرْسَلِينَ [۳]

و مردم را پند داد و نصيحت نمود، و بالاخره گفت: إِنِّى ءَامَنتُ بِرَبِّكُمْ فَاسْمَعُون،[۴]

در اينحال جماعت، آن مرد خدا را كشتند؛ در اينجا قرآن مى‌فرمايد:

قِيلَ ادْخُلِ الْجَنَّةَ قَالَ يلَيْتَ قَوْمِى يَعْلَمُونَ* بِمَا غَفَرَ لِى رَبِّى وَ جَعَلَنِى مِنَ الْمُكْرَمِينَ.[۵]

در اينجا بمجرّد كشته شدن، به او گفته شد كه داخل در بهشت بشود، و او گفت: ايكاش ارحام و اقوام من مى‌دانستند كه چگونه خدا مرا در تحت رعايت و مغفرت و كرامت خود قرار داد.


[آیۀ] دوّم: در سوره نوح است، و نظير همين است كه در اوّل ذكر كرديم؛ ليكن‌ در طرف مقابل؛ آن براى مؤمن بود، و اين براى كفّار و متمرّدين؛ در سوره نوح وارد است كه:

مِمَّا خطيئاتهم أُغْرِقُوا فَأُدْخِلُوا نَارًا.[۶]

قوم نوح در اثر معصيت‌ها و فسق و فجورى كه كردند هلاك شدند و غرق شدند، و پس از غرق شدن بدون فاصله داخل در آتش شدند؛ در اينجا مى‌فرمايد: فَأُدْخِلُوا نَارًا يعنى بدون مهلت داخل در آتش شدند.

از عمده روايات مستفيضه و مشهوره بدست مى‌آيد كه برزخ براى همه اقسام كفّار و مسلمين است؛ چه براى اهل كمال از سعادت و شقاوت، و چه براى متوسّطين.

بعضى از رواياتى را هم داريم كه مخالف اينهاست، ليكن مورد اعتماد نيست. و مرحوم شيخ مفيد هم قائل بهمين قول شده است كه:

لَا يُسْأَلُ فِى الْقَبْرِ إلَّا مَنْ مَحَضَ الإيمَانَ مَحْضًا أَوْ مَنْ مَحَضَ الْكُفْرَ مَحْضًا، وَ الاخَرُونَ يُلْهَى عَنْهُمْ. [۷]

پانویس

۱. آيه ۱۶۹، از سوره ۳: ءَال عمران: «و البتّه چنين گمان مبر كه كسانى كه در راه خدا كشته شده‌اند مردگانند! بلكه آنها زندگانند، و در پيشگاه پروردگارشان روزى مى‌خورند!»

۲. آيه ۱۷۰، از سوره ۳: ءَال عمران: «خوشحالند بسبب آنچه خدا از فضل خود به آنها داده است، و مسرورند درباره كسانيكه در دنيا بوده و هنوز به آنها ملحق نشده‌اند از مؤمنين، به اينكه براى آنها ترس و اندوهى نيست.»

۳. آيه ۲۰، از سوره ۳۶: يس: «و از دورترين نقطه شهر مردى شتابان مى‌آمد و گفت: اى قوم من! از اين رسولان پيروى كنيد!»

۴. آيه ۲۵، از سوره ۳۶: يس: «بدرستيكه حقّاً من به پروردگار شما ايمان آوردم، پس شما بگفتار من گوش فرا دهيد!»

۵. آيه ۲۶ و ۲۷، از سوره ۳۶: يس: «به او گفته شد كه: داخل در بهشت شو؛ او گفت: اى كاش قوم من مى‌دانستند كه پروردگار من، مرا در مغفرت و كرامت خود قرار داد.»

۶. صدر آيه ۲۵، از سوره ۷۱: نوح: «از جهت گناهان و معصيت هايشان غرق شدند، پس داخل آتش گشتند.»

۷. در اينجا چهار روايت وارد است، و چون مضمونشان بهم نزديك است ما به ذكر مضمون همانكه استاد بيان كردند اكتفا مى‌كنيم، و آن روايت در «فروع كافى» طبع سنگى، ج ۱، ص ۶۴ است و ترجمه‌اش اينست: «در قبر پرسش نمى‌شود مگر از كسيكه ايمان خود را كاملًا خالص نموده باشد، يا آنكه كفر خود را خالص نموده باشد؛ و امّا نسبت به بقيّه افراد از سؤال قبر آنها اغماض مى‌شود.»