عرفان و حکمت
عرفان و حکمت در پرتو قرآن و عترت
تبیین عقلی و نقلی عرفان و حکمت و پاسخ به شبهات
صفحه‌اصلیدانشنامهمقالاتپرسش پاسختماس با ما
تلگرام

آیت الله حسن زاده آملی و توضیح اینکه عالم، خیال در خیال است

انتشار: شنبه ۱۴ رمضان ۱۴۳۵- بروزرسانی: جمعه ۴ رمضان ۱۴۳۷
منبع: هزار و یک کلمه ،جلد دوم، کلمه 269

از آنجا که ماهیات، سایه و نشانۀ وجود فقری ممکنات هستند لذا عرفا از تمام عالم امکان به «خیال در خیال» تعبیر می‌کنند.

ذهب المحققون من العرفاء و الكاملون من الأولياء إلى أن العالم كلّه خيال فى خيال.

فاعلم أن الماهية حدّ مرتبة من الوجود، و إن شئت قلت: إنها ظل له، أو عكس له، أو آية له، أو خيال له؛ و كذلك الوجود الإمكانى بمعناه الفقر النورى ظل و آية و عكس و خيال لمفطره؛ فالخيال الأول في قولهم «العالم كله خيال» هو الماهية، و الخيال الثاني في قولهم «في خيال» هو الوجود الإمكانى غير المتأصّل بل المرتبط بالجاعل، بل محض الربط و التعلق؛ فالعالم كله خيال في خيال أى ماهية في وجود فقرى ظلّى.