کانال تلگرام عرفان و حکمت
عرفان وحکمت
در پرتو قرآن وعترت
دانشنامه
  • مقاله

    بخش مقالات و یادداشتها دربرگیرنده نوشته‌های علمی‌ای است که شرائط درج در بخش دانشنامه را ندارد.
    مقاله متنی علمی است که نسبة طولانی و دارای ارجاعات و تحقیق باشد.
    یادداشت یا فیش متن علمی کوتاهی است که می‌تواند در دراز مدت تأمین کننده محتوای یک مقاله باشد.
  • دانشنامه

    دانشنامه، به ارائه مباحث علمی کلی و جامع مربوط به یک مدخل می‌پردازد.
    منظور از مدخل در اینجا یک اصطلاح (مانند: توحید افعالی، اعیان ثابته و...) یا اسم خاص (کتاب، شخصیت و ...) یا موضوع خاص (مانند: ادله وحدت وجود، تاریخ فلسفه، ...) است که به طور طبیعی در فضای مجازی مورد جستجو قرار می‌گیرد.
    در ذیل مدخل‌ها می‌توانید به فهرست مقالات، یادداشتها و پرسش و پاسخهای مرتبط با آن موضوع نیز دست پیدا کنید. بخشی از محتوای مدخل‌ها برگرفته‌ای از یک متن دیگر است که می‌توانیداز طریق عنوان «متن اصلی» به آن مراجعه کنید.

عالم ماده

تغییر عنوان از: عالم سفلی
انتشار: شنبه ۲۸ رمضان ۱۴۳۵

تعين‌های خلقی اگرچه از يك منظر بي‌نهايت‌اند اما مراتب كلی آنها را در قالب سه عالم يعني «عالم عقل»، «عالم مثال» و «عالم ماده» دسته‌بندی كرده‌اند که ما در این نوشتار به بررسی عالم ماده که آخرین مرتبه از تعینات خلقی است می‌پردازیم.


ویژگی‌های عالم ماده

آخرين مرحله از تعین های خلقی ، عالم ماده است که اگرچه از منظر شدت و ضعف ظهور وجود، در ضعيف‌ترين رتبه قرار دارد، لکن از ديدگاه ظهور و بروز کثرات در نهايي‌ترين مرحله قرار دارد و از همين جهت به اين عالم «شهادت مطلقه» مي‌گويند. [۱]

عالم ماده، متشکل از دو قسم علويات و سفليات (آسماني‌ها و زميني‌ها) تقسيم مي‌شود که هر کدام حاوي موجودات فراواني با نظم و ترتيب ويژه‌اي هستند. ملا عبدالرحمن جامي در اين باره مي‌گويد:

و بعد از تنزل به مرتبة مثال، تنزل است به مرتبة اجسام. و آن بر دو قسم است؛ علويات و سفليات. اما علويات چون عرش و کرسي و سماوات سبع و ثوابت و سيارات ... و اما سفليات؛ چون بسايط عنصريات (عناصر چهارگانه) و آثار علوي مانند رعد و برق و ابر و باران و مرکبات چون معادن و نبات و حيوان و بدن انسان که اشرف عالم عناصر است.[۲]

آنچه مي‌توان مطابق تحليل‌هاي حکماي قديم و به صورتي بسيار گذرا، در مورد سفليات اين عالم گفت آن است که با ترکيب ماده و صورت جسميه، جسم تشکيل مي‌شود که خود را در صورت‌هاي چهارگانه و نوعي آب، خاک، هوا و آتش، يا همان صورت‌هاي نوعيه چهار عنصر اصلي جلوه مي‌دهد، پس از آن با امتزاج بين اين عناصر با حساب‌هاي خاص خود، معدنيات و نباتات و حيوانات پديد مي‌آيند که به «مولدات ثلاث» شهرت دارند [۳] و در نهايت بدن انسان شکل مي‌گيرد و به اين صورت چينش نظام هستي از منظر عرفاني به پايان مي‌رسد.

نوشتارهای مرتبط

عالم عقل

عالم مثال

حضرات خمس

پانویس

۱. ر.ك: نقد النصوص، ص ۵۸.

۲. نقد النصوص، ص ۵۸.

۳. ر.ك: ابن سينا، الاشارات و التنبيهات، نمط۲.

عناوین دیگر این نوشتار
  • عالم ماده (عنوان اصلی)
  • عالم ملک
  • عالم خلق
  • عالم سفلی