عرفان وحکمت
در پرتو قرآن وعترت
پرسش و پاسخ
  • مقاله

    بخش مقالات و یادداشتها دربرگیرنده نوشته‌های علمی‌ای است که شرائط درج در بخش دانشنامه را ندارد.
    مقاله متنی علمی است که نسبة طولانی و دارای ارجاعات و تحقیق باشد.
    یادداشت یا فیش متن علمی کوتاهی است که می‌تواند در دراز مدت تأمین کننده محتوای یک مقاله باشد.
  • دانشنامه

    دانشنامه، به ارائه مباحث علمی کلی و جامع مربوط به یک مدخل می‌پردازد.
    منظور از مدخل در اینجا یک اصطلاح (مانند: توحید افعالی، اعیان ثابته و...) یا اسم خاص (کتاب، شخصیت و ...) یا موضوع خاص (مانند: ادله وحدت وجود، تاریخ فلسفه، ...) است که به طور طبیعی در فضای مجازی مورد جستجو قرار می‌گیرد.
    در ذیل مدخل‌ها می‌توانید به فهرست مقالات، یادداشتها و پرسش و پاسخهای مرتبط با آن موضوع نیز دست پیدا کنید. بخشی از محتوای مدخل‌ها برگرفته‌ای از یک متن دیگر است که می‌توانیداز طریق عنوان «متن اصلی» به آن مراجعه کنید.
عرفان و حکمت > پرسش و پاسخ > نظام هستی در چارچوب قانون عمومی علیت، چگونه تبیین می شود؟

نظام هستی در چارچوب قانون عمومی علیت، چگونه تبیین می شود؟

نظام هستي در چارچوب قانون عمومي عليت، چگونه تبيين مي‌شود؟

آیت الله جوادی آملی
پاسخ:۱

منبع: نسيم انديشه دفتر دوم - صفحه ۹ و ۱۰


يكم

نظام علت و معلول، بر اين اصل استوار است كه اگر موجودي خود هستي محض نبود، به موجودي محض و نامحدود نياز دارد. چنين موجود نامحدودي، نه تنها معلول نيست، بلكه علّتِ موجودات محدود ديگر خواهد بود. امير مؤمنان(عليه‌السلام) درباره نظام علّي و معلولي چنين فرموده است:

«... كُلُّ قَائِمٍ فِي سِوَاهُ مَعْلُول»[۱]؛

بر اين اساس، اگر موجودي حي قيوم بالذات بود، به علّت نيازي ندارد، بلكه قيّوم و قيّم موجودهاي محدود است.

دوم

هر موجود محدودي، گذشته از علت فاعلي، به علت غايي هم نياز دارد؛ به گونه‌اي كه تحقّق معلول بي‌علت غايي محال است؛ چنان‌كه تحقّق آن بدون علت فاعلي نيز ممتنع است.

سوم

هستي محض، ذاتاً از علت فاعلي و غايي بي‌نياز است و نيز ذاتاً علت فاعلي همه اشيا و علت غايي همه آنهاست؛ يعني علت‌هاي فاعلي به فاعل بالذات و علت‌هاي غايي به غايت بالذات پايان مي‌پذيرند.[۲]

پانویس

۱. نهج‌البلاغه، خطبه ۱۸۶.

۲. ر.ك: تبيين براهين اثبات خدا تعالي شأنه.