عرفان وحکمت
در پرتو قرآن وعترت
پرسش و پاسخ
  • مقاله

    بخش مقالات و یادداشتها دربرگیرنده نوشته‌های علمی‌ای است که شرائط درج در بخش دانشنامه را ندارد.
    مقاله متنی علمی است که نسبة طولانی و دارای ارجاعات و تحقیق باشد.
    یادداشت یا فیش متن علمی کوتاهی است که می‌تواند در دراز مدت تأمین کننده محتوای یک مقاله باشد.
  • دانشنامه

    دانشنامه، به ارائه مباحث علمی کلی و جامع مربوط به یک مدخل می‌پردازد.
    منظور از مدخل در اینجا یک اصطلاح (مانند: توحید افعالی، اعیان ثابته و...) یا اسم خاص (کتاب، شخصیت و ...) یا موضوع خاص (مانند: ادله وحدت وجود، تاریخ فلسفه، ...) است که به طور طبیعی در فضای مجازی مورد جستجو قرار می‌گیرد.
    در ذیل مدخل‌ها می‌توانید به فهرست مقالات، یادداشتها و پرسش و پاسخهای مرتبط با آن موضوع نیز دست پیدا کنید. بخشی از محتوای مدخل‌ها برگرفته‌ای از یک متن دیگر است که می‌توانیداز طریق عنوان «متن اصلی» به آن مراجعه کنید.
عرفان و حکمت > پرسش و پاسخ > دلیلی از امام رضا علیه‌السلام برحدوث عالم

دلیلی از امام رضا علیه‌السلام برحدوث عالم

از امام عليه السلام سؤال مى‌شود كه چه دليلى برحدوث عالم داريد.

امام مى‌فرمايد:

نگاه كنيد به تخم‌مرغ كه از دو مايع مختلف تشكيل يافته و از آن جوجه‌هاى مختلف از نر و ماده به انواع مختلف درست مى‌شود و همين دلالت بر حدوث عالم دارد.

سائل هم ساكت مى‌شود. [تفسير ابوالفتوح‌، ج ۲، ص ۳۰۱]

اين بيان امام چه دلالتى بر حدوث عالم دارد؟

علامه سید محمد‌حسین طباطبائی
پاسخ:۱

منبع: بررسى‌هاى اسلامى(به كوشش سيد هادى خسرو شاهى)، ج‌۲، ص: ۲۱۵

تركيب تخم‌مرغ از دو مايع مختلف و پيدايش جوجه‌هاى نر و ماده و گوناگون از آن، دليل است بر حدوث عالم و استناد آن بر علتى بالاتر از آن، زيرا اين صور و اشكال مختلف را كه اين همه آثار گوناگون از آنها بروز مى‌كند بى حقيقت و موهوم و پندارى نمى‌توان فرض كرد و راه سفسطه پيمود، بلكه اينها حقايق و واقعيت‌هايى هستند كه داراى هويت‌هاى مختلف و آثار و خواص گوناگون و متغاير مى‌باشند.

و با ارتباط بسيار منظم و نظام دقيق شگفت‌انگيزى كه در ميانشان حكم فرماست‌ نمى‌توان پيدايش آنها را اتفاقى و بدون سبب و علت فرض كرد. بلكه اينها حقايقى هستند كه در پيدايش سبب استناد دارند و به واسطه واقعى بودن اختلافات نمى‌توان آنها را معلول ماده يك‌نواخت كه هيچ‌گونه اختلافى ندارد دانست و اگر براى ماده اختلاف تركيب يا اختلاف حركت فرض كنيم، تازه سؤال برمى‌گردد به اختلاف تركيب با اختلاف حركت كه از كجا پيدا شده‌اند.

پس ناگزير اين اختلاف ذاتى صور و اشكال و آثار را بايد به علت و سببى بالاتر از ماده و جهان ماده نسبت داد و در نتيجه بايد تخم‌مرغ را با آن همه تركيب و آثارى كه به آن مترتب مى‌باشد حادث و مسبوق به علت دانست.

و همين خاصه كه در تخم‌مرغ مى‌بينيم، در ساير موجودات و پديده‌هاى جهان موجود است و حتى ماده كه در وجود خود نيازمند به صورت و شكل است و در نتيجه جهان طبيعت با نظام وسيعى كه دارد حادث و مسبوق به علت مى‌باشد.