عرفان وحکمت
در پرتو قرآن وعترت
پرسش و پاسخ
  • مقاله

    بخش مقالات و یادداشتها دربرگیرنده نوشته‌های علمی‌ای است که شرائط درج در بخش دانشنامه را ندارد.
    مقاله متنی علمی است که نسبة طولانی و دارای ارجاعات و تحقیق باشد.
    یادداشت یا فیش متن علمی کوتاهی است که می‌تواند در دراز مدت تأمین کننده محتوای یک مقاله باشد.
  • دانشنامه

    دانشنامه، به ارائه مباحث علمی کلی و جامع مربوط به یک مدخل می‌پردازد.
    منظور از مدخل در اینجا یک اصطلاح (مانند: توحید افعالی، اعیان ثابته و...) یا اسم خاص (کتاب، شخصیت و ...) یا موضوع خاص (مانند: ادله وحدت وجود، تاریخ فلسفه، ...) است که به طور طبیعی در فضای مجازی مورد جستجو قرار می‌گیرد.
    در ذیل مدخل‌ها می‌توانید به فهرست مقالات، یادداشتها و پرسش و پاسخهای مرتبط با آن موضوع نیز دست پیدا کنید. بخشی از محتوای مدخل‌ها برگرفته‌ای از یک متن دیگر است که می‌توانیداز طریق عنوان «متن اصلی» به آن مراجعه کنید.
عرفان و حکمت > پرسش و پاسخ > اگر شیطان از جنیان است، چگونه در جریان سجده ملائکه حاضر بود؟

اگر شیطان از جنیان است، چگونه در جریان سجده ملائکه حاضر بود؟

اگر شيطان از جنيان است، چگونه در جريان سجده ملائكه حاضر بود؟

آیت الله جوادی آملی
پاسخ:۱

منبع: نسيم انديشه دفتر دوم - صفحه ۶۲ و ۶۳


قرآن كريم مي‌فرمايد:

ما به فرشتگان امر كرديم، بر آدم سجده كنيد و همه سجده كردند؛ مگر ابليس: (واِذ قُلنا لِلمَلئِكَةِ اسجُدوا لأدَمَ فسَجَدوا اِلاّاِبليسَ كانَ مِنَ الجِنِّ فَفَسَقَ عَن اَمرِ رَبِّه).[۱] بر اساس اين آيه، ابليس در جمع فرشتگان است؛ اما به چند دليل معلوم مي‌شود كه او فرشته نبود:

يكم. قرآن كريم به صراحت شيطان را از جن و خارج شده از راه و رسم بندگي خدا معرفي مي‌فرمايد: كلمه «فسق» در آيه مزبور، به معني خروج از طريق است. در آيات ديگر قرآن آمده است: (والجانَّ خَلَقنهُ مِن قَبلُ مِن نارِ السَّموم)[۲]؛ ما جن را از آتش آفريديم، (قالَ اَنا خَير مِنهُ خَلَقتَني مِن نارٍ وخَلَقتَهُ مِن طين)[۳]؛ شيطان گفت: من از انسان بهتر هستم، چون مرا از آتش خلق كردي و او را از گِل. اين همه نشان مي‌دهد كه شيطان جن است و از آتش آفريده شده است.

دوم. قرآن كريم در باره فرشتگان فرمود: (لا‌يَعصونَ اللهَ ما اَمَرَهُم)[۴]؛ فرشتگاني كه حريم جهنم را حفظ مي‌كنند، اهل نافرماني نيستند؛ چه رسد به فرشتگان حريم بهشت يا فرشتگان عرش الهي، پس فرشته گناه نمي‌كند و شيطان نيز فرشته نبود.

اما در مورد مسئله حضور شيطان در جريان سجده فرشتگان بر آدم بايد گفت: عبارت قرآني (قُلنا لِلمَلئِكَةِ اسجُدوا لأدَمَ فسَجَدوا اِلاّاِبليس)، نشانه تغليب است؛ يعني اگر صد نفر از يك گروه خاص در جايي حاضر باشند و تنها يك غريبه در جمع آنها حضور داشته باشد، همه آن افراد را با نام آن گروه خاص مي‌خوانيم و آن يك نفر با آنها خوانده مي‌شود. در فرهنگ محاوره «غلبه كثير بر قليل» رايج است. شيطان به اندازه‌اي عبادت كرده بود كه در جرگه فرشتگان و همراه آنان بود؛ نه اينكه خود نيز فرشته باشد.

پانویس

۱. سوره كهف، آيه ۵۰.

۲. سوره حجر، آيه ۲۷.

۳. سوره اعراف، آيه ۱۲.

۴. سوره تحريم، آيه ۶.