عرفان وحکمت
در پرتو قرآن وعترت
پرسش و پاسخ
  • مقاله

    بخش مقالات و یادداشتها دربرگیرنده نوشته‌های علمی‌ای است که شرائط درج در بخش دانشنامه را ندارد.
    مقاله متنی علمی است که نسبة طولانی و دارای ارجاعات و تحقیق باشد.
    یادداشت یا فیش متن علمی کوتاهی است که می‌تواند در دراز مدت تأمین کننده محتوای یک مقاله باشد.
  • دانشنامه

    دانشنامه، به ارائه مباحث علمی کلی و جامع مربوط به یک مدخل می‌پردازد.
    منظور از مدخل در اینجا یک اصطلاح (مانند: توحید افعالی، اعیان ثابته و...) یا اسم خاص (کتاب، شخصیت و ...) یا موضوع خاص (مانند: ادله وحدت وجود، تاریخ فلسفه، ...) است که به طور طبیعی در فضای مجازی مورد جستجو قرار می‌گیرد.
    در ذیل مدخل‌ها می‌توانید به فهرست مقالات، یادداشتها و پرسش و پاسخهای مرتبط با آن موضوع نیز دست پیدا کنید. بخشی از محتوای مدخل‌ها برگرفته‌ای از یک متن دیگر است که می‌توانیداز طریق عنوان «متن اصلی» به آن مراجعه کنید.
عرفان و حکمت > پرسش و پاسخ > آیا این همه کثرات، وهم و خیال است؟

آیا این همه کثرات، وهم و خیال است؟

  • ۱. بعضى ديگر مى‌گويند هرچه ما مى‌بينيم و مى‌پنداريم از سنگ و درخت و آدم، تمام وهم و خيال است، بلكه وجود خود ما هم خيال است.
  • ۲. عده‌اى مى‌گويند بر فرض اين كه اينها خيال نباشد، خدا در لابه‌لاى همه اينها رفته؟
علامه سید محمد‌حسین طباطبائی
پاسخ:۱

منبع: بررسى‌هاى اسلامى(به كوشش سيد هادى خسرو شاهى)، ج‌۲، ص: ۱۶۸ و ۱۶۹

۱- كسى كه مى‌گويد هر چه مى‌بينيم و مى‌پنداريم وهم و خيال است اگر اين حرف را به‌طور جدى مى‌گويد به قول خودش خود اين سخن او «همه چيز خيال است» وهم و خيال است و هيچ‌گونه ارزشى نداشته و نتيجه‌اى نمى‌دهد.

كسانى كه اين سخنان را مى‌گويند سوفسطى ناميده مى‌شوند و اينان يا مرض‌روانى دارند و يا سوء نيت داشته، مغلطه‌كارى مى‌كنند وگرنه انسانى كه فكر سالم داشته، سوءنيت هم نداشته باشد، واقع‌بين مى‌باشد و براى جهان هستى واقعيت قائل خواهد بود. خود همين مدعيان وهم و خيال بودن عالم نيز زندگى مرتبى ترتيب داده و وقت گرسنگى عقب نان مى‌روند و به هنگام تشنگى عقب آب مى‌دوند و نمى‌گويند نان و آب وهم و خيال است.

۲- چنان كه در جواب سؤال اول گفته شد، اين حرف نيز خلاف براهين بوده، هيچ‌گونه دليل منطقى ندارد.