کانال تلگرام عرفان و حکمت
عرفان وحکمت
در پرتو قرآن وعترت
دانشنامه
  • مقاله

    بخش مقالات و یادداشتها دربرگیرنده نوشته‌های علمی‌ای است که شرائط درج در بخش دانشنامه را ندارد.
    مقاله متنی علمی است که نسبة طولانی و دارای ارجاعات و تحقیق باشد.
    یادداشت یا فیش متن علمی کوتاهی است که می‌تواند در دراز مدت تأمین کننده محتوای یک مقاله باشد.
  • دانشنامه

    دانشنامه، به ارائه مباحث علمی کلی و جامع مربوط به یک مدخل می‌پردازد.
    منظور از مدخل در اینجا یک اصطلاح (مانند: توحید افعالی، اعیان ثابته و...) یا اسم خاص (کتاب، شخصیت و ...) یا موضوع خاص (مانند: ادله وحدت وجود، تاریخ فلسفه، ...) است که به طور طبیعی در فضای مجازی مورد جستجو قرار می‌گیرد.
    در ذیل مدخل‌ها می‌توانید به فهرست مقالات، یادداشتها و پرسش و پاسخهای مرتبط با آن موضوع نیز دست پیدا کنید. بخشی از محتوای مدخل‌ها برگرفته‌ای از یک متن دیگر است که می‌توانیداز طریق عنوان «متن اصلی» به آن مراجعه کنید.
عرفان و حکمت > دانشنامه > میرزا احمد اشتیانی

میرزا احمد آشتیانی

تغییر عنوان از: میرزا احمد اشتیانی
انتشار: سه‌شنبه ۶ شوال ۱۴۳۷
فهرست
  • ↓۱- آیةالله میرزا احمد آشتیانی (۱۳۰۰ ـ ۱۳۹۵ ق : ۱۲۶۲ ـ ۱۳۵۴ ش)
  • ↓۲- تأليفات
  • ↓۳- مآخذ:

آیةالله میرزا احمد آشتیانی (۱۳۰۰ ـ ۱۳۹۵ ق : ۱۲۶۲ ـ ۱۳۵۴ ش)

آشْتياني، ميرزااحمد (۱۳۰۰-۱۳۹۵ق/۱۸۸۲-۱۹۷۵م)، فقيه و فيلسوف شيعي امامي، چهارمين و کوچکترين فرزند ميرزاحسن مجتهدآشتياني، فقيه سرشناس روزگار ناصرالدين‎شاه و مظفرالدين‎شاه قاجار و شارح آثار شيخ‎مرتضي انصاري. پس از پايان تحصيل مقدمات عربي و ادبيات فارسي، به خواندن سطوح فقه و اصول در خدمت پدر خود پرداخت و بعد از درگذشت وي (۱۳۱۹ق/۱۹۰۱م)، تحصيلات خويش را نزد علماي ديگر مانند سيدمحمد يزدي، ميرزاهاشم رشتي، حکيم کرمانشاهي و حکيم اشْکوَري دنبال کرد و آنگاه در مدرسۀ سپهسالار به تدريس معقول و منقول مشغول شد.

در ۱۳۴۰ق/۱۹۲۱م رهسپار نجف اشرف گشت و افزون بر کسب فيض از محضر استاداني چون علامۀ نائيني و آقاضياء عراقي، خود نيز مجلس درس فلسفه داير ساخت.

در ۱۳۵۰ق/۱۹۳۱م به ايران برگشت و بقيۀ عمر را در تهران به تدريس فقه و اصول و علوم عقلي، تأليف کتاب و ارشاد مردم گذراند. وي هنگام وفات متصدي مدرسۀ علميۀ مروي، بزرگترين حوزۀ علميۀ تهران، بود.

ميرزامحمد افزون بر احاطه بر علوم عقلي و نقلي، در پزشکي قديم و دانشهاي قديم و دانشهاي رياضي نيز دستي داشت. خط را بسيار زيبا مي‎نوشت و با تخلص «واله» شعر مي‎سرود. وي عارفي خليق، متواضع، سليم‎النفس، متعبد و مثل اعلاي پارسايي بود (مطهري، ۶۱۹). ميرزااحمد از ۵ تن از مراجع زمان يعني ميرزاحسين نائيني، حايري يزدي، آقاضياء عراقي، سيدابوالحسن اصفهاني و حاج‎آقاحسن بروجردي گواهي اجتهاد داشت.

وي در تهران درگذشت و در صحن حضرت عبدالعظيم در ري به خاک سپرده شد. فرزند ارشد ميرزااحمد به نام ميرزامحمدباقر (۱۳۲۳-۱۴۰۴ق/۱۹۰۵-۱۹۸۴م) يکي از علماي طراز اول عصر حاضر ايران بود. براساس گزارش رضا استادي، جمعاً ۶۲ کتاب و رساله و حاشيه از ميرزااحمد باقي‎مانده که بيش از ۲۷ کتاب و رسالۀ آن به چاپ نرسيده است (آشتياني، چهارده رسالۀ فارسي، مقدمه، ۲۳-۲۵).

تأليفات

از تأليفات چاپ نشدۀ وي ۳۲ حاشيه است که ميرزااحمد آنها را بر کتابهاي معتبر فقه، اصول، حکمت، معاني و بيان، عرفان، صرف و نحو عربي، هيأت و منطق نوشته است. از آثار چاپ شدة ميرزا، کتابها و رسالات زير را مي‎توان نام برد:

۱. رسالۀ قول ثابت به فارسي، به کوشش کوشان‎پور شامل ۵ اصل، در اثبات خداوند، اثبات علم خداوندي، اثبات لزوم بعثت نبي، اثبات امامت و برزخ و معاد. اين رساله اولين‎بار در ۱۳۳۵ق/۱۹۱۷م چاپ سنگي شده است؛

۲. نامۀ رهبران، آموزش کتاب تکوين به فارسي، تهران، دارالکتب‎الاسلاميه، ۱۳۷۴ق/۱۹۵۴م (چ ۱، ۱۳۶۰ق)، مشتمل بر فلسفه و اصول عقايد شيعه؛

۳. مقالات احمديه به فارسي، تهران، دارالکتب‎الاسلاميه، ۱۳۷۷ق/۱۹۵۷م، شامل ۳ مقاله در بيان فوايد خودشناسي (مقالة اول) و اصول اخلاق (مقالات دوم و سوم)؛

۴. طرائف‎الحکم به عربي. تهران، صدوق، ۱۳۴۰ش، در ۲ جلد، همراه با ترجمة فارسي زير عنوان اندرزهاي ممتاز؛

۵. مناسک حج به فارسي، تهران، ۱۳۸۶ق/۱۹۶۶م؛

۶. لوامع‎الحقايق‎ في ‎‎‎‎اصول‎‎‎‎العقايد به عربي، تهران، ۱۳۵۳ش، جزء اول اين کتاب شامل مبحث توحيد و نبوت و جزء دوم آن مشتمل بر مبحث امامت و معاد است.

۷. چهارده رسالة فارسي، به کوشش رضا استادي، تهران، چهل‎‎‎‎ستون مسجد‎‎‎‎جامع، ۱۴۰۳ق/۱۹۸۲م.

اين مجموعه شامل ۱۴ رساله است: پرسشنامه، آداب دعا، اخلاق و توحيد، ميزان‎‎‎‎القرائه، توحيد و معاد، عيديه، دلائل‎‎‎‎التوحيد، بيان، نافع، يادآور در توحيد، تفسير آيه قُلِ‎‎‎‎الروُح، سرماية سعادت، کلمة طيبه، قول ثابت و هدية احمديه قبلاً به‎‎‎‎طور مستقل چاپ شده است.

۸. صدوبيست حديث و چهار رسالۀ عرفاني و فلسفي به عربي، به کوشش رضا استادي، تهران، چهل‎‎‎‎ستون، ۱۴۰۶ق/۱۹۸۵م، شامل: الاحاديث‎‎‎‎المنتخبه، تبيان‎‎‎‎المسالک‎ ‎‎‎في ‎‎‎‎باب‎‎‎‎الوجود‎‎‎ ‎والموجود، الولايه، هدية احمديه، علم‎‎‎‎الباري و قصد‎‎‎‎السبيل في‎‎‎‎ ردالجبر‎‎‎‎ والتفويض، به ضميمة کتاب نورالهدايه ‎‎‎‎في‎‎‎‎الامامه، تأليف جلال‎‎‎‎الدين دواني. رسالة قصدالسبيل قبلاً همراه رسالة تبيان‎‎‎‎المسالک، و هدية احمديه با چاپ سنگي منتشر شده است. رسالة الولايه نيز يک‎‎‎‎بار در ۱۳۶۸ق/۱۹۴۹م با چاپ سنگي منتشر شده است.

مآخذ:

  • ۱. آشتياني، احمد، چهارده رسالة فارسي، به کوشش رضا استادي، تهران، چهل‎‎‎‎ستون، ۱۴۰۳ق، صص ۱۸-۲۷؛
  • ۲. همو؛ صدوبيست حديث و چهار رسالة عرفاني و فلسفي، به کوشش رضا استادي، تهران، چهل‎‎‎‎ستون، ۱۴۰۶ق، صص ۵-۸؛
  • ۳. آشتياني، جلال‎‎‎‎الدين، شرح مقدمة قيصري برفصوص‎‎‎‎الحکم، مشهد، باستان، ۱۳۸۵ق، مقدمه، ص ۴۸؛
  • ۴. آقابزرگ، الذريعه، ۴/۴۲، ۱۷/۹۹، ۲۰۹، ۲۴/۲۳؛
  • ۵. ابن‎‎‎‎ترکه، صاين‎‎‎‎الدين، تمهيدالقواعد، به کوشش جلال‎‎‎‎الدين آشتياني، تهران، انجمن اسلامي حکمت و فلسفه، ۱۳۶۰ش، مقدمه، ص ۳؛
  • ۶. غفوري، حسن، مختصري از شرح زندگاني آقاميرزااحمد آشتياني، (چاپ نشده)، ۱۳۵۴ش؛
  • ۷. همو، يادنامه‎‎‎‎اي از گلهاي معرفت، تأليف ۱۳۶۳ش (چاپ نشده)؛
  • ۸. «مختصري از شرح احوال و آثار استادميرزااحمد آشتياني»، معارف اسلامي، تهران، س ۱، شمـ ۱، (شهريور ۱۳۴۵ش)؛
  • ۹. مشار،خانبايا، مؤلفين کتب چاپي فارسي و عربي، ۱/۳۲۵؛
  • ۱۰. مطهري، مرتضي، خدمات متقابل اسلام و ايران، تهران، صدر، ۱۳۶۲ش.
عناوین دیگر این نوشتار
  • میرزا احمد آشتیانی (عنوان اصلی)
  • میرزا احمد اشتیانی