کانال تلگرام عرفان و حکمت
عرفان وحکمت
در پرتو قرآن وعترت
دانشنامه
  • مقاله

    بخش مقالات و یادداشتها دربرگیرنده نوشته‌های علمی‌ای است که شرائط درج در بخش دانشنامه را ندارد.
    مقاله متنی علمی است که نسبة طولانی و دارای ارجاعات و تحقیق باشد.
    یادداشت یا فیش متن علمی کوتاهی است که می‌تواند در دراز مدت تأمین کننده محتوای یک مقاله باشد.
  • دانشنامه

    دانشنامه، به ارائه مباحث علمی کلی و جامع مربوط به یک مدخل می‌پردازد.
    منظور از مدخل در اینجا یک اصطلاح (مانند: توحید افعالی، اعیان ثابته و...) یا اسم خاص (کتاب، شخصیت و ...) یا موضوع خاص (مانند: ادله وحدت وجود، تاریخ فلسفه، ...) است که به طور طبیعی در فضای مجازی مورد جستجو قرار می‌گیرد.
    در ذیل مدخل‌ها می‌توانید به فهرست مقالات، یادداشتها و پرسش و پاسخهای مرتبط با آن موضوع نیز دست پیدا کنید. بخشی از محتوای مدخل‌ها برگرفته‌ای از یک متن دیگر است که می‌توانیداز طریق عنوان «متن اصلی» به آن مراجعه کنید.

میرزا احمد آشتیانی

انتشار: یکشنبه ۵ ذی‌القعده ۱۴۳۵ - بروزرسانی: شنبه ۷ جمادی‌الثانیه ۱۴۳۶
نویسنده: مجدالدین کیوانی
منبع: دائره المعارف بزرگ اسلامی ، ج اول، مقاله 228. (پیوند منبع)
فهرست
  • ↓۱- آیةالله میرزا احمد آشتیانی (۱۳۰۰ ـ ۱۳۹۵ ق : ۱۲۶۲ ـ ۱۳۵۴ ش)
  • ↓۲- تأليفات
  • ↓۳- مآخذ:

آیةالله میرزا احمد آشتیانی (۱۳۰۰ ـ ۱۳۹۵ ق : ۱۲۶۲ ـ ۱۳۵۴ ش)

آشْتياني، ميرزااحمد (۱۳۰۰-۱۳۹۵ق/۱۸۸۲-۱۹۷۵م)، فقيه و فيلسوف شيعي امامي، چهارمين و کوچکترين فرزند ميرزاحسن مجتهدآشتياني، فقيه سرشناس روزگار ناصرالدين‎شاه و مظفرالدين‎شاه قاجار و شارح آثار شيخ‎مرتضي انصاري. پس از پايان تحصيل مقدمات عربي و ادبيات فارسي، به خواندن سطوح فقه و اصول در خدمت پدر خود پرداخت و بعد از درگذشت وي (۱۳۱۹ق/۱۹۰۱م)، تحصيلات خويش را نزد علماي ديگر مانند سيدمحمد يزدي، ميرزاهاشم رشتي، حکيم کرمانشاهي و حکيم اشْکوَري دنبال کرد و آنگاه در مدرسۀ سپهسالار به تدريس معقول و منقول مشغول شد.

در ۱۳۴۰ق/۱۹۲۱م رهسپار نجف اشرف گشت و افزون بر کسب فيض از محضر استاداني چون علامۀ نائيني و آقاضياء عراقي، خود نيز مجلس درس فلسفه داير ساخت.

در ۱۳۵۰ق/۱۹۳۱م به ايران برگشت و بقيۀ عمر را در تهران به تدريس فقه و اصول و علوم عقلي، تأليف کتاب و ارشاد مردم گذراند. وي هنگام وفات متصدي مدرسۀ علميۀ مروي، بزرگترين حوزۀ علميۀ تهران، بود.

ميرزامحمد افزون بر احاطه بر علوم عقلي و نقلي، در پزشکي قديم و دانشهاي قديم و دانشهاي رياضي نيز دستي داشت. خط را بسيار زيبا مي‎نوشت و با تخلص «واله» شعر مي‎سرود. وي عارفي خليق، متواضع، سليم‎النفس، متعبد و مثل اعلاي پارسايي بود (مطهري، ۶۱۹). ميرزااحمد از ۵ تن از مراجع زمان يعني ميرزاحسين نائيني، حايري يزدي، آقاضياء عراقي، سيدابوالحسن اصفهاني و حاج‎آقاحسن بروجردي گواهي اجتهاد داشت.

وي در تهران درگذشت و در صحن حضرت عبدالعظيم در ري به خاک سپرده شد. فرزند ارشد ميرزااحمد به نام ميرزامحمدباقر (۱۳۲۳-۱۴۰۴ق/۱۹۰۵-۱۹۸۴م) يکي از علماي طراز اول عصر حاضر ايران بود. براساس گزارش رضا استادي، جمعاً ۶۲ کتاب و رساله و حاشيه از ميرزااحمد باقي‎مانده که بيش از ۲۷ کتاب و رسالۀ آن به چاپ نرسيده است (آشتياني، چهارده رسالۀ فارسي، مقدمه، ۲۳-۲۵).

تأليفات

از تأليفات چاپ نشدۀ وي ۳۲ حاشيه است که ميرزااحمد آنها را بر کتابهاي معتبر فقه، اصول، حکمت، معاني و بيان، عرفان، صرف و نحو عربي، هيأت و منطق نوشته است. از آثار چاپ شدة ميرزا، کتابها و رسالات زير را مي‎توان نام برد:

۱. رسالۀ قول ثابت به فارسي، به کوشش کوشان‎پور شامل ۵ اصل، در اثبات خداوند، اثبات علم خداوندي، اثبات لزوم بعثت نبي، اثبات امامت و برزخ و معاد. اين رساله اولين‎بار در ۱۳۳۵ق/۱۹۱۷م چاپ سنگي شده است؛

۲. نامۀ رهبران، آموزش کتاب تکوين به فارسي، تهران، دارالکتب‎الاسلاميه، ۱۳۷۴ق/۱۹۵۴م (چ ۱، ۱۳۶۰ق)، مشتمل بر فلسفه و اصول عقايد شيعه؛

۳. مقالات احمديه به فارسي، تهران، دارالکتب‎الاسلاميه، ۱۳۷۷ق/۱۹۵۷م، شامل ۳ مقاله در بيان فوايد خودشناسي (مقالة اول) و اصول اخلاق (مقالات دوم و سوم)؛

۴. طرائف‎الحکم به عربي. تهران، صدوق، ۱۳۴۰ش، در ۲ جلد، همراه با ترجمة فارسي زير عنوان اندرزهاي ممتاز؛

۵. مناسک حج به فارسي، تهران، ۱۳۸۶ق/۱۹۶۶م؛

۶. لوامع‎الحقايق‎ في ‎‎‎‎اصول‎‎‎‎العقايد به عربي، تهران، ۱۳۵۳ش، جزء اول اين کتاب شامل مبحث توحيد و نبوت و جزء دوم آن مشتمل بر مبحث امامت و معاد است.

۷. چهارده رسالة فارسي، به کوشش رضا استادي، تهران، چهل‎‎‎‎ستون مسجد‎‎‎‎جامع، ۱۴۰۳ق/۱۹۸۲م.

اين مجموعه شامل ۱۴ رساله است: پرسشنامه، آداب دعا، اخلاق و توحيد، ميزان‎‎‎‎القرائه، توحيد و معاد، عيديه، دلائل‎‎‎‎التوحيد، بيان، نافع، يادآور در توحيد، تفسير آيه قُلِ‎‎‎‎الروُح، سرماية سعادت، کلمة طيبه، قول ثابت و هدية احمديه قبلاً به‎‎‎‎طور مستقل چاپ شده است.

۸. صدوبيست حديث و چهار رسالۀ عرفاني و فلسفي به عربي، به کوشش رضا استادي، تهران، چهل‎‎‎‎ستون، ۱۴۰۶ق/۱۹۸۵م، شامل: الاحاديث‎‎‎‎المنتخبه، تبيان‎‎‎‎المسالک‎ ‎‎‎في ‎‎‎‎باب‎‎‎‎الوجود‎‎‎ ‎والموجود، الولايه، هدية احمديه، علم‎‎‎‎الباري و قصد‎‎‎‎السبيل في‎‎‎‎ ردالجبر‎‎‎‎ والتفويض، به ضميمة کتاب نورالهدايه ‎‎‎‎في‎‎‎‎الامامه، تأليف جلال‎‎‎‎الدين دواني. رسالة قصدالسبيل قبلاً همراه رسالة تبيان‎‎‎‎المسالک، و هدية احمديه با چاپ سنگي منتشر شده است. رسالة الولايه نيز يک‎‎‎‎بار در ۱۳۶۸ق/۱۹۴۹م با چاپ سنگي منتشر شده است.

مآخذ:

  • ۱. آشتياني، احمد، چهارده رسالة فارسي، به کوشش رضا استادي، تهران، چهل‎‎‎‎ستون، ۱۴۰۳ق، صص ۱۸-۲۷؛
  • ۲. همو؛ صدوبيست حديث و چهار رسالة عرفاني و فلسفي، به کوشش رضا استادي، تهران، چهل‎‎‎‎ستون، ۱۴۰۶ق، صص ۵-۸؛
  • ۳. آشتياني، جلال‎‎‎‎الدين، شرح مقدمة قيصري برفصوص‎‎‎‎الحکم، مشهد، باستان، ۱۳۸۵ق، مقدمه، ص ۴۸؛
  • ۴. آقابزرگ، الذريعه، ۴/۴۲، ۱۷/۹۹، ۲۰۹، ۲۴/۲۳؛
  • ۵. ابن‎‎‎‎ترکه، صاين‎‎‎‎الدين، تمهيدالقواعد، به کوشش جلال‎‎‎‎الدين آشتياني، تهران، انجمن اسلامي حکمت و فلسفه، ۱۳۶۰ش، مقدمه، ص ۳؛
  • ۶. غفوري، حسن، مختصري از شرح زندگاني آقاميرزااحمد آشتياني، (چاپ نشده)، ۱۳۵۴ش؛
  • ۷. همو، يادنامه‎‎‎‎اي از گلهاي معرفت، تأليف ۱۳۶۳ش (چاپ نشده)؛
  • ۸. «مختصري از شرح احوال و آثار استادميرزااحمد آشتياني»، معارف اسلامي، تهران، س ۱، شمـ ۱، (شهريور ۱۳۴۵ش)؛
  • ۹. مشار،خانبايا، مؤلفين کتب چاپي فارسي و عربي، ۱/۳۲۵؛
  • ۱۰. مطهري، مرتضي، خدمات متقابل اسلام و ايران، تهران، صدر، ۱۳۶۲ش.
عناوین دیگر این نوشتار
  • میرزا احمد آشتیانی (عنوان اصلی)
  • میرزا احمد اشتیانی
مربوط به دسته های: معاصرین -