کانال تلگرام عرفان و حکمت
عرفان وحکمت
در پرتو قرآن وعترت
دانشنامه
  • مقاله

    بخش مقالات و یادداشتها دربرگیرنده نوشته‌های علمی‌ای است که شرائط درج در بخش دانشنامه را ندارد.
    مقاله متنی علمی است که نسبة طولانی و دارای ارجاعات و تحقیق باشد.
    یادداشت یا فیش متن علمی کوتاهی است که می‌تواند در دراز مدت تأمین کننده محتوای یک مقاله باشد.
  • دانشنامه

    دانشنامه، به ارائه مباحث علمی کلی و جامع مربوط به یک مدخل می‌پردازد.
    منظور از مدخل در اینجا یک اصطلاح (مانند: توحید افعالی، اعیان ثابته و...) یا اسم خاص (کتاب، شخصیت و ...) یا موضوع خاص (مانند: ادله وحدت وجود، تاریخ فلسفه، ...) است که به طور طبیعی در فضای مجازی مورد جستجو قرار می‌گیرد.
    در ذیل مدخل‌ها می‌توانید به فهرست مقالات، یادداشتها و پرسش و پاسخهای مرتبط با آن موضوع نیز دست پیدا کنید. بخشی از محتوای مدخل‌ها برگرفته‌ای از یک متن دیگر است که می‌توانیداز طریق عنوان «متن اصلی» به آن مراجعه کنید.

سجده شب نیمه شعبان

انتشار: شنبه ۷ رمضان ۱۴۳۵

منبع: الإقبال بالأعمال الحسنة (ط - الحديثة)، ج‌۳، ص:۳۲۵ تا ۳۲۷

فهرست
  • ↓۱- سجده شب نیمه شعبان
  • ↓۲- تفسیرسَجَدَ لَكَ سَوادِي وَ خِيالِي وَ آمَنَ بِكَ فُؤَادِي
  • ↓۳- پانویس

سجده شب نیمه شعبان

حضرت امام جعفر صادق عليه السّلام فرمودند: شب نيمه شعبانى بود كه رسول خدا صلّى الله عليه و آله و سلّم نزد عائشه بود، چون شب به نيمه رسيد رسول خدا صلّى الله عليه و آله و سلّم از رختخواب برخاست.

چون عائشه بيدار شد رسول خدا را در فراش نيافت و در دل او بعضى از خيالات زنانه كه بر زنان وارد ميشود وارد شد، و گمان برد كه رسول خدا نزد بعضى از زنان ديگر خود رفته است.

بر اساس اين توهّم از رختخواب برخاست و براى يافتن رسول خدا در حجره‌هاى زنان رسول خدا يك بيك جستجو مينمود.

و در اين ميان چشمش به رسول خدا صلّى الله عليه و آله و سلّم افتاد كه بروى زمين بسجده افتاده و مانند لباسى كه به روى زمين بيفتد، بروى زمين‌ پهن شده بود.

آهسته نزديك رسول خدا رفت و گوش فرا داشت، شنيد كه آن حضرت در سجده ميگويد:

أَصْبَحْتُ إِلَيْكَ فَقِيراً خائِفاً مُسْتَجِيراً، فَلا تُبَدِّلْ اسْمِي، وَ لا تُغَيِّرْ جِسْمِي، وَ لا تُجْهِدْ بَلائِي، وَ اغْفِرْ لِي.

سپس سر از سجده برداشته بار دیگر به سجده رفتند و این دعا را خواندند:

سَجَدَ لَكَ سَوادِي وَ خِيالِي وَ آمَنَ بِكَ فُؤَادِي، هذِهِ يَدايَ بِما جَنَيْتُ عَلى‌ نَفْسِي، يا عَظِيمُ تُرْجى لِكُلِّ عَظِيمٍ، اغْفِرْ لِي ذَنْبِيَ الْعَظِيمَ، فَإِنَّهُ لا يَغْفِرُ الْعَظِيمَ إِلَّا الْعَظِيمُ.

يعنى: «اى پروردگار من! سجده كرده است براى تو سياهى من و خيال من، و ايمان آورده است به تو قلب من؛ اين دو دست من است پر از گناه و آنچه را كه بر نفس خود جنايت كرده‌ام. اى بزرگى كه براى هر كار بزرگ به تو اميد آرند و متوسّل گردند، بيامرز گناه مرا كه بزرگست؛ چون گناه بزرگ را نمى‌تواند بيامرزد مگر پروردگار بزرگ.»

و پس از آن سر خود را از سجده برداشته و بار ديگر به سجده افتادند؛ واین دعا را خواندند:

أَعُوذُ بِعَفْوِكَ مِنْ عِقابِكَ، وَ أَعُوذُ بِرِضاكَ مِنْ سَخَطِكَ، وَ أَعُوذُ بِمُعافاتِكَ مِنْ عُقُوبَتِكَ، وَ أَعُوذُ بِكَ مِنْكَ، أَنْتَ كَما أَثْنَيْتَ عَلى‌ نَفْسِكَ وَ فَوْقَ ما يَقُولُ الْقائِلُونَ.

سپس سر را برداشته برای بار چهارم به سجده رفته گفتند:

اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِنُورِ وَجْهِكَ الَّذِي أَشْرَقَتْ لَهُ السَّماواتُ وَ الْأَرْضُ، وَ قَشَعَتْ بِهِ الظُّلُماتُ، وَ صَلُحَ بِهِ أَمْرُ الْأَوَّلِينَ وَ الاخِرِينَ أَنْ يَحِلَّ عَلَيَّ غَضَبَكَ، أَوْ يَنْزِلَ عَلَيَّ سَخَطَكَ، أَعُوذُ بِكَ مِنْ زَوالِ نِعْمَتِكَ، وَ فُجاءَةِ نِقْمَتِكَ، وَ تَحْوِيلِ عافِيَتِكَ، وَ جَمِيعِ سَخَطِكَ، لَكَ الْعُتْبى‌ فِيمَا اسْتَطَعْتُ وَ لا حَوْلَ وَ لا قُوَّةَ إِلَّا بِكَ.

چون رسول خدا صلّى الله عليه و آله برخاست و آماده بازگشت شد، عائشه هروَله كنان به فراش خود دويد و نفس زنان در آنجا طپيد.

رسول خدا صلّى الله عليه و آله فرمود: اين صداى نفس بلند چيست؟ آيا تو نمى‌دانى كه امشب شب نيمه شعبان است و در آن، روزى‌هاى خلائق قسمت ميشود و مقدّرات و اجل‌ها نوشته ميشود سپس فرمودند:

يَغْفِرُ اللَهُ تَعَالَى إلَّا الْمُشْرِك [۱]أَوْ مُشَاجِنٍ أَوْ قَاطِعِ رَحِمٍ أَوْ مُدْمِنِ مُسْكِرٍ أَوْ مُصِرٍّ عَلَى ذَنْبٍ أَوْ شَاعِرٍ أَوْ كَاهِن.

يعنى: «در اين شب خدا همه را مى‌آمرزد مگر كسى كه شرك به خداى آرد، يا به دروغ و باطل نوحه گرى كند، يا قطع رحم نموده باشد، يا در شرب خمر ادامه دهد، يا بر گناهى اصرار ورزد، يا شعر به دروغ و تخيّل گويد، يا إخبار از غيب بواسطه ارتباط با جنّيان و غيره بدهد.»[۲]

تفسیرسَجَدَ لَكَ سَوادِي وَ خِيالِي وَ آمَنَ بِكَ فُؤَادِي

علامه طهرانی در تفسیر این دعا و دعای مشابهی که با این عبارت آمده اللَهُمَّ لَكَ سَجَدَ سَوَادِى وَ خَيَالِى وَ بَيَاضِى‌ می‌فرمایند:

مراد همين سه عالمى است كه در انسان موجود است؛ «سواد» به معناى سياهى، كنايه از عالم بدن و مادّه است، زيرا كه عالم بدن و طبع گرفتار آلام و مصيبت ها، و دستخوش حوادث و تغيّرات و كون و فساد، و محدود به زمان و مكان و عوارض مادّه است؛ كما اينكه از آن در روايت به أظلَمُ العوالم تعبير شده است، يعنى تاريك‌ترين جهان ها.

و «خيال» بمعناى عالم مِثال و ذهن است كه پيوسته، با صورت‌ها سر و كار دارد و دائره فعّاليّتش از شكل و صورت و تصوّر و تصديق تجاوز نمى‌كند.

و «بياض» بمعناى سفيدى و كنايه از عالم نفس ناطقه و حقيقت انسان است كه از مادّه و طبع، و نيز از شكل و صورت و حدود و ثغور عالم مثال منزّه و مجرّد بوده، و در درياى آزادى و اطلاق غوطه ور است، و همان معناى فؤاد است كه در روايت اوّل آمده است.

و سجده عبارت از غايت تذلّل و عبوديّت و مقام فناء است؛ و بنابراين معناى آن چنين ميشود كه: اى پروردگار من! تمام مراتب و درجات وجود من، از طبع و بدن، و از خيال و مثال، و از نفس و حقيقت من، به مقام تسليم و عبوديّت محض و فناء در آستان مقدّس تو در آمده است و در هيچيك از آنها شائبه خوديّت و شخصيّت و استكبار و استقلال نيست، رَزَقَنا اللهُ بِمُحمَّدٍ و ءَالِه‌[۳]

پانویس

۱. اقرب اين است كه: إلّا لِمُشْرِكٍ بوده باشد.

۲. عنه البحار ۹۸: ۴۱۸، رواه في مصباح المتهجد ۲: ۸۴۱.

۳. معادشناسى(ج‌۲) ص: ۱۷۸

مربوط به دسته های: مراقبات ماه شعبان -