کانال تلگرام عرفان و حکمت
عرفان وحکمت
در پرتو قرآن وعترت
مقاله
  • مقاله

    بخش مقالات و یادداشتها دربرگیرنده نوشته‌های علمی‌ای است که شرائط درج در بخش دانشنامه را ندارد.
    مقاله متنی علمی است که نسبة طولانی و دارای ارجاعات و تحقیق باشد.
    یادداشت یا فیش متن علمی کوتاهی است که می‌تواند در دراز مدت تأمین کننده محتوای یک مقاله باشد.
  • دانشنامه

    دانشنامه، به ارائه مباحث علمی کلی و جامع مربوط به یک مدخل می‌پردازد.
    منظور از مدخل در اینجا یک اصطلاح (مانند: توحید افعالی، اعیان ثابته و...) یا اسم خاص (کتاب، شخصیت و ...) یا موضوع خاص (مانند: ادله وحدت وجود، تاریخ فلسفه، ...) است که به طور طبیعی در فضای مجازی مورد جستجو قرار می‌گیرد.
    در ذیل مدخل‌ها می‌توانید به فهرست مقالات، یادداشتها و پرسش و پاسخهای مرتبط با آن موضوع نیز دست پیدا کنید. بخشی از محتوای مدخل‌ها برگرفته‌ای از یک متن دیگر است که می‌توانیداز طریق عنوان «متن اصلی» به آن مراجعه کنید.
عرفان و حکمت > مقاله > تفسیر عرفانی و صوفیانه از عاشورا!

نقدی از مهدی نصیری بر مولوی و روح مجرد؛ تفسیر عرفانی و صوفیانه از عاشورا!!

تغییر عنوان از: تفسیر عرفانی و صوفیانه از عاشورا!
انتشار: شنبه ۱۰ رجب ۱۴۳۵

بسیاری از مخالفان فلسفه و عرفان با برداشتی سطحی از معارف حکمی و عرفانی، می‌کوشند تا نشان دهند میان این معارف و آنچه ایشان آن را «دین» می‌نامند فاصله ای بسیار است نوشته زیر یکی از این کوشش‌های همیشه ناکارآمد است که توسط استاد حجة‌الاسلام‌والمسلمین وکیلی در مقاله‌ای با نام عاشورا روز حزن یا سرور سیدالشهداء علیه‌السلام پاسخ داده شده است.

نقدي از مهدي نصيري بر مولوي و روح مجرد؛ تفسیر عرفانی و صوفیانه از عاشورا!

اساسی ترین مشکل مدرسه فلسفه و عرفان مصطلح، خود بنیادی نظری و اعتقادی آن و بی توجهی و بلکه مخالفت با تعالیم برهانی و عرفانی اصیل و صحیح اهل بیت علیهم السلام است. این خود بنیادی و بی توجهی فلاسفه و عرفا به آموزه های اهل بیت علیهم السلام، در عرصه های گوناگون اعم از اصول و فروع دین خود را نشان می دهد که از جمله این موارد نحوه برخورد عارفان صوفی مسلک با حادثه عظیم عاشورای حسینی علیه السلام است.

مولوی در اشعاری با استناد به حکایتی در مورد عزاداری شیعیان شهر حلب به نفی و تخطئه عزاداری شیعیان در روز عاشورا برای امام حسین علیه السلام و شهدای کربلا می پردازد و از منظری عارفانه! مدعی است که چون امام حسین علیه السلام و دیگر شهدا به وصال معشوق خود رسیده اند، پس دیگر چه جای نوحه و ماتم و عزاداری بلکه هنگامه شادی است و عزاداران باید به دین و دل خراب خود گریه کنند!:

روز عاشورا همه اهل حلبباب انطاکیه اندر تا به شب
گرد آید مرد و زن جمعی عظیمماتم آن خاندان دارد مقیم
ناله و نوحه کنند اندر بکاشیعه عاشورا برای کربلا
بشمرند آن ظلمها و امتحانکز یزید و شمر دید آن خاندان
یک غریبی شاعری از ره رسیدروز عاشورا و آن افغان شنید
پرس پرسان می‌شد اندر افتقادچیست این غم بر که این ماتم فتاد
نام او و القاب او شرحم دهیدکه غریبم من شما اهل دهید
آن یکی گفتش که هی دیوانه‌ایتو نه‌ای شیعه عدو خانه‌ای
روز عاشورا نمی‌دانی که هستماتم جانی که از قرنی بهست
پیش مؤمن ماتم آن پاک‌روحشهره‌تر باشد ز صد طوفان نوح
گفت آری لیک کو دور یزیدکی بدست این غم چه دیر اینجا رسید
خفته بودستید تا اکنون شماکه کنون جامه دریدیت از عزا
پس عزا بر خود کنید ای خفتگانزانک بد مرگیست این خواب گران
روح سلطانی ز زندانی بجستجامه چه درانیم و چون خاییم دست
چونک ایشان خسرو دین بوده‌اندوقت شادی شد چو بشکستند بند
روز ملکست و گش و شاهنشهیگر تو یک ذره ازیشان آگهی
ور نه‌ای آگه برو بر خود گریزانک در انکار نقل و محشری
بر دل و دین خرابت نوحه کنکه نمی‌بیند جز این خاک کهن

شمس تبریزی هم می‌گوید:

"شمس خجندي" بر خاندان پيامبر مي‌گريست، ما بر وي مي‌گريستيم، يكي به خدا پيوست، بر وي مي‌گريد...!

شاید این تفسیر از عاشورا و عزاداری شیعیان از عارف و صوفیانی چون مولوی و شمس بعید نباشد اما از عارف مسلکان شیعه قطعا این گونه مواجهه با عاشورا بسیار عجیب و موجب تاسف است. مرحوم آیت‌الله سید محمد حسین حسینی تهرانی که سخت شیفته فلسفه صدرایی و عرفان ابن عربی بوده است در کتاب روح مجرد در باره سید هاشم حداد می نویسد:

«درتمام دهه عزاداري،حال حضرت[سیدهاشم]حداد بسيار منقلب بود. چهره سرخ مي‌شد و چشمان درخشان و نوراني؛ حال حزن و اندوه در ايشان ديده نميشد؛ سراسر ابتهاج و مسرت بود. مي‌فرمود: چقدر مردم غافلند که براي اين شهيد جانباخته غصه مي‌خورند و ماتم و اندوه بپامي دارند...تحقيقاً روز شادي و مسرّت اهل وبيت علیهمالسلام است».[۱]

البته قصد این نوشته نفی ارادت امثال مرحوم آقای حسینی طهرانی و مرحوم سید هاشم حداد نسبت به سید الشهداء علیه السلام نیست اما طرح این نکته لازم است که گرایشهای عرفانی و صوفیانه چگونه افراد را از مسیر سیره و شیوه اهل بیت علیهم السلام خارج کرده و به ورطه من عندی و ذوقی حرف زدن و مبنا تراشیدن می کشاند و از اهمیت ابعاد سازنده سیاسی و اجتماعی و فرهنگی و فضائل و اجر اخروی عزاداری برای سید الشهدا غافل می کند.

این تفسیر از عاشورا را مقایسه کنید با تعابیر زیر از اهل بیت علیهم السلام در باره عاشورا و اهمیت و فضیلت عزاداری برای امام حسین علیه السلام:

ابوبصیر از امام صادق علیه السلام نقل می کند حسین ابن علی علیهما‌السلام فرمودند:

من کشته اشک چشمم هیچ مومنی مرا یاد نکندجز اینکه گریه‌اش بگیرد.

امام رضاعلیه‌السّلام فرمودند:

پدرم چون ماه محرم داخل می‎شدكسی آن حضرت راخندان نمی‎دید. واندوه وحزن پیوسته براو غالب می‎شدتاروزعاشورا. آن روز،روزمصیبت وحزن وگریه اوبود ومی‎فرمود: امروز روزی است كه حسین علیه السّلام شهیدشده است.

امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف خطاب به جدبزرگوارشان امام حسین علیه السلام در زیارت ناحیه مقدسه میفرمایند:

مجالس ماتم برای تو دراعلا علّیین (عالم ملکوت) برپاشد. حوریان بهشتی درعزای تو برسرو صورت زدند و آسمان وساکنانش کوههاودامنه هایش ودریاهاو ماهیانش وباغهای بهشتی ونوجوانانش خانه کعبه ومقام ابراهیم،مشعرالحرام حرم خانه ی خدا (کسانیکه مُحرم هستند) واطراف آن همگی درماتم تو گریستند.

همچنین می فرمایند:

صبح وشام برتومویِه می کنم،وبه جاى اشک براى توخون گریه میکنم، ...تاجائى که ازفرط اندوهِ مصیبت،وغم وغصّه شدّتِ حزن جان سپارم

مطالب مرتبط

پانویس

۱. کتاب روح مجرد، ص ۷۸ و ۷۹

عناوین دیگر این نوشتار
  • نقدی از مهدی نصیری بر مولوی و روح مجرد؛ تفسیر عرفانی و صوفیانه از عاشورا!! (عنوان اصلی)
  • تفسیر عرفانی و صوفیانه از عاشورا!